Кіріспе
Аргентина армиясы (испан тілінде - es) – Аргентина Республикасының Қарулы Күштерінің құрлық әскері бөлімшесі және Аргентинаның ең жоғары әскери қызметі. Аргентина Конституциясына сәйкес, Аргентина президенті Қарулы Күштердің бас қолбасшысы болып табылады және ол өзінің қолбасшылық билігін Қорғаныс министрі арқылы іске асырады. Армияның ресми құрылған күні – 1810 жылдың 29 мамыры (Аргентинада Армия күні ретінде тойланады), Буэнос-Айресте испан отаршылдық билігі құлатылғаннан кейін өткен төрт күн. Жаңа ұлттық армия бұрынғы отаршылдық милиция бөлімшелері мен жергілікті халықтан құралған полктерден жасақталды; ең танымал "Патрисиос" атқыштар полкі, ол бүгінгі күнге дейін жемісті қызмет етеді.
Тарих
Испания әскерлерімен күресу және Аргентинаның жаңадан қол жеткізген тәуелсіздігін сақтау үшін Жоғарғы Перуге (қазіргі Боливия), Парагвайға, Уругвайға және Чилиге бірнеше қарулы экспедициялар жіберілді. Бұл экспедициялардың ең танымалдары генерал Хосе де Сан Мартин басқарған экспедиция болды, ол 5000 сарбаздық әскерді Анды таулары арқылы Чилиден, кейіннен Перуден испандықтарды ығыстыру үшін жетектеді. Басқа экспедициялар бұрынғы Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінің барлық тәуелділіктерін Буэнос-Айрестегі жаңа үкіметке бағыну мақсатына жетпесе де, испандықтардың көтерілісті басуына кедергі келтірді. ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы азаматтық соғыстар кезінде Аргентина армиясы «каудильолар» (жетекшілер немесе соғыс бастықтары) деп аталатын провинциялық басшылардың басшылығымен фрагменттенді. Алайда, армия Бразилия империясымен соғыс кезінде (1824–1827) қысқа мерзімге қайта біріктірілді. Армия бірыңғай күшке айналып, ескі провинциялық милицияларды сіңіргені тек конституция қабылданғаннан (ол провинцияларға өздерінің әскери күштерін ұстауға тыйым салған) және барлық провинциялар мойындаған ұлттық үкімет құрылғаннан кейін ғана болды. Армия 1860 жылдары Бразилия және Уругваймен бірге Парагвайға қарсы Үштік одақ соғысына қатысты. Одан кейін армия Аргентинаның «Conquista del Desierto» («Шөлді жаулап алу») науқанына қатысты: Патагонияны басып алу және ел бойынша қарақшылық шабуылдарын жасаған жергілікті халықты жою науқаны.
1880-1960 жылдар
Аргентиналық әскердің 1938 жылғы стандартты формадағы сарбаздары. 1880-1930 жылдар аралығында армия саясатқа тікелей араласпай, кәсіби күш болуға ұмтылды, тіпті көптеген саяси тұлғалар, мысалы, президент Хулио Аргентино Рока, әскери қызметтен кейін пайда тапты. Армия бірнеше радикалдық көтерілістерде үкіметтің құлауына жол бермеді. Осы аралықта, жалпы әскерилер, әсіресе армия, Аргентинаның бейбіт емес оңтүстік шекарасын және жаңа өндірістік кешенін дамытуға үлес қосты. Бұл кезеңдегі негізгі шетелдік ықпал пруссиялық (кейін неміс) доктринасы болды. Осы себепті, екі дүниежүзілік соғыста офицерлердің көпшілігі, көбінесе ашық түрде, немістерді қолдады, ал Аргентина теңіз күштері британдықтарды жақтады. 1930 жылы армия күштерінің шағын тобы (600 сарбаздан аспайтын) президент Иполито Иригоенді армия мен теңіз күштерінің қалған бөлігінен елеусіз реакция алып, қызметтен шеттетуге тырысты. Бұл әскерилердің саяси іс-қимылдарының ұзақ тарихының бастауы болды. 1943 жылғы тағы бір төңкеріс белгілі емес полковник Хуан Перонды саяси аренаға шығарды. Перон екі мерзім (1946–1952 және 1952–1955) бойы әскерилердің қолдауын алғанмен, оның күшейе берген репрессивті үкіметі көптеген офицерлерді наразылыққа түсірді, нәтижесінде 1955 жылдың қыркүйегінде оны құлатқан әскери көтеріліс болды. 1955-1973 жылдар аралығында армия және басқа әскерилер перонизмнің саяси аренаға қайта оралу мүмкіндігіне қатысты ұдайы күшті бақылауда болды, бұл 1962 жылы (Артуро Фрондизиді қызметтен шеттету) және 1966 жылы (Артуро Ильяны қызметтен шеттету) сайланған президенттерге қарсы екі төңкеріске әкелді. Саяси тартыстар армия ішіндегі тәртіп пен бірлікке нұқсан келтірді, тіпті 1960 жылдардың басында әскери бөлімдер арасында қарулы қақтығыстарға дейін барып жетті.
