Кіріспе

Володимир Петрович Затонский (Володи́мир Зато́нський; 27 шілде 1888 – 29 шілде 1938) – советтік саясаткер, ғалым, коммунистік партия белсендісі, Украина КСР Ғылым академиясының (1929 жылдан) және КСР Одағы Ғылым академиясының (1936 жылдан) толық мүшесі.

Ерте өмір

Затонский Ресей империясының Подолия губерниясы, Ушицы (Ушиция) уезіндегі Лисец ауылында (қазіргі Камянец-Подільський ауданы, Хмельницкий облысы, Украина) волост писарының отбасында туған.

Саяси мансап

1905 жылы ол Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясына (РСДРП) меньшевик ретінде қосылды. 1917 жылдың наурыз айында Киев комитетінің мүшесі ретінде большевиктер қатарына өтті, кейін Киев ревкомына да кірді. Ол жұмысшы, шаруа және солдаттар депутаттарының съезін ұйымдастыруды бастағандардың бірі болды, сондай-ақ Киевтегі әскери төңкеріске қатысты. Затонский Орталық Радаға қарсы күреске қатысты. 1918 жылы қаңтар көтерілісінен кейін Қызыл Армия Киевті басып алғанда, Затонский өзінің контрреволюционер ретінде өлім жазасынан мүжілгенін еске алды, тек Владимир Лениннің мандаты оның өмірін сақтап қалды. 1918 жылдың басында ол Брест-Литовск бейбіт келісімдеріне Украина КСР атынан украиндық делегацияны басқарды. 1918 жылдың 19 наурызынан 18 сәуіріне дейін Бүкіл Украиналық Орталық Атқару Комитетінің төрағасы болды. 1918 жылдың шілдесінде Мәскеудегі солшыл социалистердің көтерілісіне қарсы күштердің комиссары болды. 1918 жылдың қарашасынан бастап халыққа білім беру комиссары қызметін атқарды. Осы лауазымда Симон Петлюраның контрреволюциялық күштерінің ошағы ретінде Каменец-Подольск мемлекеттік университетін жабу үшін бар күшін жұмсады. 1968 жылдан 1997 жылға дейін институт Затонский атымен аталып келді. Ленин оған Украина КСР-нің Ресейдегі өкілі лауазымын ұсынды. 1918 жылдың 17-30 қарашасында Затонский, Владимир Антонов-Овсеенко және Иосиф Сталин Курск әскерлерінің арнайы тобының Революциялық әскери кеңесіне (РӘК) мүше болды. РӘК Украинаны азат етудің әскери-стратегиялық жоспарын жасады және фронтты әскерлермен жабдықтауды бастады. Құрама штабы Курск қаласында орналасқан. 1918 жылдың 30 қарашасынан бастап Затонский Украина Совет Армиясының РӘК мүшесі болды. 1920 жылы Галревком төрағасы болды. 1921 жылы Кронштадт көтерілісін басуға байланысты Қызыл Ту орденімен марапатталды. Содан кейін Украина Социалистік Кеңес Республикасында түрлі мемлекеттік және партиялық қызметтерді атқарды. 1922 жылы Украина КСР өкілі ретінде Кеңес Социалистік Республикалар Одағының құрылуына қол қойды. 1933 жылдың қыркүйегінде Затонский Украина Совет Энциклопедиясының бас редакторы болып тағайындалды.

Тұтқындалу және өлім

1937 жылы 3 қарашада ол отбасымен бірге кинотеатрда тұтқындалды. Кейіннен билік оның "бұржуазиялық" Польшаның тыңшысы екеніне дәлел табу үшін пәтерінде рұқсатсыз тінтіру жүргізді. Бірнеше күннен соң оның әйелі де тұтқындалды. Ол украиналық антисоветтік ұлтшыл орталықтың мүшесі деп айыпталды. 1938 жылы 29 шілдеде 20 минуттық сот отырысынан кейін ол кінәлі деп танылып, хат жазу құқығынан айырылған 10 жылға түрмеге кесілді. Ұлы тазалау кезінде мұндай үкім өлім жазасына тең болды, және сол күні оқ жаудырып атты. 1956 жылы Затонский көптеген адамдармен бірге постұрымдық түрде ақталып, құрметі қайта орнатылды.