Кіріспе

Компьютерлік қолдаумен ынтымақтастық зерттеулері топтарға, ұйымдарға, қауымдастықтарға және қоғамға әсер ететін технологияларға, мысалы, дауыстық пошта мен мәтіндік чат сияқты құралдарға бағытталған. Ол адамдардың жұмыс қызметін және қарым-қатынастарын қолдауды зерттеуден өркендеді. Желілік технология демалыс және әлеуметтік іс-шаралардың кең ауқымын қолдай бастағанда, тұтынушылар нарығы пайдаланушылар базасын кеңейтіп, осылайша көптеген адамдардың онлайн байланысқа түсуіне және зерттеушілер компьютерлік қолдаумен ынтымақтастық жұмыс деп атаған нәрсені құруына мүмкіндік берді. Бұл жұмыс "коммуникация, үйлестіру, ынтымақтастық, бәсекелестік, ойын-сауық, ойындар, өнер және музыка сияқты адам қызметтерін жандандыру үшін технология қолданылатын барлық жағдайларды" қамтиды (CSCW 2023-тен).

Шығысқа бағытталған

Компьютер арқылы байланыс саласы адамдардың "компьютерлерді" (немесе цифрлық медианы) басқалармен қарым-қатынас құру, қолдау және сақтау (әлеуметтік қолданыс), ақпарат ағынын реттеу (оқулық қолданыс) және шешім қабылдау (оның ішінде маңызды қаржылық және саяси шешімдер) үшін қалай пайдаланатынымен айналысады. Ол ортақ жұмыс нәтижелеріне немесе басқа "бірлескен жұмыстарға" емес, "кездесудің" өзіне және сенімге назар аударады. Ал, керісінше, CSC кездесулердің немесе қарым-қатынастардың мәніне немесе эмоционалдық салдарына қарағанда, олардан туындайтын нәтижелерге баса назар береді, бұл "коммуникация" мен "бірлескен жұмыс" арасындағы айырмашылықты көрсетеді.

Ойын-сауықтарды қамтуы мүмкін

Осыған сәйкес, әлеуметтік және бірлесіп жұмыс істейтін бағдарламалық қамтамасы арасындағы ерекшеліктерді «ойын» мен «жұмыс» арасындағы айырмашылықтар ретінде де қарастыруға болады. Кейбір теоретиктер ойынға қатысты этика қолданылуы тиіс екенін, ал жұмыс компьютерді пайдалануды жайлырақ ету үшін ойын сияқты немесе ойынға ұқсас болуы керектігін айтады. 1980 және 1990 жылдардағы MUD және MMRPG зерттеулері көптеген адамдарды осы қорытындыға жеткізді, бұл қазіргі таңда дау тудырмайды. Нағыз көп ойыншылы компьютерлік ойындарды ынтымақтастықтың қарапайым түрі деп санауға болады, бірақ оны CSC құрамына тек аз ғана теоретиктер енгізеді.

Бұл тек "компьютерлік" емес

Эволюциялық есептеудің салыстырмалы түрде жаңа салалары, жаппай параллель алгоритмдер және тіпті "жасанды өмір" үлкен сандағы шағын қатысушылардың, агенттердің немесе шешім қабылдаушылардың еркін өзара әрекеттесуі арқылы мәселелерді шешуді зерттейді. Өзара әрекеттесудің "қосымша нәтижесі" қызығушылық тудыратын шешім болуы мүмкін, мысалы, жаңа сұрыптау алгоритмі; немесе өзара әрекеттесудің тұрақты қалдығы болуы мүмкін, мысалы, қазір "реттелген" немесе "оқытылған" нейрондық желідегі салмақтарды орнату, мысалы, адамға несие беру туралы шешім қабылдау немесе ауру өсімдікті саудан ажырату сияқты нақты мәселені қайта-қайта шешу үшін. Коннективизм – білімнің мазмұн ретінде емес, байланыстарда сақталанатын жүйелерді зерттеу. Бұл "есептеу" анықтамасын кеңейтеді, яғни ол деректерді, метадеректерді немесе деректердің контекстін ғана емес, сонымен қатар "өңделіп" жатқан компьютердің өзін де қамтиды.

Хаттамалар қажет

Ынтымақтастыққа қажетті немесе оны бұзатын коммуникация КҚК-да (Компьютермен қамтамасыз етілген ынтымақтастық) зерттеледі. Нақты анықталған процестер мен жалпы адамдық қарым-қатынастар арасындағы шекараны табу немесе белгілеу қиын. Күтілетін ұйымдық протоколдарды, бизнес-процестерді және басқару нормаларын тікелей бейнелеу маңызды, сонда ғана реттелген коммуникацияны (ынтымақтастықты) еркін форматтағы өзара әрекеттесулерден ажыратуға болады. Ынтымақтастық зерттеулері үшін бұл маңызды, кем дегенде, жұмысты зерттеуді қашан тоқтатып, адамдарды зерттеуді қашан бастау керектігін білу үшін. CMC (Компьютермен қамтамасыз етілген коммуникация) немесе компьютер арқылы жүзеге асырылатын коммуникация кіші саласы адамдар арасындағы қарым-қатынастармен айналысады.

