Кіріспе

Хитоми Канехараның жапондық романы «Жыландар мен сырғалар» (蛇にピアス) – Хитоми Канехараның жапондық романы. Оқиға Токиодағы Луи есімді жас әйелдің денесін өзгертуге және садизм-мазохизмге құштарлығы оны қауіпті жеке шешімдерге итермелейді. 2003 жылы «Шосецу Субару» әдеби журналында 27-ші Субару әдеби сыйлығының иегері ретінде жарияланған роман, 2004 жылы 130-шы Акутагава сыйлығын жеңіп алғаннан кейін қайта басылды. «Жыландар мен сырғалар» романына сыншылар арасында әртүрлі пікірлер болғанымен, танымал және ғылыми сыншылар оның қазіргі заманғы жапон әдебиетіндегі маңыздылығын атап өтті, оның себебі – бұл роман жапон жастарының мәдениетін шынайы бейнелегендігі және автордың жеке өмірінің коммерциялық пайдаға қолданылуы. Роман Жапонияда миллионнан астам данада сатылды, он алты тілге аударылды және 2008 жылы Юкио Нинагава режиссерлік еткен, Юрико Йошитаканың басты рөлде ойнаған фильмге бейімделді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Луи есімді жас қыз жаңа сүйіктісі Аманың екіге бөлінген тілін таңғалады. Ол үлкен құлаққа тесуді тәжірибеден өткізгеннен кейін, ол Әмекеңнің денесін өзгертуге тырысуды шешеді. Луи мен Ама дене өзгертімі мен татуировка жасаушы Шибаға барады, ол тілге біртіндеп үлкен тіректерді енгізеді. Луи Шибаға қызығушылық танытады, Амасыз дүкенге қайта оралады және Шибамен құлдық пен садомазохизмді қамтитын зорлық-зомбылықпен жыныстық қатынасты жасырын бастайды. Бір күні түнде Луи, Ама және Луидің досы Маки теміржол станциясына бара жатқанда, Шинжукуда екі қарақшымен кездеседі, олардың бірі Луидің көкіректерін ұстап, оны қорлайды. Әкем екеуіне де ұрып-соғады. Бір жігіт қашып кеткеннен кейін, Ама Луидің шабуылшысын ұрып-соғып, оның қолындағы ауыр сақиналарды бандиттің тістерін сындырып тастауға қолданады. Амма Луаға тістерді оның оған деген махаббатының символы ретінде береді. Әмекеңнің айқын сүйіспеншілігіне қарамастан, Луи Әмекеден ажырағанын сезінеді және бүкіл арқасын жауып тұратын күрделі татуировка жасап жатқан Шибамен жыныстық қатынасын жалғастырады. Кейінірек Луи Синдзюкуда өлтірілген бандит туралы теледидар жаңалығын көріп, полиция танымауы үшін Амаға өзінің сыртқы түрін өзгертуге мәжбүр етеді. Бір күні Әмеке күтпеген жерден жоғалып кетеді. Оның денесі жыныстық қатыгездікке, зорлауға және өлтірудің дәлелдерімен табылды. Аманың өлімін білгеннен кейін, Луи тілін бөлу процесін жылдамдатуға тырысады, үлкен шұңқырларды тым тез енгізеді, бұл қатты ауырсынуға әкеледі, ол тамақ ішуді тоқтатады, оның орнына тек алкоголь ішеді. Кейін ол Шибаның Аманы зорлап, өлтіргенін көрсететін дәлелдерді табады. Луи Шиба мен Аманың бұрын жыныстық қатынаста болғанын күдіктенді, бірақ полиция тергеушісі одан Аманың бисексуалдық па деп сұрағанда, ол ол емес деп нық айтады. Ама кеткеннен кейін Шиба Луидің татуировкасын аяқтайды, Луи мен Шибаның қарым-қатынасы көбірек үйлік үлгіге түседі, ал Луи үлкен тіл тігісін қоюды қарастырады.

