Кіріспе
Дигенея класы (гр. Dis – екі, Genos – туыс) – жалпақ құрттар (флюк деп аталады) класы, Platyhelminthes типіне жатады, олардың синцициалды тегменті және әдетте екі сорғыш – біреуі құрсақ, екіншісі ауыздық болады. Ересектер көбінесе ас қорыту жолында тіршілік етеді, бірақ барлық омыртқалы жануарлардың мүшелер жүйесінде кездеседі. Бұрын Моногенеяға жақын деп есептелген, бірақ қазір Аспидогастреяға жақын екені және Моногенеялар Кестодаға жақын екені анықталды. Бүгінгі күнге дейін шамамен 6000 түрі сипатталған.
the bird genus
Digenea (Gr. Dis – double, Genos – race) is a class of trematodes in the Platyhelminthes phylum, consisting of parasitic flatworms (known as flukes) with a syncytial tegument and, usually, two suckers, one ventral and one oral. Adults commonly live within the digestive tract, but occur throughout the organ systems of all classes of vertebrates. Once thought to be related to the Monogenea, it is now recognised that they are closest to the Aspidogastrea and that the Monogenea are more closely allied with the Cestoda. Around 6,000 species have been described to date.
Негізгі ерекшеліктері
Дигенаның ерекшеліктері – синцитиалды тегмент; яғни, жасушалар арасындағы байланыстар бұзылып, бүкіл жануарды бір үздіксіз цитоплазма қоршап тұратын тегмент. Осыған ұқсас тегмент Неодерматаның басқа өкілдерінде де кездеседі; Дигена, Аспидогастрея, Моногена және Цестоданы қамтитын жалпақ құрттар тобы. Дигенеялықтардың денесі құрт тәрізді, сегменттелмеген, және барлық жалпақ құрттардағыдай дене қуысы (целом) болмайды, қатты паренхимаға ие. Әдетте, ауызды қоршап тұрған алдыңғы ауыздық сорғыш және кейде ацетабулум деп аталатын құрсақ сорғышы болады. Ауыздық сорғыш ауызды қоршап тұрады, ал құрсақ сорғышы – ішкі құрылымдармен байланысы жоқ, соқыр бұлшықетті орган. Моностома – бір сорғышы (ауыздық) бар құрт. Ауыздық сорғышы және денесінің артқы жағында ацетабулумы бар трематодалар амфистомалар деп аталады. Дистомалар – ауыздық сорғышы және құрсақ сорғышы бар трематодалар, бірақ құрсақ сорғышы артқы жағында емес, басқа жерде орналасқан. Бұл терминдер көне әдебиеттерде жиі кездеседі, себебі олар топтар арасындағы жүйелік байланыстарды көрсетеді деп есептелген. Қазіргі заманғы дигенея таксономиясында олар қолданылмайды.
Ұрық көбею жүйесі
Дигенеялықтардың басым көпшілігі гермафродиттер. Бұл, иелеріндегі сирек кездесуге бейімделу болып табылады, бұл өмірлік циклді тек бір жеке организм соңғы иеді сәтті жұқтырған жағдайда жалғастыруға мүмкіндік береді. Ұрықтандыру ішкі түрде жүреді, сперматозоидтар циррус арқылы Лаурер каналына немесе жыныс апертурасына беріледі. Дигенеялардың маңызды тобы - шистосомалар, олар екі жынысты. Бірінші дернәсіл сатысындағы жыныссыз көбею кең таралған. Дигенеялық жұмыртқалардың жыныстық жолмен қалыптасуы және алғашқы дернәсіл сатысындағы (мирацидий) жыныссыз көбеюі жиі хабарланса да, жыныссыз сатылардың даму биологиясы күрделі мәселе болып қала береді. Электрондық микроскоппен жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, жарық микроскопында көрінетін ұрықтық түйіршіктер митоздық бөлінуге қабілетті жасушалардан тұрады, олар ұрықтарды және осы эмбрионалдық сатыларға енетін жаңа ұрықтық жасушалардың қатарын жасайды. Мейоз процестерінің болмауы дәлелденбегендіктен, нақты анықтамасы әлі де күмәнді.
