Кіріспе

Солтүстік Ирландиядағы тарихи үй
жанындағы ауыл

Флоренс Корт – Солтүстік Ирландияның Ферманаф округіндегі Эннискиллен қаласының оңтүстік-батысына қарай 8 миль қашықтықта орналасқан кең 18-ғасырлық үй және оған қарасты жерлер. Ол Куилкаг тауының етегінде жатыр. Жақын орналасқан ауыл Флоренскорт деген бір сөзбен аталады. Оған Ұлттық Траст иелік етеді және басқарады, сондай-ақ жақын маңдағы Касл Куль үйімен байланысты. Ферманаф округіндегі Ұлттық Трастқа қарасты тағы бір мүлік – Кром иелігі.

Тарих

Флоренция сотының құрылысының тарихы болжамдарға негізделген және қазіргі үй кем дегенде екі, мүмкін үш кезеңде салынған. Бұл жердегі алғашқы үйді Джон Коул (1680–1726) салған және оны әйелі Флоренс Буркье Врей (1718 жылы қайтыс болған) құрметіне атаған. Ол Девон графтығының Таустоктан шыққан, 4-ші баронет сэр Буркье Врейдің (шамамен 1653–1696) қызы болды. 1718 жылы жазылған Фермананың анонимді тарихында Джон Коулдың үйі «өте қымбат және сәнді» деп сипатталған, бірақ 1739 жылы пастор Уильям Генри бұл ғимаратты «кішкентай, ол мырза Коул жобалаған, бірақ оны аяқтауға өмірі жетпеген үлкен ғимараттың сол қанаты» деп сипаттады. Қазіргі үйдің сәулетшілері белгісіз. Кітапханадағы және үйдің алдыңғы жағындағы кабинеттегі барокколық әшекейлеулер, үйдің батыс жағындағы асханадағы, қонақ бөлмесіндегі және баспалдақ залындағы бай рококо әшекейлеулерінен ертерек жасалған сияқты. Бұл екі бөлмедегі еден тақталарының ені үйдің қалған бөлігіндегілерден өзгеше. Орталық блок екі кезеңде аяқталған болуы мүмкін, ал үйдің артқы жағындағы бөлмелер мен Венециялық бөлме 1764 жылы Джон Коулдың ұлы, Маунт Флоренс лорды үйді қоныстандыру тойын өткізген кезде аяқталды. Шамамен 1778–80 жылдары мүліктің жай-күйі жақсартылды. Бұған Уильям Кингтің паркті абаттандыруы, жаңа жол салуы және Үлкен қақпаларды салуы кірді. Флоренция соты 1973 жылға дейін Эннискиллен графтарының резиденциясы болды. Эннискилленнің 5-ші графы 1953 жылы үйді және оны қоршаған он төрт акр жерді Ұлттық трастқа тапсырды. 1955 жылы өрт үйдің жоғарғы қабаттарын қиратты. Сэр Альберт Ричардсонға Ұлттық трасттың қалпына келтіру жұмыстарын басқару тапсырылды және содан бері Флоренция соты бұрынғы сұлулығының көп бөлігін қайта алды. Дегенмен, жоғарғы қабаттардағы кейбір бөлмелер әлі де жабық.

Сипаттама

Үйде тамаша Рококо стиліндегі әшекейлер мен сапалы ирланд жиһаздары бар, олардың көп бөлігі Ұлттық қор сатып алған, ал қалғандары басқа ирланд үйлерінен уақытша алынған. Коул отбасы 1973 жылы Пертширге көшкен кезде бастапқы жиһаздың көп бөлігі алынып тасталды, бірақ Эннискиллен графинясының 1998 жылы қайтыс болғаннан кейін қалдырған өсиетімен көптеген жиһаз қайтарылды.

Қуаныш бақшасы

Кең демалыс бағы 19-ғасырдың ортасында жасалған, және Бенафлин мен Куилкаг тауларының панорамалық көрінісін ұсынады. Онда Виктория дәуірінің ерекше ағаштары мен орта және жартылай тропикалық өсімдіктердің түрлері, бастысы рододендрондар өседі.

Жазғы үй

"Қызылгүл үйі" деп те аталады. Қазіргі құрылыс 18 ғасырдағы сабаннан төселген жазғы үйдің қайта жаңартылуы. Ол көңілді бақтың ең биік жерінде, бақ пен Бенафлин тауына қараған көрнекті жерде орналасқан. Ұлттық сенім қоры 1980-ші жылдардың аяғында бұл нысанның 19 ғасырдағы суреттеріне сүйене отырып құрылысты қайта тұрғызды. 18 ғасырдағы құрылыстан негізі мен тас төселген едені ғана сақталған. 2015 жылы жазғы үй вандалдардың қолынан өртенді. 2016 жылы ол қайта салынды, ал жобаға қажетті қаржының көп бөлігі жергілікті тұрғындардан жиналды.

