Кіріспе
Реймонд Чандлер романы. «Кішкентай әпке» – Реймонд Чандлердің 1949 жылы жазылған романы, жеке тергеуші Филип Марлоуды бейнелейтін оның бесінші туындысы. Оқиға 1940 жылдардың аяғында Лос-Анджелесте өрбітеді және Марлоудың жоғалып кеткен адамды іздеумен айналысқан тергеуі мен Голливуд жұлдызына қатысты шантаж схемасын қамтиды. Романның бірнеше сахналары киноиндустриясымен байланысты, Чандлердің Голливудта сценарист ретіндегі тәжірибесінен және индустрия мен оның көптеген өкілдеріне деген теріс пікірінен шабыттанды. Кітап алғаш рет 1949 жылдың маусым айында Ұлыбританияда жарық көрді, ал үш айдан кейін АҚШ-та басылды.
The Little Sister is a 1949 novel by Raymond Chandler, his fifth featuring the private investigator Philip Marlowe. The story is set in Los Angeles in the late 1940s and follows Marlowe's investigation of a missing persons case and blackmail scheme centered around a Hollywood starlet. With several scenes involving the film industry, the novel was partly inspired by Chandler's experience working as a screenwriter in Hollywood and his low opinion of the industry and most of the people in it. The book was first published in the UK in June 1949 and was released in the United States three months later.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Орфамай Квест Филип Марлоудан жақында Бей-Ситиге жұмыс істеуге келген ағасы Орринді іздеуді сұрайды. Орриннің соңғы белгілі мекенжайынан бастап, Марлоу оның мас күйде есінен айырылғанын көреді; оянғаннан кейін ол доктор Лагардиді шақыруға тырысады, бірақ қайтадан есінен танып қалады. Марлоу Орриннің бұрынғы бөлмесінде тұратын зейнеткер оптометрист екенін айтқан адамды табады. Ғимараттан шыққанда Марлоу қарауылдың мойнына мұз кескішпен шабуыл жасалғанын көріп, жергілікті полицияға хабарлайды. Марлоу кеңсеге оралғанда, оған анонимді қоңырау шалып, 100 долларлық жұмыс ұсынады. Ол Ван Нюис қонақ үйінің бөлмесіне кіргенде, сары түсті әйел оны биік өкшесімен есінен танып қалады. Ол есін жиғанда, «зейнеткер оптометристтің» де мойнында мұз кескішпен шабуыл жасалғанын, бөлме іздеуден соң шатаққа түскенін көреді. Марлоу оптометристтің топа кигенін есіне алып, камера дүкенінен алған квитанцияны табады. Лос-Анджелес полициясына кісі өлтіру туралы хабарлағанда, олар құрбанды ұйымдасқан қылмыстағы маловаты тұлға деп таниды. Қонақ үйдегі әйелдің көтеріліп келе жатқан киножұлдыз Мейвис Уэлд екенін Марлоу біледі. Ол оның пәтеріне барады, онда тағы бір жас жұлдыз Долорес Гонзалес оны сыртқа шығарып жібереді. Уэлд пен Стилгрейв есімді белгілі қылмыскердің суреттерін алу үшін квитанцияны пайдаланғаннан кейін, Марлоу оның агентіне барады және ол Уэлдтің қорқытуына тырыспай, оған көмектесе алатынын түсіндіреді. Тергеу барысында Марлоу суреттерді Орфамайдың жоғалған ағасы Оррин түсіргенін біледі. Ол сондай-ақ Орриннің Бей-Ситиде Лагарди есімді дәрігермен жұмыс істейтінін біледі. Марлоу Лагардиге қарсы шығады, бірақ олар сөйлескен кезде ол есірткі салынған темекіге құрбан болады. Ол есін жиғанда, Оррин бөлмеге кіруге тырысып жатқанын көреді. Оррин атып өлтіреді, соңғы күшімен Марлоуды мұз кескішпен сауғалап өлтіруге тырысады. Бұл Марлоудың басқа кісі өлтірулерді Оррин жасады деген күдігін растайды. Полицияға хабарламас бұрын Марлоу Орфамайға ағасының өлімі туралы хабарлауға тырысады. Ол Марлоу кеткеннен кейін ағасын тауып, полицияға хабарлағанын айтады. Марлоу полиция бөлімшесіне шақырылады, онда полиция оны қатты ұрып-соғады, бірақ округ прокурорымен сұхбаттан кейін ол «жағдайды түзеуге» жіберіледі. Долорес Гонзалес Марлоуға телефон шалып, ол Стилгрейвтің Голливудтағы үйіне дереу келу керектігін айтады, бұл Мейвис Уэлдтің өміріне қауіп төніп тұр дегенді білдіреді. Марлоу келгенде, Стилгрейв Мейвис Марлоуға қонақ үй бөлмесінде көрсеткен және Орринды атып өлтірген қарумен бірдей қарумен өлтірілгенін табады. Уэлд Марлоуға Стилгрейвті өлтіргенін мойындап, өзін ұстауға дайын, бірақ ол оны бандит үйінен кетуіне көндіреді, содан кейін полицияға тағы бір дене тапқанын хабарлайды. Бастапқыда ашуланғанымен, полиция істі шешкеніне риза. Уэлд Джулиус Оппенгеймердің студия басшысына барғаннан кейін, ол оның атын қорғау үшін заңгер Ли Фарреллді жалдайды. Аудандық прокурор Сеуэлл Эндикотт Марлоуды Фаррелл, Уэлд және өзімен кездесуге шақырады және полицияның ешкімге қарсы нақты дәлелі жоқ екенін мойындайды. Марлоу кеңсесіне оралғанда, оған тағы да Орфамай келіп қалады. Ол оған оның нағыз мақсаты Мейвис Уэлдтен ақша алу екенін және Стилгрейвке Орринді қайдан табуға болатынын айтқандығын айтады. Бір түйіннің әлі де шешілмегенін түсінген Марлоу Долорес Гонзалеске барады және ол Стилгрейвті, бұрынғы махаббатын өлтіргенін мойындайды. Марлоу Долореске тиюге болмайтынын түсінеді, өйткені ол Мейвистің мансабын жояды, содан кейін Лагардидің бөлмесіне бара жатқанын көреді. Марлоу Лагардидің Долорестің бұрынғы күйеуі екенін түсінеді, бірақ полицияға оны қайда табуға болатынын хабарлағанда, Лагарди Долоресті пышақтағанын біледі.
