Кіріспе
Делибес/Минкус 1866 жылғы балет «La source» («Көктем») – Лео Делибес пен Людвиг Минкус (Минкус: I акт және III акттың 2-ші көрінісі/Делибес: II акт және III акттың 1-ші көрінісі) құрастырған үш акті/төрт сахналы балет. Балеттің тұңғыш қойылымы 1866 жылы Парижде Артур Сент-Леонның хореографиясымен өтті. 1878 жылы Венада ол «Naïla, die Quellenfee» («Наила, Су перісі») деп аталды.
La source (The Spring) is a ballet in three acts/four scenes with a score composed by Léo Delibes and Ludwig Minkus (Minkus: Act I & Act III Scene 2/Delibes: Act II & Act III Scene 1) which was premiered in Paris in 1866 with choreography by Arthur Saint Léon. In 1878 in Vienna it was called Naïla, die Quellenfee (Naïla, the Waternymph).
Тарих
Хореографияны Артур Сент-Леон жасаған, ол либреттода Чарльз Нюттермен бірлесіп жұмыс істеген. Бастапқы суреттерді Эдуард Десплешин, Жан Батист Лавастр, Огюст Рубе, Шаперон (декорациялар) және Пол Лормиер (костюмдер) салған. Алғашқы қойылым 1866 жылдың 12 қарашасында Париждегі Императорлық опера театрында өтті, онда Гюльельмина Сальвиони (Найла), Эуджини Фиокре (Нуредда) және Луи Меранте (Джемиль) басты рөлдерді орындады. Сальвионидің Наила рөліне сай келмегендігіне байланысты қойылым аса сәтті болған жоқ. Алайда, келесі жылы Адель Грантцоудың Найла рөлінде ойнауымен қойылым жеңіске жетті және келесі бірнеше жыл бойы репертуардың маңызды бөлігі болып қала берді. 1872 жылы қайта қойылғанда Рита Сангалли басты рөлде ойнады, сондай-ақ осы қойылым үшін Найланың жаңа вариациялары енгізілді, музыканың авторы, мүмкін, Делибес болды (фортепианолық партитурадағы музыкалық тізімде No. 12b және 23a, төменде қараңыз). Делибес Париж операсының екінші хормейстері болған және оған дейін оперетталар, әндер мен діни музыка жазған. Екі композитордың музыкасын салыстырғанда Делибес жақсы бағаланды, оның үлесі «жаңа және ырғақты» деп танылды, бір сыншы бүкіл балет музыкасын Делибеске тапсыру керек деп ұсынды. «La source» – оның алғашқы үлкен жетістігі, ол оны балет үшін маңызды композитор ретінде таныстырды. «La source» 1902 жылы Санкт-Петербургте Ольга Преображенскаяның «Найла» рөлінде ойнауымен, Ахилл Коппинидің хореографиясымен қойылды. 1907 жылы Нижинский Мариинский театрында «La source» балетінің соңғы актісінде жеке дебют жасады. Балет 1925 жылы Агриппина Ваганова Ленинградтағы Опера және балет театрында өзінің шәкірті Марина Семеноваға қайта жаңғыртылды – Марина Семенова осы балеттен сахналық көріндістермен жұмыс ілеуді осы кезде бастады. 2008 жылы Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында Ваганова атындағы Ресей балет академиясының бітіру спектаклінен алынған «La source» па-де-де бейнесі YouTube-та қолжетімді, хореографиясы Коппиниден кейін Константин Сергеевке жатқызылған және, мүмкін, Преображенская үшін жасалған; музыка авторы – Риккардо Дриго, 20 ғасырдың басында компания репертуарына көптеген қосымша билерді қосып, олардың музыкасын жазған композитор.
Қысқаша мазмұны
Бірінші акт. Генджиб ханына үйлену үшін жолға шыққан сұлу Нүреда мен оның серіктері тасты шөлдегі өзен жағасында демалады. Нүреда қол жетпейтін жерде өсіп тұрған гүлге тәнті болғанда, жас аңшы Джемил оған көтеріліп, оны жұлып алады. Нүреда қатты қуанды да, сыйлық ретінде не қаласа, соны айтуын сұрады. Ол одан бетін ашып, жүзін көрсете беруін өтінеді: ол ашуланып, оны байлап, тағдырына қалдыруға бұйырады. Бірақ, Найла оны құтқарады; ол оған ғашық және Нүреданың қолын алуға көмектесуге уәде береді. Екінші акт. Ханның сарайы Нүреданың келуін күтіп тұрған үлкен бақта қонақтарға көңіл көтеру ұсынылады: сүйіктілерге арналған ән және черкес құлдарына би. Фанфарлар хан мен оның келініне сыйлықтар сыйлайтын жасырын келген (Джемил) қонақты жариялайды. Қонақ Нүредаға сыйлықтардың кез келгенін таңдауға рұқсат береді, ал ол әшекейлі гүлді таңдайды. Джемил оны жерге лақтырады, сол жерден сиқырлы түрде бұлақ ағып шығады, ал Найла фонтаннан пайда болады. Ол ханның алдында тізе бүгіп, оның әйелі болуын сұрайды. Ол Нүреданы босату шартымен келіседі, ал хан Найланы сарайға алып кіргенде Нүреда ашуланып кетеді. Үшінші акт. Джемил енді Нүредаға ұмтыла алады, бірақ ол оны әлі де қабылдамайды; сондықтан ол Найлаға көмек сұрайды, ол Нүреда оны сүйсе, өзі өледі дейді. Джемил келіседі, ал Нүредамен бірге кетіп бара жатқанда, Найла жер астына қайта оралып кетеді және бұлақ құрғап қалады.
"Найла" вальсі
1867 жылы Делибеске Адольф Адамның «Корсарь» балетінің қайта қойылымына «Le jardin animé» немесе «Le pas des fleurs» деп аталатын дивертисмент қосуды сұрады. Оның бір бөлігі – көбінесе «Найла» вальсі деп танылатын вальс болды. Ол «Найла» деген атпен қойылған кезде «La Source» қойылымдарының біріне ауысқан сияқты. Делибестің түпнұсқа музыкасын ғана пайдаланған осы аттың нұсқаларына сілтемелер бар, бірақ нақты егжей-тегжейлі мәліметтер жоқ. «Корсарь» дивертисменті осы қойылым үшін «Найла» партитурасына енген болуы мүмкін.