1960 жылдар мен әскери хунта
Аргентинада 1966 жылдан 1973 жылға дейін әскери үкімет билік жүргізді. Осы онжылдықта Монтонерос және ERP сияқты бірнеше террористік топтар пайда болды. Хектор Кампора үкіметінің алғашқы айларында, шамамен 600 әлеуметтік қақтығыс, ереуіл және фабрикаларды басып алу орын алды. 1973 жылғы 20 маусымдағы Езеизадағы қырғыннан кейін сол және оңшыл перонизм бөлініп кетті, ал Жозе Лопес Рега, Хуан Перонның оң қолы және кейіннен Изабел Перон құрған, «Үштік А» деп аталатын оңшыл террористік ұйым, кез келген саяси қарсыластарға қарсы террор мен өлім науқанын бастады. Изабел Перон 1976 жылғы наурыз айындағы әскери төңкеріс кезінде әскери хунта тарапынан биліктен қуылды. Жаңа әскери үкімет, өзін «Proceso de Reorganización Nacional» деп атады, бастапқыда партизандық науқандарды тоқтатуға тырысты, бірақ ел тез арада азаматтық наразылыққа ұшырады. Террористік ұйымдар мен партизандық қозғалыстар мемлекеттік террор мен жалпы паранойяның араласуымен кездесті. Азаматтар параноикалық және қатыгез әскери диктатура мен зорлық-зомбылыққа ұшыраған коммунистік партизандар арасында қалды. PRN осы кезеңді «Қырлы соғыс» деп атады, бірақ 1985 жылғы сотта заңгерлер бұл терминді қабылдамады. «Batallón de Inteligencia 601» (601-ші барлау батальоны) осы кезеңде жаман атқа ие болды. Бұл 1970 жылдардың соңында құрылған, «Қырлы соғыс» және «Кондор» операцияларында белсенділік танытқан және 2000 жылы таратылған арнайы әскери барлау қызметі болды. Оның қызметкерлері партизандық топтар мен адам құқықтары ұйымдары туралы ақпарат жинады, оларға еніп, кісі өлтіру, адам ұрлау және басқа да зұлматтарды ұйымдастырды. Бұл бөлім АҚШ көмегімен, Джон Негропонте сияқтылардың қатысуымен Никарагуалық контраларын дайындауға қатысты.
"Қараусыздану жарлықтары"
Осы арада Роберто Сантучо басқарған Геваралық Халықтық Революциялық Армия (ERP), Че Гевараның фоко теориясынан шабыт алып, Аргентинаның солтүстік-батысындағы таулы аймақтағы Тукуман провинциясында ауылдық көтеріліс бастады. Ол науқанды марксистік ERP партизандық күштерінің 100-ге жуық адамымен бастады және тауларда 300-ге жуық адаммен аяқтады (соның ішінде элиталық Монтонерос тобының 65 саяхатшысынан құралған "Compañía de Monte" (Жаңғыл компаниясы) және ERP-нің "Decididos de Córdoba" қалалық тобы күшейтілді), Аргентина армиясы оларды жеңді, бірақ бұл үлкен шығынмен болды. 1975 жылдың 5 қаңтарында Армияның DHC 6 көлік ұшағы Монтерос тауларының жанында құлап, партизандардың атып түсіргені болжанып отыр. Борттағы барлығы 13 адам қаза тапты. Әскерилер ұшақты ауыр пулеметпен атып түсіргенін айтады. Жауап ретінде Ұлттық Ассамблеяның президенті Итало Людер, ауырып қалған Изабель Перонның орнына уақытша президенттік міндетін атқарып, 1975 жылдың ақпан айында құпия президенттік жарлық №261-ге қол қойды, ол армияға Аргентинаның ең кішкентай провинциясы Тукумандағы көтерілісті бейтараптандыруға және/немесе жоюға бұйрық берді. "Operativo Independencia" Қарулы Күштерге "Тукуман провинциясында әрекет ететін бүлікші элементтердің әрекетін бейтараптандыру немесе жою үшін қажетті барлық әскери операцияларды жүзеге асыру" өкілеттігін берді. Сантучо Тукуманда 620 миль (998 км) "бостандық аймағы" жариялады және оның шекараларын кеңестік қолдаумен қорғауды, сондай-ақ тұтқынға алынған партизандарды соғыс тұтқындары ретінде қарауды талап етті. Аргентина армиясының 5-ші бригадасы, 19-шы, 20-шы және 29-шы тау жаяу әскер полктерінен тұратын және бригадир-генерал Ацдель Вилас басқаратын, 1975 жылдың 8 ақпанында Монтерос тауларының етегіндегі Фамайлаға көшуге бұйрық алды. Жаңғылдармен күрескен кезде Вилас кейінірек бүкіл елде қабылданған тактиканы, сондай-ақ азаматтық іс-қимыл науқанын қолдана отырып, қалалардағы ERP қолдау желісін жоюға тырысты. 