Негізгі тақырыптар

"Жыландар мен құлақ аспаулар" шығармасының академиялық талдауы субмәдениетке қарсы тұру, гендерлік рөлдер және тауарға айналу тақырыптарына бағытталған. Мәдениеттанушы ғалым Марк Дрисколл Cultural Critique журналында жазған хатында кітапта татуировка, өзін-өзі зақымдау және зорлық-зомбылықпен жыныстық қатынас туралы суреттеме көп оқырмандарға таныс емес субмәдениеттерді көрсеткенмен, Канехара кейіпкерлерін "тұтынушы, жабық және өз тайпасынан тыс адамдармен сөйлесуге дайын емес немесе оны жасай алмайтын" ретінде бейнелеу жапон жастары туралы, әсіресе фритер деп аталатын жартылай жұмыс істейтіндер туралы танымал стереотиптерді күшейтті. Дэвид Холлоуэй Жапон тілі мен әдебиеті журналында жазған мақаласында Луидің қоғам ережелерін қабылдамайтын шеткі кейіпкер ретінде бейнеленгеніне қарамастан, ол негізгі ағымдағы жапон әйелдерінің үміттеріне сәйкес үйдегі рөлді атқаратынын атап өткен. Жапония форумында Рейчел ДиНитто кітаптың субмәдени элементтерінің негізгі жапон мәдениетіне қарсылық білдіруін күтуі шын мәнінде Батыс әдебиетінің бейімділігін көрсетеді деп мәлімдеді. Оның орнына, ол Канехараның романы Луидің өз денесін тауарландыру мен виртуалдылықты баса көрсететін қоғамда бастан кешкен тәжірибесі арқылы қарсылықты білдіреді деп ұсынды. Рубен Уэлш осыған ұқсас түсіндірме ұсынды, ол кітаптағы Льюидің Ама берген тістерді "осмоз актісі" ретінде талқандап жейтін ерекше оқиғаға назар аударды, оны "өткінші тауар мәдениетінің ішінде тұрақты және құнды нәрсені табудың үлгісі ретінде алуға болады". ДиНитто мен Холлоуэй де "Жыландар мен құлақ сырғалары" екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шыққан жапон әдебиетінің шығармаларына ұқсайды деп ойлады. Тамура Тайджироның "Ет қақпасы" сияқты кейіпкерлер мәжбүрлеу мен жеңілістен кейін өз денелерін қайтадан бақылауға алып, содан кейін өз денелерін наразылық білдіру орындары ретінде пайдаланады. Канехара Жапонияға оралып, орта мектепте оқыды, бірақ анорексияға шалдықты және өзін-өзі зақымдаумен айналысты. Анасы Чиеконың қалауына қарсы Канехара орта мектептің бірінші курсынан түсіп, үйден шығып, өз тәжірибесінен, өзін-өзі өлтіру туралы ойлар, дене өзгертілуі және әртүрлі жігіттермен өмір сүру туралы әңгімелерді, соның ішінде "Жыландар мен құлақ сырғаларын" жаза бастады. Бұл әңгіме алғаш рет 2003 жылы қарашада "Шосецу Субару" әдеби журналында жарық көрді. 2004 жылдың қаңтар айында "Жыландар мен құлақ сырғалары" 130-шы Акутагава сыйлығын жеңіп алды. Акутагава сыйлығының комитеті мүшесі Рю Мураками жеңімпаздардың "заманымыздың радикалды суретін" көрсете білгендерін бағалады. Канехара Акутагава сыйлығын жариялау рәсімінде "күлтегінен, суфлетканың белбеулері ашық, шашы жарылған мини-юбка, шпалданған үккі, жамбастың ортасындағы нейлон, бірнеше құлаққаптар және сұр түсті контактты линзалар" киіп келді. Жеңімпаз авторлардың сұхбаттары мен фотосуреттері тек ұлттық газеттерде ғана емес, сонымен қатар GQ және Cosmopolitan япондық басылымдарында, сондай-ақ ересектерге арналған Weekly Playboy журналында жарияланды. Акутагава сыйлығын жеңгеннен кейін "Жыландар мен құлақ сырғалары" Ватаяның жеңімпаз әңгімесімен бірге "Бунгеишунью" әдеби журналында қайта жарияланды. Сыйлық жарияланғаннан кейін үш ай ішінде сыйлық жеңіп алған әңгімелер жазылған "Бунгеишунджу" журналы 1,1 миллионнан астам дана, ал "Жыландар мен құлақ сырғалар" кітабы 500 000-нан астам дана сатылды.

