Кіріспе

Болеслав II Рогатка, сондай-ақ Болеслав II Лысый (шамамен 1220/5 – 26/31 желтоқсан 1278), Силезиялық Пиаст әулетінің мүшесі, 1241 жылы қысқа мерзімге Польшаның жоғары герцогы, ал 1241 жылдан 1248 жылға дейін Вроцлавтағы Силезия герцогы болды, одан кейін герцогтік оның бауырларымен бірге бөлісті. Бөлісуден кейін ол өмірінің соңына дейін Легницаның Силезия герцогтігін басқарды. Оның билігі тұсында Нуғай хан бастаған Польшаға екінші моңғол шабуылы болды.

Отбасылық тарихы

Болеслав – Польшаның жоғары герцогы Генрих II Инабаттының және оның әйелі, Премыслид патшасы Богемиялық Оттокар I-нің қызы Аннаның үлкен ұлы болды. Оның әкесінің ата-аналары Генрих Сақалды және Силезиялық Гедвига болды. Оның кіші бауырлары Миешко (1242 жылы қайтыс болды), Генрих III Ақ (1266 жылы қайтыс болды), Конрад II (1274 жылы қайтыс болды), Владислав (1270 жылы қайтыс болды) және Елизавета (1265 жылы қайтыс болды), ол өзінің Пьяст туысы, Ұлы Польшаның герцогы Пржемысл I-ге үйленді.

Кiру

Болеслав 1241 жылдың 9 сәуірінде Легница шайқасында Бату хан бастаған моңғол шапқыншыларымен шайқаста қаза тапқан әкесі, Генрих II Тәңіршілден кейін Силезия герцогы болды. Ол кезде ол және кіші інісі Миешко ғана ересек болып, мұрагерлік құқығына ие болды. Анасы Анна оларға жаңа жағдайға бейімделуде көмектесті; кейбір дереккөздер бұл кезеңді регенттік деп атайды. Моңғол әскерлері Силезияның көп бөлігін басып алды, бірақ кейін Венгрияға шегінді. Генрихтің қайтысынан кейін Силезиялық Пиасттар Польша жерлеріндегі үстемдігін сақтап қала алмады. Болеславтың мұрасы, соның ішінде Оңтүстік Үлкен Польшаның иеліктері мен Кіші Польшаның Ағалық провинциясы көрші Пиаст герцогтарынан қауіп көрді. 1241 жылдың шілдесінде оның туысы Мазовия герцогы Конрад I Краковта Польша тағын басып алуға тырысты. Жергілікті ақсүйектер, Краков губернаторы Клемент Рушчи бастаған, күшті қарсылық көрсетті, бірақ ақырында Конрадтың күшті әскерлеріне мойынсұнуға мәжбүр болды. Болеславтың белсенсіздігіне көңілі толмаған олар 1243 жылы Краков тағына отырған Болеслав V Тазаға қолдау көрсетті. Үлкен Польшада да осындай жағдай болды: Генрих II-нің Легницадағы жеңілісі туралы хабарды естігеннен кейін, герцог Пржемысл I және оның бауыры Болеслав Ыстық, бұрынғы әкесі, марқұм герцог Владислав Одонич билеген Калиш иеліктерін қайтарып алды. Жергілікті ақсүйектер оларды осы жерлердің нағыз мұрагерлері деп мойындады. Болеслав соғыстан қашып, Үлкен Польшадағы барлық иеліктерінен бас тартты. Ол Санток пен Миджиржец сияқты кейбір аудандарды сақтап қалуға тырысты, бірақ 1247 жылы Үлкен Польша герцогтары Болеславты Үлкен Польшадағы барлық құқықтарынан ресми түрде бас тартуға мәжбүр етті.

