Кіріспе

Оңтүстік Африканың әскери офицері және саясаткері (1933–2020)

Генерал Констанд Лаубшер Вильюен (28 қазан 1933 – 3 сәуір 2020) – Оңтүстік Африканың әскери қолбасшысы және саясаткері. Ол Afrikaner Volksfront (Африканер халық фронты) партиясын бірлесіп құрды, кейіннен Freedom Front (2004 жылғы сайлаулардан бұрын Freedom Front Plus партиясына бірікті) құрды. Апартеідтен кейінгі жалпы сайлауға дейін наразы ақ Оңтүстік Африкалықтардың қарулы қақтығысын болдырмауға көмектескені үшін оған үлкен еңбек сіңген.

Әскери қызмет

Вильюен 1951 жылы Стендертон орта мектебін бітірді. Ол Оңтүстік Африка Республикасы құрылғанға дейінгі Біріккен Қорғаныс Күштеріне Воретреккерхогтедегі Әскери Гимназияда тұрақты күш кадет курсына қатысты және 1952 жылы "Ең үздік студент" атағын жеңіп алды. 1953 жылдан бастап Әскери Академияда оқыды және 1955 жылы Претория университетінде әскери ғылымдар бакалавры дәрежесін алып, үздік студент ретінде тәмамдады. 1984 жылы "Мастер-Гуннер" белгісімен марапатталды.

Ангола қызметі

Вильюен 1975 жылы «Саванна» операциясын басқарған ОАР Қарулы күштерінің (САДФ) аға әскери шенеунігі болды. Ол сонымен қатар Оңтүстік Африка әскери тарихындағы алғашқы ірі әуе десанттық шабуылын, «Кассинга» шайқасын – SWAPO көтерілісшілеріне қарсы жүргізілген рейдті жоспарлаған. Шенін ескермей, Вильюен шайқаста қатысты, ол майдан желіндегі «ерлікпен көзге түсетін» басшылықты көрсетіп, көптеген әріптес сарбаздардың құрметіне ие болды.

Саяси мансап

Вильюен кейбіреулермен бірге оңтүстік африкалықтардың жалпы сайлау құқығын және еркін сайлауды қабылдауына ықпал еткен бастамалар жасады. Мысалы, Вуртрекерхогтедегі Бродербондтың жылдық жиналысындағы танымал сөйлеген сөзінде ол әскеріндегі қара нәсілді оңтүстік африкалықтар туралы: "As hulle kan veg vir Suid Afrika, kan hulle stem vir Suid Afrika!" (Африкаанс тілінде: "Егер олар Оңтүстік Африка үшін күресе алса, онда олар Оңтүстік Африка үшін дауыс бере алады!") деді. 1993 жылы Вильюен және зейнеткер генералдар консервативті африкандардың бірлескен ұйымы – Африканер халық фронтын (Африканерлік халық фронты) құрды. Дегенмен, Вильюеннің басқа оңшыл партиялардың жетекшілерімен қарым-қатынасы шиеленіскен еді, олар оны тым умеренный деп есептеді.

Бофутасванадағы іс-әрекет және сайлауға қатысу шешімі

1994 жылғы жалпы сайлауға дейін Вильjoenнің 50 000-нан 60 000-ға дейін жаттығудан өткен жауынгерлік персоналдан тұратын күші болды, олар елдің үлкен бөлігін басып алуға қабілетті еді. Бұл күш Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) әскери қанаты – Умхонто ве Сизвемен соғысқа дайындалу мақсатында құрылған, африканер мүдделерін қорғау үшін мүмкін болатын шара ретінде. 1994 жылдың наурыз айында Вильjoen бірнеше мың Volksfront жасақтарын Бофутасванадағы бантустан президенті Лукас Мангопені төңкеріске қарсы қорғауға жетектеді. Радикалды көзқарастары болғандықтан шараға қатыспауға шақырылғандарына қарамастан, Африканер Кеңес қозғалысының жауынгерлері де Бофутасванаға кіріп, қауіпсіздік күштерімен қақтығыс туғызды. Оқиғадан кейін Вильjoen Volksfrontтан бөлініп, заңды сайлау науқанын бастады, «Азаттық фронты» (Vryheidsfront) жаңа саяси партиясын құрды және оның төрағасы болды. Оның сайлауға қатысу шешімі оңшылдардың қарулы қарсыласуына жол бермегеніне сендіреді, ал саясаттан зейнеткерлікке шығқан кезде Оңтүстік Африка үкіметі оны қан төгілудің алдын алғаны үшін мойындады. Вильjoenнің шешіміне, кем дегенде, оның бірдей егіз інісі Авраам Вильjoenнің (Браам) араласуы ықпал етті, ол Вильjoen әскери басшылыққа келгенде, апартеидке қарсы белсенді болды.

Апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африка

1994 жылғы жалпы сайлауда Вильюен басқарған "Азаттық фронты" ұлттық дауыс берудің 2,2%-ын және Ұлттық Ассамблеяда тоғыз орын алды. 1993 жылғы Конституция барлық 5%-дан жоғары дауыс алған партиялардың қатысуын талап еткендіктен, "Азаттық фронты" Nelson Mandela-ның Ұлттық Біртінлік Үкіметінен тыс ең күшті партия болды. Вильюен 1996 жылы NP үкіметтен кеткенге дейін Оңтүстік Африкадағы оппозицияның де-факто көшбасшысы болды, бірақ ол бұл лауазымды ресми түрде атқармады. Оның жақтастары үкімет пен ANC-мен келіспесе де, Вильюен 1999 жылы саясаттан кеткен кезде Манделаны жоғары бағалады, тіпті парламенттегі сөзін Манделаның ана тілі – Xhosa тілінде аяқтады: "Еңбегіңнің жемісін жеп, жақсы демалыс ал. Үйіңдегі ағаш көлеңкесінде тынығ." 2001 жылы Вильюен "Азаттық фронтының" басшылығын Питер Малдерге тапсырып, ANC-мен басымдық құратын парламентпен жұмыс істегеніне наразылық білдіре отырып, саясаттан шықты.

Зейнетақыға шыққаннан кейін

2003 жылы Вильйонның «Боэрмаг» әскери оңшыл тобының мақсаты болғаны анықталды, олар оны африканер халқын жасырын түрде сатқан сатқын деп есептеді. 2008 жылы 74 жастағы Вильйон екі қарақшыға қарсы белсенді түрде қарсылық көрсетті, олар кейіннен ұсталды.

Өлім

Қазіргі Freedom Front Plus басшысы Питер Гренвальд 2020 жылдың 3 сәуірінде Вильюеннің Мпумаланга штатының Огригстад қаласындағы шаруа қожалығында қайтыс болғанын хабарлады. Ол 86 жаста болды және оның балалары қасында болды. Вильйон табиғи себептерден қайтыс болды. Оның күйеуі Кристина Сусанна Хекрудт, төрт ұлы және бір қызы бар.