Алғашқы зерттеулер

Бұл саланың дамуы 1960 жылдардың соңына дейін, Тед Нельсон, Дуглас Энгельбарт, Алан Кей, Гленн Гулд, Николас Негропонте сияқты көреген ойшылдардың санариптік медианың адамдардың жұмыс істеу әдісін түбірімен өзгертуге қабілетті екенін болжаған уақытына дейін жетеді. Одан бұрын, 1945 жылы Ванневар Буш "Біз қалай ойлаймыз" деген ой-пікірін айтқан болатын.

Сандар

Компьютерлік "тұшқанның" ойлап тапқышы Дуглас Энгельбарт 1960 жылдары бірлесіп жұмыс істейтін бағдарламалық жасақтаманы (әсіресе компьютерлік көмекпен бағдарламалық жасақтаманы жасаудағы нұсқаларды бақылау және графикалық пайдаланушы интерфейсінің адамдар арасындағы байланысты қалай жеңілдететінін) зерттеді. Алан Кей 1970 жылдары осы принциптерді іске асырған Smalltalk жүйесімен жұмыс істеді, ал 1980 жылдары ол жоғары бағаланды және пайдаланушы интерфейстерінің болашағын көрсетеді деп саналды. Дегенмен, сол кезде ынтымақтастық мүмкіндіктері шектеулі болды. Көптеген компьютерлерде тіпті локальдық желілер де болмады, ал процессорлар баяу және қымбат болғандықтан, оларды тек адамдардың байланысын жылдамдату және "күшейту" үшін пайдалану идеясы көп жағдайда ерекше болып көрінді. Компьютерлер мәтін емес, сандарды өңдеді, ал ынтымақтастық көбінесе сандарды жақсырақ және дәл өңдеуге қатысты.

Мәтін

Бұл 1980-ші жылдары жеке компьютерлердің, модемдердің пайда болуымен және академиялық емес мақсаттарда Интернеттің кеңінен қолданылуымен өзгерді. Адамдар түрлі ниеттермен онлайн өзара әрекеттесті, бірақ барлық ниеттерді қолдау үшін аз ғана құралдар жиынтығын (LISTSERV, netnews, IRC, MUD) пайдаланды. Осы кездегі зерттеулер негізінен мәтіндік коммуникацияға бағытталды, себебі аудио және бейне ақпарат алмасу өте аз немесе мүлдем болған жоқ. Бренда Лорел сияқты зерттеушілер онлайн-диалогтың театрлық қойылымға қаншалықты ұқсас екенін көрсетті және ынтымақтастық үшін компьютерлерді талдау кезінде Аристотельдің драма моделін қолданды. Тағы бір маңызды бағыт – гипермәтін болды, ол HTML және WWW пайда болуға дейін, графикалық элементтерге қарағанда сілтемелер мен семантикалық веб-қосымшаларға көбірек назар берді. Superbook, NoteCards, KMS және одан да қарапайым HyperTies және HyperCard жүйелері – электрондық оқытуда қолданылған ынтымақтастық бағдарламалық қамтамасының алғашқы мысалдары еді.

Аудио

1990 жылдары кең жолақты желілердің дамуы және дотком бумасы бүкіл бір буынға интернетті жаппай ақпарат құралы ретінде таныстырды. 1990 жылдардың соңына қарай VoIP, интернет-телефондар және чат пайда болды. Адамдар компьютерлерді алғаш рет есептеу құрылғылары емес, негізінен байланыс құралы ретінде қолдана бастады. Дегенмен, мұндай жағдайды саладағы сарапшылар бұрыннан-ақ күтіп, болжап, зерттеген. Видео ынтымақтастығы көбінесе зерттелмейді. Онлайн видеоконференциялар мен веб-камералар ондаған жылдар бойы шағын ауқымда зерттелген, бірақ адамдар тікелей бірге бейнежазу мүмкіндігіне ие болмағандықтан, бұл қарым-қатынас, емес ынтымақтастық мәселесі болып табылады.

Басты жолшылар

Бұл саладағы басқа да белгілі тұлғалар Тед Нельсон, Остин Хендерсон, Кьелд Шмидт, Люси Сукман, Сара Блай, Рэнди Фармер және көптеген "экономистер, әлеуметтік психологтар, антропологтар, ұйымдық теорияшылар, педагогтар және топтық қызметті түсіндіре алатын кез келген адам" болды. Грудин.