1975 жылдың шілдесіне қарай партизанға қарсы командалар тауларда іздеу және жою операцияларын жүргізіп жатты. Армияның арнайы күштері Сантучоның базалық лагерін тамыз айында тапты, содан кейін қыркүйекте ERP қалалық штаб-пәтеріне шабуыл жасады. "Compañía de Monte" штабының көп бөлігі қазан айында қаза тауып, жыл соңына дейін таратылды. Ауылдық партизандық күштердің басшылығы көбінесе жойылды және Тукумандағы ERP партизандары мен азаматтық қолдаушылардың көпшілігі өлтірілді немесе күштеп жоғалды. Алайда, ауылдағы партизандық белсенділікті Тукуманмен шектеуге жасалған күш-жігерлер, жақында жеткізілген 24 АҚШ жасаған Bell UH 1H Huey әскер тасымалы тікұшақтарын пайдаланғанына қарамастан, сәтсіз аяқталды. Қазан айының басында 5-ші бригада Монтонерос тобынан ауыр соққы алды, онда жүзден астам, мүмкін бірнеше жүз Монтонерос және олардың жақтастары "Dirty War" (Қанды соғыс) операциясының ең күрделі операциясы - "Primicia" операциясына қатысты. Бұл операцияға азаматтық әуежайды ұрлау, провинциялық әуежайды басып алу, 29-шы жаяу әскер полкіне шабуыл жасау (Формоза провинциясындағы казармаларға қайтып келген) және оның қару-жарағын басып алу, содан кейін әуе арқылы қашу кірді. Операция аяқталғаннан кейін олар Санта-Фе провинциясының шалғай аймағына қашып кетті. Boeing 737 ұшағы Рафаэла қаласынан алыс емес жердегі егістікке қонды. Оқиғадан кейін 12 әскери қызметкер мен екі полицей қаза тауып, бірнешеуі жараланды. Операцияның күрделілігі және олар қашқан кезде пайдаланған көліктер мен жасырын үйлер, бірнеше жүз партизан мен олардың жақтастарының қатысқанын көрсетеді. Аргентинаның қауіпсіздік күштері Тукуманда 43 әскери қызметкердің қаза тапқанын мойындады, бірақ бұл сан полиция және жандармерия күштерін, сондай-ақ 1975 жылдың 5 қазанында Формоза провинциясындағы казармаларын қорғағанда қаза тапқан сарбаздарды ескермейді. 1975 жылдың желтоқсанына қарай Аргентина армиясы "Dirty War" жеңіске жеткенін айтуға болады, бірақ жалпы жеңіске ешқандай дәлел таппады. 1975 жылдың 23 желтоқсанында бірнеше жүз ERP жауынгерлері жүздеген жер асты қолдаушыларының көмегімен Буэнос-Айрестен 14 км қашықтықтағы 601-ші Арсенал батальонымен жан-жақты шайқасты, төрт жергілікті полиция бөлімшесін және полк штабын басып алды. 63 партизан, 7 әскери қызметкер және 3 полицей қаза тапты. Сонымен қатар, шайқаста 20 бейбіт тұрғын қаза тапты. Көптеген бейбіт тұрғындар партизандар мен оларды қолдағандар әскери күштердің келуін тежеу үшін қару-жарақ қоймасының жанында 15 қалалық автобусты өртеп жіберген кезде қаза тапты. Бұл оқиғаның салдары ауқымды болды. 1975 жылдың 30 желтоқсанында қалалық партизандар Буэнос-Айрестегі Армия штаб-пәтерінде бомба жарып, кем дегенде алты әскери қызметкерді жаралады. Монтонерос тобы 1975 жылдың 22 тамызында су астына еніп, Аргентинаның "Santísima Trinidad" эсминеці құрылыс кезінде тұрған пирсті ұрды, кемені бірнеше жылға тоқтатты.