Флоренция сотының егісі

Елді мекендегі ең танымал ағаш – Флоренция сотының шаған ағашы. Бұл дана 1767 жылы жергілікті шаруа Джордж Уиллис Куилках тауында тапқан екі түпнұсқа ирландиялық шағанның (Taxus baccata 'fastigiata') көшетінен сақталған жалғыз өкілі. Ирландиялық шағанды тек кесу арқылы көбейтуге болады, сондықтан бұл ағаш бүкіл әлемдегі барлық ирландиялық шағандардың бабасы болып саналады. Шаған ағашы Джон Коулдың 18 ғасырдың басындағы бақтарының аумағында, үйден оңтүстік-шығысқа қарай шамамен бір миль жерде орналасқан. Бұл бұрын кеңейген бақтардың көп бөлігі қазір жоғалып кеткен, тек 18 ғасырлық тас бақтың сақталған қалдықтары ғана қалды. Тас бақта бұрын тас үстелдер мен орындықтар болған, бірақ қазір ол өсімдіктермен жабылып кеткен.

Қабырғалы бақ

Төрт акрлық қабырғалы бақ 18-ғасырда жоспарланып, 1870 жылдары Эннискиллен графесі Шарлотта тарапынан кеңейтілген. Онда роза бағы, екі көл, ескі сортты жеміс ағаштарынан тұратын бау және жұмыс істейтін көкөніс бақшасы бар. Бақтың батыс жағындағы 1870 жылдарда салынған Роуз коттеджі бұрын бас бағбанның үйі болған. 1990 жылдары қираған күйінен толыққандай қалпына келтіріліп, қазірде демалыс шаңырағы ретінде жалға беріледі. 2017 жылдың қыркүйек айында Ұлттық қор бақты 1930 жылдардағы түріне келтіру жобасына Мұра лотерея қоры грант берді. Жобаға солтүстік қабырға бойымен созылған екі ұзын әйнек үйді қайта құру жоспарлары кіреді. Солтүстік қабырғаның артындағы теннис корты 1970 жылдары Орман шаруашылығы қызметі кеңселерімен ауыстырылды.

Қамыс үйі

Бұрын үйдің батысында бамбуктан салынған 18 ғасырға жататын шағын үй болған. Ол шай ішуге арналған үй ретінде пайдаланылған, бірақ 20 ғасырдың екінші жартысында тозығы жетіп, 1970 жылдары бұзылыпты.

Қазақы ханым

"Леди Вул" – кең шалғының төменгі жағында, үйден шамамен үштен екі бөлігі миль шығысқа қарай орналасқан табиғи бұлақ.

Бейнелеу

18 ғасырдағы ландшафтық саябақ Бенауглин және Куилкаг тауларымен шектеледі. Ол шамамен 1778–80 жылдары Уильям Кинг 1-ші граф үшін салынған. Кингтің жұмысына қазіргі көлбеу негізгі жол кірді, ол үйдің басты жағының ортасынан өткен бұрынғы түзу шығыс аллеясын ығыстырды. Алғашқы жолдың іздері әуе суретінде көрініп тұр. Larganess және Finglass өзендері меншік арқылы ағып өтеді, оның көп бөлігі жайылым және, негізінен, шаған орманшаларымен жабылған. Глен Вуд табиғат қорығы – Орман шаруашылығы қызметінің Деменнің оңтүстік-батыс жиегіндегі ескі бұғы паркіне жақын сақтап қалған жартылай табиғи еменді орманы.

Қақпалар

Үлкен қақпалар шамамен 1778 жылға салынған. Олардың екі жағында жолға қарап тұрғызылған, арт жағында үшбұрышты шатырлары бар, симметриялы шығанақты үйлер орналасқан. Әрқайсысы бір бөлмеден тұрады. Қазіргі екі жақтаулы терезелер 1920 жылдары орнатылып, бастапқы шаршы георгиандық әйнектерді алмастырды. Бастапқыдағы түтін шығаратын қондырғылар бұзылып, үйлердің қабырғалары, бұрын сыланған болатын, қазір жабынмен жабылып, боялған. Көп жылдар бойы қақпалар қызыл түске боялған, бірақ қазір қара түсті. Оңтүстік үйі – 1870 жылдары бұрынғы үйдің орнына салынған, әдемі бір жарым қабатты коттедж. Коттедж үш бөліктен тұрады және алдында үшбұрышты шатыры бар, құмтаспен қаланған есік және терезе жиектерімен салынған. Веранда мен бүйірлік қабырғаларды төрт жапырақты безендірулер әшекейлейді. Бастапқы терезелер қарапайым, заманауи әйнектермен ауыстырылған. Солтүстік аллеяның соңындағы "Ескі қақпа" үйі шамамен 1800 жылы салынған. Бұл бастапқыда үш бөліктен тұратын бір қабатты коттедж болды, кейіннен қазіргі Т пішінге дейін кеңейтілді.