Саясат және бизнес

Осы ғасырда назар социология, саясаттану, басқару ғылымдары және басқа да бизнес салаларына ауысты. Бұл саясатта, бизнесте және тіпті соғыс сияқты жоғары салмақты ынтымақтастық жағдайларында интернеттің қолданылуын көрсетеді.

Соғыс

ACM конференцияларында зерттелмесе де, әскери мақсаттағы бірлескен бағдарламалық қамтамасы әскери барлауда қолданылатын карталар мен деректерді біріктіру жұмысына зор серпін берді. Көптеген конференциялар мен журналдар цифрлық медианың әскери қолданылуы және оның қауіпсіздік саласына тигізетін әсерімен айналысады.

Сөйлеуді тану

Билл Бакстон сияқты алғашқы зерттеушілер, адамға арналған сөйлеуге тым тікелей кедерес келтірмей машинамен байланысудың бір жолы ретінде дауыссыз әрекеттерге (мысалы, ырғу немесе сыбызғылау) назар аударған. Кейбір зерттеушілер дауыстық командалық интерфейстер осы себепті жаман деп есептеді, себебі олар "құлға" сөйлеу сияқты әрекеттерге итермелейді.

Сілтеме семантикасы

HTML REL және REV тегтері арқылы қарапайым сілтеме түрлерін қолдайды. Бұларды Әлемдік желіде (WWW) пайдалану үшін бірнеше стандарттар 1994 жылы, бұрын SGML саласында жұмыс істеген мамандар тарапынан ұсынылды. Дегенмен, ешқандай схема кеңінен қолданылмады және «семантикалық желі» әлі де іске асырылмауда. crit.org сияқты жобалар кейде толығымен сәтсіздікке ұшырады.

Тележұмыс және адами капитал басқару

Әлеуметтік желілерді талдау және e-lance сияқты аутсорсинг қызметтерінің рөлі, әсіресе LinkedIn сияқты платформаларда біріктірілгенде, адам капиталын басқаруда ерекше маңызға ие. Бұл, әсіресе бағдарламалық жасақтама саласында айқын байқалады, онда тәулік бойы, әлемнің түкпір-түкпіріне тараған командаларды ұйымдастыру жиі кездесетін жағдайға айналуда.

Өнерде компьютерлік ынтымақтастық

Жалғыз, гений суретші туралы романтикалық түсінік 1568 жылы жарық көрген Джорджо Вазаридің «Суретшілердің өмірі» еңбегінен бері қалыптасқан. Вазари көркемдік шеберлікті құдайлардың таңдаған адамдарға сыйлағандығы туралы идеяны таратып, көптеген көркемдік процестер туралы қалыпты және көбінесе жалған халық түсінігін қалыптастырды. Суретшілер ғасырлар бойы үлкен жұмыстарды аяқтау үшін ынтымақтастыққа жүгінген, бірақ жалғыз суретші туралы миф 1960 және 1970 жылдарға дейін кеңінен күмәндан тудырмады. Компьютерлердің пайда болуымен, әсіресе интернеттің ойдағыдай жұмыс істеуімен, өнердегі ынтымақтастық бұрынғыдан гөрі оңайырақ болды. Онлайндағы бұл көпшілікке негізделген шығармашылық дәстүрлі көркем меншік, онлайн байланыс және өнер өндірісі туралы түсініктерге «жаңа леп» береді. Кейде адамдар тіпті онлайн өнерге үлес қосып жатқанын білмейді. Мысалы, итальяндық Hackatao дуэті сияқты өнер дуэттері «NFT және дәстүрлі өнер әлемі арасындағы кездесу орнын құру» мақсатымен физикалық және онлайн режимінде ынтымақтасады. Кроудсорсинг инновациялық процестерге, идеяларды табысты жүзеге асыруға және оларды қолдауға көмектеседі, соның арқасында перспективті инновациялық идеяларды дамытуға қолдау көрсетіледі. Кроудсорсинг түрлі жолдармен қолданылды, мысалы, ән салуға шақырудан бастап, хореография, декорациялар жасау, костюмдер мен маркетингтік материалдарды дайындауға дейін, ал кейбір жағдайларда әлеуметтік желілер арқылы көпшілікке таратылды.

Қатынасты салалар

Қарым-қатынас салалары: бірлескен өнімді әзірлеу, CAD/CAM, компьютерлік көмекпен бағдарламалық жасақтама жасау (CASE), параллель инженерия, жұмыс процесін басқару, қашықтықтан оқыту, телемедицина, медициналық CSCW және MUD деп аталатын нақты уақыт желілік конференциялар ("көп пайдаланушылы ойындардан" шыққан, бірақ қазір ойын ойнаудан гөрі кең мақсаттарда қолданылады).