Ерлер мүшелері
Протандия Дигеналардың жалпы ережесі болып табылады. Әдетте екі ұрық болады, бірақ кейбір құрттарда 100-ден астам болуы мүмкін. Сондай-ақ, шығарушы қан тамырлары (vasa efferentia), ұрық жолы (vas deferens), семендік қапшық, эякуляциялық түтік және циррус (қосқа ұқсас) бар, ол әдетте (бірақ әрқашан емес) циррус қабына (cirrus sac) енгізілген. Циррус ақуызды тікендермен жабылуы немесе жабылмауы мүмкін. Бұл мүшелердің еркек жыныс жүйесінің нақты құрылымы отбасылық және туыстық деңгейде таксономиялық тұрғыдан маңызды.
Әйелдер мүшелері
Көбінесе бір жұмыртқа безі, бір жұмыртқа түтігі, тұқымдық қабылдағыш, сары және жұмыртқа қабығын өндіруге қатысатын жұп вителлинді бездер және каналдар, ұмыршақтар түзілетін оотип, Мелистің безі деп аталатын без жасушаларының күрделі жиынтығы болады, ол ұмыршақтардың жатыр арқылы өтуі үшін майлауға арналған деп саналады. Сонымен қатар, кейбір дигенеялықтардың Лаурер каналы деп аталатын каналы бар, ол жұмыртқа түтігінен денедің дорсальды бетіне дейін созылады. Бұл каналдың функциясы күмәнді, бірақ ол кейбір түрлерде ұрықтандыру үшін, ал басқа түрлерде көбею қалдықтарын шығару үшін қолданылуы мүмкін. Көптеген трематодалардың жұмыртқалық қапшығы бар, ол жұмыртқа безімен қосылатын жұмыртқа түтігінің кеңейген бөлігі. Ол жұмыртқашықтардың шығарылуын реттеуге және жатырға түсу аралығын сақтауға мүмкіндік береді. Жатыр әдетте құрттың сыртқы бетіне ашылғанға дейін еркек жыныс мүшесінің (циррус) түсетін жалпы жыныс қуысына ашылады. Жатырдың дистальды бөлігі проксимальды жатырдан бұлшықеттік сфинктермен бөлінген метратермге дейін кеңейе алады немесе Monorchiidae және басқа да кейбір тұқымдастарда тікендермен қапталған болуы мүмкін.
Ас қорыту жүйесі
Ересек дигенеялардың көпшілігі соңғы немесе дерлік соңғы орналасқан ауызға, тамақ ішуге күш түсіретін бұлшықетті жұтқыншаққа және екі түтікшелі қаптан тұратын екі тармақты, соқыр ас қорыту жүйесіне ие. (оқулық) Кейбір түрлерде екі ішек қабығы артқы жағынан бірігіп, сақина тәрізді ішек немесе циклокоэль құрайды. Ал басқаларында тұмшақ дене қабырғасымен бірігіп, бір немесе бірнеше анус немесе экскреторлық қуықпен бірігіп уропрокт түзеді. Дигенеялар тіршілік қабаты арқылы пиноцитоз және синцитий арқылы фагоцитоз арқылы да қоректік заттарды тікелей сіңіре алады. Ересек дигенеялардың көпшілігі омыртқалы жануарлардың ас қорыту арнасында немесе оған байланысты органдарында кездеседі, онда олар көбінесе люменнің ішіндегі заттармен (мысалы, қожайынның жеген тамағы, өт, шырыш) қоректенеді, бірақ шырышты қабырға арқылы да (мысалы, шырышты қабық, қожайынның қаны) қоректене алады. Шистосомалар, спирохидтер және сангвиниколидтер сияқты қан құрттары тек қана қанмен қоректенеді. Молюска аралық есіктеріндегі жұқпалы емес сатылар көбінесе тікелей сіңіру арқылы қоректенеді, бірақ кейбір топтарда кездесетін редия сатысында ауыз, жұтқыншақ және қарапайым ішек болады және ол қожайынның тінін немесе тіпті басқа паразиттерді белсенді түрде тұтынуы мүмкін. Энцистелген метацеркария сатылары мен бос тіршілік ететін церкария сатылары қоректенбейді.