Ағаш кесу машинасы

Айналасында сумен жұмыс істейтін ағаш кесу фабрикасы орналасқан. Онда ғимараттың тарихы, осы иеліктегі ағаш өнеркәсібі және 1980 жылдардың ортасында ғимарат пен жабдықтарды қалпына келтіру туралы көрме ұйымдастырылған. Су дөңгелегінің ортасында "Уильям Максвелл шамамен 1848 жыл" деген жазу бар, бірақ Максвелл кім болғаны белгісіз. Жабдықтардың ішінде 19 ғасырдың ортасында сумен жұмыс істейтін бастапқы ара және 20 ғасырдың басындағы екі электрлік ара бар. Фабриканың артында тоған және қайта салынған су жетегі орналасқан. Су жетегі Ларганесс өзенінен басталады және шамамен бір жарым мильге созылады. Ғимараттың негізгі бөлігі әктас үйінділерінен салынған және 18 ғасырға дейін салынған. Ол 1840 жылдары кеңейтіліп, ағаш кесу фабрикасына айналдырылды. Кейінірек, 19 ғасырда кеңсесі бар кірпіштен жасалған қосымша ғимарат салынды. Ғимараттың бастапқы мақсаты белгісіз, бірақ ғимараттың әр жағындағы бірнеше ұзын тік тесіктер пулемет тесіктеріне ұқсайды және ғимараттың бұрын әскери мақсатта, мүмкін казарма ретінде пайдаланылғандығын көрсетеді.

Балташының шеберханасы мен үйі

Ағаш кесу зауытының жанында қайта жаңартылған ағаш шеберінің шеберханасы мен шағын үйі орналасқан. Мұнда дөңгелектер, жиһаз және табыттар, иелікке де, жергілікті жерге де жасалған.

Гидравликалық рама

Ағаш кесу зауытының жанында жұмыс істейтін Виктория дәуіріндегі гидравликалық сорғы бар. Ол үйге суды жоғары көтеру үшін диірмен тоғанынан су қысымын пайдаланып, жеткілікті күш тудырады. 1950 жылдары үй орталық су құбырына қосылғаннан кейін гидравликалық сорғы үйдің сумен жабдықтау жүйесінен алынып, қазір диірмен арнасына су соғады.

Қаңқа үй көпір

Илдек үйі – Ларганнесс өзенін кесіп өтетін 18 ғасырдағы бір аркалы көпір, ол саябақтың оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Көпір осы жерде өзеннің ағысын баяулататын екі кішкентай су өткізгіштің жанынан өтеді. Бұрын Ларганнесс өзенінде илек көп болған, сондықтан оны ұстау үшін өзенге тұзақтар қойылған, себебі бұл оны ұстауға өте қолайлы орын еді. Алынған илектер көпір аркасының сол жағындағы есікке кіретін бөлмеде сақталған.

Қалқа

Мал ауласының артында сақталған XVIII ғасырға жататын ұстахана әлі де кейде көрсетулер үшін қолданылады.

Керамика

1850 жылдары 3-ші граф Арни өзені маңындағы бай саз кендерін пайдаланып, жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамту мақсатында Флоренскорт кірпіш зауытын (кемірханасын) құрды. Зауыт егістіктің солтүстік-шығысына шамамен екі шақырым қашықтықта орналасқан және 20 ғасырдың басында кендер таусылғанға дейін жұмыс істеді. Негізгі өнімдер – кірпіш, су құбырлары, шатыр плиткалары және римдік гипокауст плиткаларына ұқсас қуыс, жылу оқшауланған еден плиткалары. Еден плиткалары көбінесе айналасындағы елді мекендердің асханаларында қолданылса, шатыр плиткалары көбінесе шаруашылық ғимараттарында пайдаланылған. Бұл материалдардың қолданылуы Ферманагтың оңтүстік-батыс аймағындағы жергілікті сәулеттің ерекше белгісі болып табылады, және бұл материалдар сол кезеңдегі ирландтық жергілікті сәулетте сирек кездесетін, тіпті бірегей болуы мүмкін.