Montoneros and supporters were involved in the Operation Primicia, the most elaborate operation of the "Dirty War", which involved hijacking a civilian airliner, taking over the provincial airport, attacking the 29th Infantry Regiment (which had retired to barracks in Formosa province) and capturing its cache of arms, and finally escaping by air. Once the operation was over, they escaped towards a remote area in Santa Fe province. The aircraft, a Boeing 737, eventually landed on a crop field not far from the city of Rafaela. In the aftermath, twelve soldiers and two policemen were killed and several wounded. The sophistication of the operation, and the getaway cars and safehouses they used to escape from the crash landing site, suggest several hundred guerrillas and their supporters were involved. The Argentine security forces admitted to 43 army troops killed in action in Tucuman, although this figure does not take into account police and Gendarmerie troops, and the soldiers who died defending their barracks in Formosa province on 5 October 1975. By December 1975, the Argentine military could, with some justification claim that it was winning the 'Dirty War', but it was dismayed to find no evidence of overall victory. On 23 December 1975, several hundred ERP fighters with the help of hundreds of underground supporters, staged an all out battle with the 601st Arsenal Battalion 9 mile (14 km) from Buenos Aires and occupied four local police stations and a regimental headquarters. 63 guerrillas, seven army troops and three policemen were killed. In addition 20 civilians were killed in the crossfire. Many of the civilian deaths occurred when the guerrillas and supporting militants burned 15 city buses near the arsenal to hamper military reinforcements. This development was to have far reaching ramifications. On 30 December 1975, urban guerrillas exploded a bomb inside the Army's headquarters in Buenos Aires, injuring at least six soldiers. The Montoneros movement successfully utilized divers in underwater infiltrations and blew the pier where the Argentine destroyer ARA Santísima Trinidad was being built, on 22 August 1975. The ship was effectively immobilized for several years.
Француздық ынтымақтастық
Француз журналисі Мари Моник Робин Франция сыртқы істер министрлігінің Куай д'Орсей архивінен 1959 жылғы Париж бен Буэнос-Айрес арасындағы келісімді растайтын түпнұсқа құжатты тапты. Келісім бойынша Аргентина армиясы штабы кеңсесінде «Францияның тұрақты әскери миссиясы» құрылған, ол Алжир соғысында шайқасқан ардагерлерден тұрған. Ол Валери Жискар д’Эстен үкіметінің Аргентинадағы Хорхе Рафаэль Видела хунтасымен және Чилидегі Аугусто Пиночет режимімен құпия түрде ынтымақтасқанын көрсетті. Жасыл партиядан депутаттар Ноэль Мамер, Мартин Бильярд және Ив Коше 2003 жылдың 10 қыркүйегінде Эдуард Балладур төрағалық ететін Ұлттық Ассамблеяның Сыртқы істер комиссиясына «Латын Америкасындағы әскери режимдерді қолдаудағы Францияның рөлі» бойынша парламенттік комиссия құру туралы ұсыныс енгізді. «Le Monde» газетінен басқа баспасөз бұл ұсынысқа жауап бермеді. Алайда, комиссия төрағасы Роланд Блум Мари Моник Робинды тыңдаудан бас тартып, 2003 жылдың желтоқсанында 12 беттік баяндама жариялады. Робин бұл баяндаманы адалдықтан шеттеу деп сипаттады. Баяндамада келісімге қол қойылмағаны туралы айтылды, бірақ Робин Куай д'Орсейде тапқан келісімге қарамастан, Сыртқы істер министрі Доминик де Вильпен 2004 жылдың ақпан айында Чилиге сапары барысында Франция мен әскери режимдер арасында ынтымақтастық болмағанын мәлімдеді.