Жүйке жүйесі
Денедегі алдыңғы жағында орналасқан жұп ганглиялар ми рөлін атқарады. Осы ганглиялардан жүйкелер алға және артқа қарай таралады. Ересектердің көпшілігінде сезімтал рецепторлар жоққа шығарылған, бірақ оларда тактильді рецепторлар бар. Дернәсілдер сатысында жарық және химиорецепторлар сияқты көптеген сезімтал рецепторлар кездеседі. Химиорецепция, бос тіршілік ететін мирацидий дернәсілінің иесін тануына және анықтауына маңызды рөл атқарады.
Адамның дигенезиялық инфекциялары
6000 белгілі түрдің шамамен 12-сі ғана адамдарға жұқпалы, бірақ олардың кейбіреулері 200 миллионнан астам адамға әсер ететін маңызды ауруларды тудырады. Адамдарды жұқтыратын түрлерді шистосомалар және шистосома емес түрлер деп екі топқа бөлуге болады.
Шистосомалар
Шистосомалар түпкілікті иесінің қан айналымы жүйесінде кездеседі. Адамдар жұқпалы шаяндардан босатылған, еркін жүзуге қабілетті серкариялар теріге енгеннен кейін жұғады. Бұл екі жынысты құрттар ұзын және жұқа болып келеді, ұзындығы 10-30 мм, ал диаметрі 0,2-1,0 мм аралығында. Ересек еркектер әйелдерге қарағанда қысқарақ және жуан, сондай-ақ денесінің бір жағында әйелдің бекітілуіне арналған ұзын ойыс бар. Әйелдер еркекпен қосылғаннан кейін ғана жыныстық жағынан жетіледі. Қосылғаннан кейін олар өмір бойы бірігіп қалады. Олар бірнеше жыл өмір сүре алады және көптеген мыңдаған жұмыртқа тудырады. Адамдарды жұқтыратын шистосомалардың төрт түрі Schistosoma туысына жатады. +Адам шистосомалары Ғылыми атауы Бірінші аралық иесі Эндемиялық аймақSchistosoma mansoniBiomphalaria spp. Африка, Оңтүстік Америка, Кариб теңізі, Таяу ШығысSchistosoma haematobiumBulinus spp. Африка, Таяу ШығысSchistosoma japonicumOncomelania spp. Қытай, Шығыс Азия, ФилиппинSchistosoma intercalatumBulinus spp. Африка
Шистосома емес
Адамды жұқтыратын шистосома емес трематодалардың жеті негізгі түрі төменде тізілген. Адамдар өсімдіктерде немесе толық пісірілмеген жануар етінде кездесетін метацеркариялық кисталарды жұтып алғаннан кейін жұғады. Көптеген түрлер адамның асқазан-ішек жолында қоныстанады, онда иесінің нәжісімен бірге жұмыртқаларын шығарады. Өкпеде қоныс тебетін Paragonimus westermani сілекей арқылы жұмыртқаларын шығара алады. Бұл трематодалар әдетте адамдарда жеңіл патологияны тудырады, бірақ ауыр салдары да болуы мүмкін. + Адамдағы шистосома емес трематодалар Ғылыми атауы Адамға жұғудың алғашқы аралық иесі Эндемиялық аймақ Fasciolopsis buski Segmentina sp. Өсімдіктер Азия, Үндістан Heterophyes heterophyes Pirinella Мюллет, Тилапия Азия, Шығыс Еуропа, Египет, Таяу Шығыс Metagonimus yokogawaii Semisulcospira sp. Карп, Форель Сибирь Gastrodiscoides hominis Helicorbis sp. Өсімдіктер Үндістан, Вьетнам, Филиппин Clonorchis sinensis Bulinus sp. Балық Шығыс Азия, Солтүстік Америка Fasciola hepatica Galba truncatula Өсімдіктер Әлемдік Paragonimus westermani Oncomelania sp. Қымыз, Азиялық шаян Азия.