Төменгі Силезияның бірінші бөлімі

1242 жылы Болеславтың екінші ағасы Миешко мұрагер қалдырмай күрт қайтыс болған соң, оның Любуш жерлері Болеславқа қайта өтті, ал оның кіші ағалары Төменгі Силезия жерлерін бірлесіп биледі. Бірақ 1247 жылы оның ағасы Генрих III Ақ қайырлы жасқа келгенде, ол және оның кіші ағалары Болеславқа қарсы бүлік көтеріп, тіпті оны бірден түрмеге қамады. Болеслав бостандыққа шығу үшін Генрих III-пен келісімге отырып, Төменгі Силезияның Легница және Вроцлав жерлерін бөлісті. Әрі бөлінуді болдырмау үшін, екеуі кіші ағаларына қонақжайлық көрсетуге уәде берді: Болеслав Конрад I-ге, ал Генрих Владиславқа. Болеслав, ең үлкені болғандықтан, аудандарды таңдау құқығына ие болды және ол Качава мен Виржбяк өзендерінде алтынның табылуына байланысты Легница жерін таңдады.

Легница герцогы

Көп ұзамай Болеслав өз таңдауына өкінді де, Вроцлавты қайтарып алуға тырысты. Генрих III жаңа герцогтігін беруден бас тартты, содан соғыс сөзсіз болды. Екі жақ та соғысқа дайындала бастады, бірақ олардың жеткілікті қаражаты болмады. Болеслав әйелі Гедвиганың, Анхальт графы Генрих I-нің қызының, Асканиялық туыстарынан одақтас іздеді. Магдебург архиепископы Вильбранд Болеслав оған Любуш жерінің жартысын сатқаннан кейін қаржылай көмек көрсетті. Германиядан келген көмек Болеславқа ағасына қарсы соғыста уақытша ғана басымдық берді. 1249 жылы оның кіші інісі және бірге билеушісі Конрад I күтпеген жерден елге оралды (Парижде оқуын аяқтағаннан кейін). Болеслав оны Пасау епископы қылып тағайындауды ұсынды, бірақ Конрад бас тартты және Силезиядағы өз талаптарын алға қоя бастады. Болеслав оған қарсы шықты, ал жас ханзада Болеславтың көп жылдық жауы болған Үлкен Польша герцогтарының сарайына қашып кетті. Біраз уақыттан соң Конрад екі неке арқылы герцог Пржемислав I-мен байланысын нығайтты: Үлкен Польша герцогы Конрадтың қарындасы Елизаветаға үйленді, ал Конрад герцог Пржемиславтың қарындасы Саломеге үйленді. Соңғы шайқас екі жылдан кейін болды, ол кезде Болеслав Конрадты қолдаған Пржемислав I мен Генрих III Ақтардың біріккен күштерінен жеңіліске ұшырады. 1251 жылы Болеслав өз жерлерін бөлісуге келісті және Глогов герцогтігін Конрадқа берді. Болеслав тек Легницаның шағын ауданын ғана сақтап қалды.

Вроцлав епискобымен қақтығыс

Болеслав өзінің княздігі билігін толық қалпына келтіру үшін тағы екі жыл және ағасы Генрих III-тің көмегін қажет етті. Болеслав басқа Пиаст әмірлерімен, әсіресе Үлкен Польша князьдерімен және Вроцлав епископы Томас I-мен келісім жасады. Дегенмен, Болеслав епископтың кіші князьдарды қолдауы үшін оны ешқашан кешірмеді. Болеславтың Вроцлав епископымен қақтығысы 1257 жылы Болеслав епископты Влень қамалында қамағанда өте күрделі кезеңге жетті. Болеслав дереу қауымнан шығарылды. Оның ағалары дереу араласып, келісімге келді. 1261 жылы Болеслав Вроцлав соборының қақпалары алдында үлкен сыйлық төлеп, өзін өкіндірді. Ол бұрын 1248 және 1249 жылдары екі рет қауымнан шығарылған еді, сондай-ақ көрші ақсүйектерге қарсы крест жорығына шақыру жіберілген болатын. Кейіннен ол епископтан кешірім алып, екі бұрынғы қауымнан шығарылуы да жойылды. Болеслав өзінің ағасы Глогув герцогы Конрадпен де жаман қарым-қатынаста болды. 1257 жылы Конрад Болеславты Легницадағы қамалынан ұрлап әкетті. Герцог бірнеше айдан кейін бостандыққа шықты. 1271 жылы Болеслав Болеславьец қаласын жаулап алды.

