Макс Бирбомның «Энох Соамс» повесі — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1916 жылы Макс Бербомның "Энох Сомс" атты әңгімесі – британдық жазушы Макс Бербомның жазған әңгімесі. Энох Сомс – осы әңгіменің басты кейіпкері. Бұл туынды алғаш рет 1916 жылғы мамыр айындағы «The Century Magazine» журналында жарияланған, кейіннен Бербомның «Жеті адам» (1919) антологиясына енген. Бұл фантастика мен ғылыми фантастика элементтерін қамтитын комедиялық трагедия; уақыт саяхаты және шайтанмен жасалған келісімдер туралы ұғымдарды тапқыр және қызықтап пайдалануымен әйгілі. Автор шындық пен ойдан шығарылғанды күрделі үйлесімде қолданып, шынайылық сезімін тудырады. Энох Сомс – ойдан шығарылған кейіпкер болғанымен, Бербом өзін де әңгімеге енгізеді, тіпті оны баяндап береді; және оны жас кезінде куә болған және қатысқан нақты оқиғалардың естеліктері ретінде жазады. Бұған қоса, шығармада шынайы суретші Уильям Ротенштейннің портреті, сондай-ақ 1897 жылғы оқиғалар мен орындарға қатысты көптеген сілтемелер бар. Ротенштейн мәтінде айтылған Соамстың «портретін» салған; алайда, бұл жұмыс әңгімеде көрсетілген 1895 жылға қарағанда, жарияланған уақытына жақын жасалған болуы мүмкін. Бербомның өзі де Соамстың карикатуралық эскизін салған, және екі сурет те бір «адамның» бір-біріне ұқсас бейнесін көрсетеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Өзінің өткен оқиғаларын баяндаған баяндаушы ретінде жазған Бербом өзін 1890 жылдары орташа табысты жас ағылшын очеркші ретінде таныстырады. Содан кейін ол Енох Соамс есімді үлкен әріптесінің трагикалық тарихын айтып береді. Престон қаласынан кітап сатушының ұлы, мұрагерлікпен қамтамасыз етілген, ол – толығымен белгісіз, ұмытылған, декаденттік үлгіде өлең жазуға тырысқан ақын. Әңгіме барысында ол үш сәтсіз кітаптың авторы, ал Бербом оның "Фунгоидтар" атты өлеңдер жинағының пародиясын ұсынады. Соамс-тың сыртқы келбеті "сұрғылт" деп сипатталады және ол әрқашан сірі су өткізбейтін плащ пен жұмсақ қара шляпа киіп жүретін әдетінен басқа, көп әсер қалдырмайды. 1897 жылғы 3 маусымда Соамс пен Бербом Сохо ауданындағы "Restaurant du Vingtieme Siecle" мейрамханасында түскі ас ішіп отыр. Өзін-өзі мақтан тұтатын Соамс терең күйзеліске түседі, өзін танылмаған ұлы автор деп санайды және, толық сәтсіздікке ұшырағанына қарамастан, өзінің "күмәнді емес" өлімнен кейінгі даңқына қатты қызығушылық танытады. Сондықтан ол көрші үстелден өзін таныстырған Шайтанның ұсынысын қабылдап, келісімшартқа отырады. Жанын беру шартымен Соамс дәл 100 жылға уақытқа саяхаттап, күнді Британ мұражайының оқу залында өткізіп, ұрпақ өзі және оның шығармалары туралы қандай пікір қалыптастыратынын біледі. Белгіленген уақыт өткен соң Соамс қазіргі уақытқа және орынға қайтарылады, бірақ болашақтан кеткен уақытымен бірдей кешкі сағатта, ал Шайтан төлемақысын алады. Соамс кейін жоғалып, кафеде белгіленген уақытта қайта пайда болады, онда Бербом оны күтіп отырады. Соамс болашақ әлемді сипаттағанда шатақ және анық емес; ол онда ең алдымен өзінің мәселелеріне назар аударды. Ол Бербомға өзі туралы тек бір ғылыми мақалада кездескенін айтады және Соамс оның факсимильді көшірмесін ұсынады. Ол ағылшын тілінде, бірақ фонетикалық жазумен және өзгертілген айтылумен басылған, екеуі де аралықта ғасыр бойы дамыған. Мақалада былай делінген: "labud sattire" жазған Макс Бербомның еңбегі туралы, "in wich e pautraid an immajnari karrakter kauld Enoch Soames — a thurd rait poit hoo beleevz imself a grate jeneus an maix a bargin with th Devvl in auder ter no wot posterriti thinx ov im!" (яғни, ол Енох Соамс деп аталатын ойдан шығарылған кейіпкерді бейнелеген – өзін ұлы гений деп санайтын және болашақ ұрпақтың өзі туралы не ойлайтынын білу үшін Шайтанмен келісім жасайтын үшінші қатарлы ақын). Бербом осыған қатты таңғалып, мұндай нәрсе жазбайтынын жоққа шығарады. Тозаққа апарылар алдында, Шайтанның қайта оралуымен Соамс Бербомнан, кем дегенде, адамдарды өзі, Соамс, шын мәнінде болған деп сендіруге тырысуын сұрайды. Бербомның баяндауы осының дәлелі. Ол Соамс оқу залында болғаны үлкен қызығушылық тудырғанын атап өтеді, бірақ "Мен сізге Соамс ешқандай дәуірде күңгірттен басқа ештеңе болмайтынына сендіремін. Адамдардың оған қарап, оның артынан еріп, одан қорқуына себеп тек оның арбақты келгеніне дайындықпен келгендерін түсіндіруге болады. Олар оның шынымен келетінін білу үшін асыққан болар. Ал ол келгенде, оның әсері, әрине, қорқынышты болады".