When Minister of Foreign Affairs Dominique de Villepin traveled to Chile in February 2004, he claimed that no cooperation between France and the military regimes had occurred.
Фолкленд соғысы
1982 жылдың 2 сәуірінде Леопольдо Галтиери Ұлыбританиямен келіссөздердің ұзаққа созылуына байланысты 1982 жылы Фолкленд аралдарына шабуыл жасауды, немесе "Росарио" операциясын бастады. Аргентина армиясы "Росарио" операциясына және одан кейінгі оккупацияға күштер жөнелтті. Армия күштері 21 мамырда Сан-Карлос шығанағындағы десантқа қарсы тұрып, "Гуз-Грин", "Кент тауы" шайқастарында британдықтармен және 14 маусымдағы атысты тоқтатуға әкелген Порт-Стэнли маңындағы шайқастарда күресті. Аргентина армиясы 194 сарбазды қаза қылды, 1308 сарбаз жараланды және көптеген жабдықтарын жоғалтты. Соғыс армияны жабдық, жеке құрам, моральдық жағдай және аймақтағы басымдық тұрғысынан әлсіз қалдырды. "Лас соғыс" оқиғаларымен бірге Фолкленд соғысындағы жеңіліс елді билеген әскери хунтаның құлауына себеп болды, содан кейін 1983 жылы демократияға оралу процесін бастаған генерал Рейнальдо Биньоне билікке келді.
1980 жылдардан қазіргі уақытқа дейін
1983 жылы азаматтық үкіметке қайта оралғаннан бері Аргентина әскерінің саны мен қаржысы азайтылды және заң бойынша, олар енді ішкі азаматтық дау-жанжалдарға араласа алмайды. Әскерге шақыру жойылғаннан кейін, олар әсіресе кәсіби деңгейде жақсарды. 1998 жылы Аргентинаға АҚШ тарапынан НАТО-ға қатыспайтын маңызды одақтас статусы берілді. Қазіргі Аргентина әскері БҰҰ-ның мандатымен халықаралық бейбітшілік сақтау, гуманитарлық көмек және төтенше жағдайларға толық бейілді. 2010 жылы әскер бейбітшілік күштерімен бірге қолдану үшін қытайлық Norinco бронетранспортерлерін қабылдады. 2016 жылы президент Маурисио Макри Рауль Альфонсиннің 1984 жылғы үкіметі шығарған, әскердің тәуелсіздігін шектеген жарлықты өзгертті. Бүгінгі әскердің басты мәселесі – бюджеттік шектеулерге байланысты көптеген жауынгерлік бөлімшелері жеткілікті әскер санына ие емес; қазіргі Ұйымдастыру және Жабдықтау тізімі әскердің үлкен қаржылық қаражатқа және шақырылған әскерлерге сүйене алатын кезеңде жасалған. Қазіргі жоспарлар бюджеттік мүмкіндіктер болған жағдайда, екі жынысты жаңа еріктілерді қабылдау арқылы барлық жауынгерлік бөлімшелерді толық күшке жеткізуді көздейді.
Санаттары
Еріктілерден басқа барлық шендер үшін белгілер иық тақталарында тағылады. Полковник-майордан жоғары шендер қызыл жиекті иық тақталарын пайдаланады, ал шенді білдіретін күн белгілері алтын өрмек; басқа офицерлердің иық тақталарындағы күн белгілері металлдан жасалған. Генералдар өз пальтоларының жағасына алтын жапырақтарын да тағады. 1-ші сынып, 2-ші сынып және кіріктірілген 2-ші сынып еріктілерінің шендік белгілері жеңдерінде тағылады. Жауынгерлік формада шендердің жаға нұсқалары қолданылады. Қазіргі қолданыстағы әскердегі ең жоғары шен - генерал-лейтенант. Капитан-генерал деген жоғары әскери шен 19 ғасырда екі рет берілді: Жозе де Сан-Мартинге және Бернардино Ривадавияға. Осы шенге көтерілу көзделмегендіктен, қазіргі уақытта осы шенге арналған белгі жоқ.
Қызметкерлер
Коронль-майор (аға полковник) атағы – генералдың лауазымын (мысалы, бригада командирі) атқаратын, бірақ одан жоғары атаққа көтерілуге жеткіліксіз дәрежедегі полковниктерге берілетін құрметті айырма белгісі.