Соңғы жылдар

1270 жылдары Болеслав өзінің жасөспірім ұлдарына билікті көбірек берді. 1273 жылы ол Жавор герцогтығын үлкен ұлы Генрих V-ке сыйлады және Болеславтың қауіпті саясаттан қол үзгеніне ұқсады. Дегенмен, 1277 жылы ол Германия королі Рудольф I-мен одаққа қол қойды, бұл басқа Пиаст герцогтарының қарсыласы Богемия королі Оттокар II-мен жасаған одағына нұқсан келтірді. Рудольфтың талабымен Болеслав Оттокардың одақтасы, және өз інісі Генрих IV-ті (Вроцлав герцогы, Болеславтың туысы) ұрлап алып, 1270 жылы ағасы Владислав қайтыс болғаннан кейін Вроцлавтың үштен бірін талап етті. Генрих IV Легница қамалында тұтқынға алынды. Оттокар II, Глогов герцогы Генрих III және Ұлы Польша герцогы Пшемысл II арасында коалиция құрылды, бірақ ол көп ұзамай күшін жойды: қанды Столец шайқасында Болеславтың әскері көп есе кем болғанымен, оның ұлы Генрих V жағдайды өзгертіп, одақтас герцогтарды жеңді. Келісімге қол жеткізілді; Генрих IV босатылды және Болеславқа Шрода-Сленска герцогтығының үштен бірі берілді. Болеслав II 1278 жылдың 26-31 желтоқсаны аралығында қайтыс болды және Легницадағы Доминикан монастырында жерленді. Оның үш ұлы – Генрих V Семиз, Болко I және Бернхард – оның жерлерін мұраға алды.

Некелер мен балалар

1242 жылы Болеслав Анхальт графы Генрих I-нің қызы Гедвигаға (1259 жылдың 21 желтоқсанында қайтыс болған) үйленді. Олардың жеті баласы болды: Агнес (шамамен 1243/50 жылы туған – 13 наурыз 1265 жылы қайтыс болған, Штутгарт Штифтскирхе шіркеуіне жерленген), шамамен 1260/64 жылдары Вюртемберг графы Ульрих I-ге үйленді. Генрих V семіз (шамамен 1248 жылы туған – 22 ақпан 1296 жылы қайтыс болған). Гедвиг (Ядвига) (шамамен 1250/55 жылы туған – 1280 жылдан кейін қайтыс болған), шамамен 1265/70 жылдары Мазовия герцогы Конрад II-ге тұрмысқа шықты. Болко I қатаң (шамамен 1252/56 жылы туған – 9 қараша 1301 жылы Крезёвте қайтыс болған, Крезёв аббаттығына жерленген). Бернард (шамамен 1253/57 жылы туған – 25 сәуір 1286 жылы қайтыс болған, Легницадағы Доминикан монастыріна жерленген). Конрад (жас кезінде қайтыс болған). Катарина (25 сәуір 1286 жылы қайтыс болған, Легницадағы Доминикан монастыріна жерленген). 1261 жылы Болеслав Евфемияға (сондай-ақ Аллента немесе Иоланта немесе Адельхайд деп те аталады) (шамамен 1245 жылы туған – 15 ақпан 1309 жылы қайтыс болған), Померания герцогы Самбор II-нің қызына үйленді. Шамамен 1270 жылы ол Дирннің Софиясымен бірге өмір сүре бастады. Олардың Ярослав есімді ұлы болды, ол нәресте кезінде қайтыс болды. Евфемия ауыр сырқатқа шалдығып, күйеуінің адалсыздығына қатты ренжігендіктен, 1275 жылы туған жеріне, Померанияға қашып кетті. Олардың некесі бұзылған деп есептелді. 1277 жылы Болеслав ақыры өзінің сүйіктісіне үйленді, бірақ бұл одақ герцогтің 1278 жылы қайтыс болуына дейін небары бірнеше ай ғана сарқып кетті. Евфемия Болеслав қайтыс болғаннан кейін Силезияға оралды.