Writing as a narrator describing events from his own past, Beerbohm presents himself as a moderately successful young English essayist during the 1890s. He then relates the tragic history of an older colleague named Enoch Soames. The son of a bookseller from Preston, living off an inherited annuity, he is an utterly obscure, forgettable aspiring poet in the Decadent manner. Over the course of the story, he authors three unsuccessful books, of which Beerbohm provides parodies of his book of poems, "Fungoids". Soames’ appearance is described as “dim” and leaves little impression, except for his persistent habit of always wearing a particular grey waterproof cape and soft black hat. On the afternoon of 3 June 1897, Soames and Beerbohm are having lunch in the Soho based "Restaurant du Vingtieme Siecle". The self obsessed Soames is deeply depressed, consumed with the belief that he is an unrecognised great author and, despite his complete failure so far, keenly curious about his "certain" posthumous fame. He therefore agrees to a contract offered by the Devil, who introduces himself from a neighbouring table. In exchange for the possession of his soul, Soames will be transported exactly 100 years forward in time to spend the rest of the afternoon in the British Museum Reading Room and discover what judgement posterity will make on himself and his works. After the allotted time has expired, Soames will be returned to their present date and location, but at the same time of evening as his departure from the future, and the Devil will then collect his payment. Soames then vanishes and reappears in the café at the designated hour, where Beerbohm has returned to meet him. Soames’ description of the world of the future is vague and nondescript; while there he had focused primarily on his own concerns. He tells Beerbohm that the only mention he could find of himself was in a single scholarly article, of which Soames produces a facsimile copy. It is printed in English, but in a phonetic spelling and with modified pronunciation, both of which had apparently evolved during the intervening century. The article discusses a "labud sattire" written by one Max Beerbohm "in wich e pautraid an immajnari karrakter kauld Enoch Soames — a thurd rait poit hoo beleevz imself a grate jeneus an maix a bargin with th Devvl in auder ter no wot posterriti thinx ov im!" (in which he portrayed an imaginary character called Enoch Soames—a third rate poet who believes himself a great genius and makes a bargain with the Devil to know what posterity thinks of him). Beerbohm is shocked and denies that he would ever write such a thing. Before being taken to Hell, on the Devil's return, Soames scornfully requests that Beerbohm at least try to make people believe that he, Soames, actually existed. Beerbohm's narrative is that justification. He notes in particular that Soames mentioned that his presence in the reading room had caused a great stir, but "I assure you that in no period could Soames be anything but dim. The fact that people are going to stare at him, and follow him around, and seem afraid of him, can be explained only on the hypothesis that they will somehow have been prepared for his ghostly visitation. They will have been awfully waiting to see whether he really would come. And when he does come, the effect will of course be – awful."