Стиль
Чандлер Дашиэлл Хамметпен бірге детективтік әдебиеттің қатал мектебін қалыптастырды, ол "Black Mask" сияқты арзан журналдарда кең танымал болды. Бұл мектеп Агата Кристи мен Дороти Л. Сайерс сияқты авторлардың детективтеріндегі мәдениетті кейіпкерлер мен күрделі сырларды ұмытты. Олар "кісі өлтіруді венециялық вазадан көшеге көшірді" және "оны осы қылмысты жасаудың нақты себептері бар адамдарға қайтарды, тек мәйіт табу үшін емес, сондай-ақ қолдағы құралдармен жасады, емес, ескіше дуэльдік тапаншалармен, умен және тропикалық балықтармен". Чандлердің басты кейіпкері Филип Марлоуды басқа қатал детективтерден ерекшелендіретін нәрсе – Марлоу көбінесе қылмыскерді ұстамайды немесе романның соңында сюжеттің барлық мән-жайын түсіндірмейді. Марлоу оқиғалардың куәсі ғана, көбінесе оларды әділдіктің тепе-теңдігін сақтау үшін сырттай өзгерте алады. Бұл "Кішкентай әпке" романында ең жақсы көрінеді. Марлоу кісі өлтіруге жол бермеуге немесе қылмыскерді ұстауға үнемі кешігеді. Тіпті ол істің күрделі сырын шешкен соң да, оның соңғы әрекеті – полицияға кешігіп хабарлап, оқиғалардың табиғи барысын күту болып табылады.
Тақырыптар
Чендлердің барлық романдары сияқты, "Кішкентай әпке" романындағы негізгі тақырыптардың бірі – Чендлердің Лос-Анджелес пен Голливудқа деген махаббат-жеккөрушілік сезімі. Романның көп бөлігі киноиндустриясындағы адамдардың жалғандығы мен өзімшілдігін әжуалауға арналған. Кітаптағы ең есте қаларлық бөлімдердің бірі – Марлоудың ұзақ монологы, онда ол Лос-Анджелестің мәнсіздігі мен бетке жымысқылығы және оның тұрғындары туралы философиялық ойлар айтады. Бұл бөлімде Марлоу өзіне-өзі: «Бүгін сен адам емессің, Марлоу» дейді. Сонымен қатар, романның бір зұлым кейіпкері, «Леди Макбетке ең аз ұқсайтын» Квест отбасының киножұлдызы емес, кішкентай әпкесі – қарапайым қалалық қыз, ол ағасының суреттерінен және шантаждан таба алатын ақшаны бауырларынан артық көреді. Басты кейіпкер, өзін және мансабын басқаларды қорғау үшін құрбан етуге дайын, сондай-ақ Марлоу құтқаратын Голливуд жұлдызы Мейвис Уэлд.
Бейімделулер
Роман 1978 жылы Стюарт Гордон мен Кэролин Пурди Гордон тарапынан сахнаға қойылды, Чикагодағы Organic Theater-де қойылым үшін. Майк Женовез Марлоу рөлін ойнады. Бұл оқиға 1969 жылғы "Марлоу" фильмі үшін жаңартылды, онда Джеймс Гарнер детектив Филип Марлоу рөлінде ойнады. Романды Билл Моррисон радиоға бейімдеді, режиссері Джон Тайдман, және 1977 жылдың 5 желтоқсанында BBC Radio 4 арнасында Эд Бишоптың Марлоу рөлінде ойнауымен эфирге шықты. Майкл Ларктың графикалық романы 1997 жылы "Реймонд Чандлердің Филип Марлоу: Кішкентай әпкесі" деген атпен жарық көрді. Клэр Гроув режиссерлік еткен Стивен Уайттың тағы бір бейімдемесі 2011 жылдың 15 қазанында BBC Radio 4 арнасында Тоби Стивенстің Марлоу рөлінде ойнауымен көрсетілді.