Ағылшынша аудармасы

Жапон тіліндегі кітап жарық көргеннен кейін көп ұзамай Даттон ағылшын тіліндегі аударма құқығын алды. 2005 жылы Дэвид Карашима аударған «Жыландар мен құлақ сырғалары» кітабының ағылшын нұсқасы АҚШ-тағы Даттон және Ұлыбританиядағы Vintage Books баспаларында жарық көрді. Кітапқа көбінесе оң пікірлер айтылды. Kirkus Reviews кітапты «қызықты және мазасыз ететін», Marie Claire – «көрнекті», ал The Village Voice – «Токио нигилизмінің күшті шабуылы» деп сипаттады. The Guardian газетінде жазған Майя Джагги кітапты «алғысқа лайық, бірақ сенсациялық емес, жаңағы әлеуметтік құбылыстың көрінісі» деп бағалап, «әлеуметтанулық қызығушылықтан гөрі көбірек ұсынады» деп атап өтті. Ағылшын аудармасы туралы пікірлерде де «Жыландар мен құлақ сырғаларының» қазіргі жапон әдебиетіндегі маңыздылығы айтылды. Financial Times газетінде жазған Эндрю Ли Канехараны Токио жастарының мәдениетін «жай, бірақ терең сезіммен» суреттегені үшін мақтады және «Жыландар мен құлақ сырғалары» кітабын жапон мәдениетіндегі гимназия оқушыларын гейшалардың беделіне дейін көтеретін әдеби үрдістің бір үлгісі ретінде көрсетті. The Independent журналында бұрынғы Japan Times редакторы Виктория Джеймс осы романды Ами Сакурай мен Мари Акасаканың ұқсас ашық туындыларымен бірге талқылады, кітаптың сапасын жоғары бағалап, бірақ жас әйелдердің жыныстық тақырыптағы романдарының болашақта кең танылуына күмән келтірді. «Жыландар мен құлақ сырғалары» кітабының ағылшын аудармасына қатысты сын-ескертпелер оның көлемі мен аяқталуына қатысты болды. Канехараның егжей-тегжейлі сипаттамалары мен кейіпкерлерді дамытуын жоғары бағалаған Пруденс Пейффердің Library Journal журналындағы шолуында кітаптың «ұсынылған аяқталуы» болжамды деп танылды, ал әңгіме метафоралық және нақты мағынада толыққанды болмады. Artforum басылымына жазған Кристин Томас та Канехараның «күнделікті өмірді ұқыпты байқауын» мақтады, бірақ кітаптың негізгі кейіпкерге кешірім табуға тырысуы аяқталуын қиындатқанын атап өтті. Entertainment Weekly басылымының Karen Karbo кітапты Брет Истон Эллистің «Нөлден кем» романымен салыстырып, аяқталуын «соққыдай да, әдемі де» деп сипаттады, бірақ кітаптың жаңалығына күмән келтірді.

Өндіріс

"Жыландар мен сырғалар" фильмінің түсірілімі 2007 жылдың қараша айында басталды. Режиссері Юкио Нинагава, басты рөлдерде Юрико Йошитака, Кенго Кора және Арата Иура болды. Нинагава Вернер Герцогтың "Фицкарральдо" фильмінен шабыттанған панорамалық ашылу сахнасын Шибуя өткелінде түсіру үшін оқиға орнын түпнұсқа Шинжукуден Шибуяға көшірді. Йошитаканы бас рөлге жалаңаш түсірілуі керек болған кастингтен кейін таңдады. Фильм түсірілімі кезінде Йошитака қатыстырып қалған ауыр жол апатына ұшырады және бірнеше күн жансақтау бөлімінде жатқаннан кейін түсірілім алаңына оралды. Кейін ол осы оқиға кейіпкерінің күйзелісін түсінуге көмектескенін айтты. Фильмдегі татуировкалар мен пирсингтердің көп бөлігі, Луидің тіл пирсингі сияқты, макияж және компьютерлік эффекттер арқылы жасалды. Канехара фильмнің тақырып әні үшін түпнұсқа мәтін жазды, оны Чара орындады.

Шығару және қабылдау

R 15 фильмі 2008 жылдың қыркүйегінде Жапонияда көрсетілді. Ол тұңғыш демалыс күндері кассада шамамен 100 000 АҚШ долларымен 15-орынға ие болды, ал отандық прокатта барлығы шамамен 510 000 АҚШ доллары тапты. Йошитака өзінің рөлі үшін 32-ші Жапон академиясы сыйлығында «Жылдың жаңа жұлдызы» сыйлығын, сондай-ақ 51-ші «Blue Ribbon Awards» сыйлығында «Жылдың жаңа жұлдызы» сыйлығын және Жапон киносыншылары сыйлығында «Жылдың жаңа жұлдызы» сыйлығын алды. Фильм сонымен қатар 2008 жылғы Пусан кинофестивалі мен 2009 жылғы Нью-Йорк Азия кинофестивалі сияқты халықаралық кинофестивальдерде көрсетілді. Screen Anarchy үшін жазған Чарльз Уэбб фильмге теріс баға беріп, оны «бос мінезді тұлғалары мен мағынасыз жағдайларынан туындаған қозғалыссыз өнер фильмінің ең нашар түрі» деп сипаттады.