Өрт

1955 жылдың 22 наурызында таңертең Флоренс-Корт үйінің бірінші қабатында, леди Эннискилленнің жатын бөлмесіне жақын жерде өрт шықты. Өрт сөндірушілер сағат 9-ға дейін өрттің басынан келгенмен, құрғақ ауа райы оттың қайта тұтануына себеп болды. Жалын ғимараттың шатырына жетіп, залға құлады, нәтижесінде кешке Флоренс-Корттың ішкі бөлігінің үштен екісі қирады. Леди Эннискиллен, Мэри Сисели Невилл (Хью Невиллдің қызы), күйеуінің сирек үйден кеткен кездерінде болған өртті байқады. Ол дереу қызметшілердің бөлмесіне төмен жүгіріп, дабыл қағып, жақын маңдағы Киллиманамли үйіне барып, Белфастағы Ольстер клубында болған Эннискилленнің 5-ші графына (1876–1963) телефон соғып, үйдің өртеніп жатқанын хабарлады. Ол: «Мен бұл жағдайда не істей аламын?» – деп сұрады. Флоренс-Корттың ішкі бөлігіне келтірілген зиянның көп бөлігі өртке құйылған судың көп мөлшерінен туындады. Асхананың тамаша гипстелген әшекейлері жергілікті шеберлер Берти Пирс пен Нед Вонның жедел әрекеттерінің арқасында сақталды. Олар Виола Гровенордың, кейін Вестминстер герцогинясының нұсқауымен төбедегі жалпақ бөлігіне алты тесік бұрғылады, бұл жоғары қабатта жиналған судың тез ағып кетуіне мүмкіндік берді, соның салдарынан төбе құламай қалды. Осы тесіктердің екеуі бүгінге дейін асханада көрініп тұр. Өрт 1950-ші және 60-шы жылдарда Флоренс-Кортта болған оқиғалардың бірі ғана болды, ол үй мен отбасы үшін бір дәуірдің аяқталуын білдірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ауыл шаруашылығы бағаларының төмендеуі, жалақының өсуі, мұрагерлік салығы және деместің аумағының күрт қысқаруы Эннискилленнің 5-ші графы мен оның екінші әйелі Мэридің (Невилл) өмір салтын сақтауды күрделендірді. Үйдің болашағын қамтамасыз ету үшін Лорд Эннискиллен 1953 жылы Флоренс-Кортты Ұлттық Трастқа тапсырды. Ол келесі жылы көпшілікке ашылды. 1956 жылы 5-ші лорд Эннискилленнің жалғыз ұлы және мұрагері Майкл, Коул виконты, 36 жасында кенеттен қайтыс болды; ол үйленбеген еді. 1961 жылы үйді қалпына келтіру жұмыстары аяқталуға жақын болғанда, Дебби дауылы меншікке зор зиян келтірді. 1963 жылы 5-ші лорд Эннискиллен мен оның әйелі леди Эннискиллен үш айдың арасында қайтыс болды. 5-ші графтың өлімінен кейін 1963 жылы оның жүрегі жақын туысы, капитан Дэвид Лоури Коул, М.Б.Э. (1918–1989) оның орнын басты, ол Рт. Эннискилленнің 6-шы графы атанды. Дэвид Эннискиллен (халық арасында осылай танымал болған) өмірінің көп бөлігін Кения колониясында өткізді, ол тәуелсіздікке дейін, 1960 жылдардың басында Кенияның Заң шығарушы кеңесінің мүшесі болып сайланды. 1955 жылы ол өзінің бірінші әйелі Сониядан (Сайерс) ажырасты, ол оның інісі 5-ші графтың (1963 жылы әйелі, Сонияның анасымен бірге қайтыс болды) өгей қызы еді. Одан оның бір ұлы мен бір қызы болды. Дэвид Эннискиллен мен оның екінші әйелі Нэнси, Эннискиллен графинясы (туған есімі Нэнси МакЛеннан; бұрын АҚШ Сыртқы істер қызметінің дипломаты) Флоренс-Кортқа оралып, 1964 жылдан 1973 жылға дейін сонда тұрды. Сол жылы, «Соғыс» жылдарының басында, Эннискиллен графы мен графинясы Флоренс-Кортты тастап, Ұлыбританиядағы Пертширдің Кинлох қаласында орналасқан Кинлох үйіне көшіп барды. Осылайша Дэвид Эннискиллен Флоренс-Кортта тұрған соңғы Эннискиллен графы болды. 1989 жылы оның орнын жалғыз ұлы Эндрю Коул, Эннискилленнің 7-ші графы иеленді. Эндрю Эннискиллен әлі де Кениядағы үлкен меншікте тұрып жатыр.

Кино және теледидар

2012 жылдың көктемінде BBC Флоренс Корт сарайында "Блэндингс" комедиялық телесериалының бір бөлігін түсірді. Дегенмен, сериалдың басым бөлігі Кром сарайында түсірілді. Сериал алғаш рет 2013 жылдың қаңтар және ақпан айларында BBC 1 арнасында көрсетілді.