Косово халық қозғалысы: 1982-де құрылған, албан ұлтшылдарының саяси қозғалысы. Косово соғысынан кейінгі кезеңдегі саяси партия, тарихы, қолдаушылары туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Косово халық қозғалысы – Косово соғысынан кейін белсенді болған Косоводағы саяси партия, ол бастапқыда 1982 жылы албан ұлтшылдарының саяси қозғалысы ретінде құрылған. Автономиялық Косовода бірнеше сайлауға қатысқанына қарамастан, соғысқа дейінгі кезеңі оның тарихи тұрғыдан маңыздырақ болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, оның қолдауы мен мүшелері албан диаспорасынан, әсіресе Швейцария мен Германиядан, көбінесе бұрынғы Югославия республикаларынан түсті.
The People's Movement of Kosovo was a political party in Kosovo active after the Kosovo War, having originally been founded as a political movement of Albanian nationalists in 1982. Despite participating in several elections in autonomous Kosovo, its pre war existence was its most historically significant period. Historically, its support and membership came from Albanian diaspora, especially within Switzerland and Germany, originating mainly from former Yugoslav republics.
Идеология
ЛПК 1980-ші жылдардың басында, Югославияның албан халқына кеңінен назар аударуға себеп болған дүрбелең кезінде құрылды. 1981 жылы Косоводе болған наразылықтарда наразылар Косовоның Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы құрамында республика болуын талап етті. Қозғалыс 1982 жылдың 17 ақпанында Швейцарияда, Энвер Ходжаның коммунистік режиміне қолдау және сонымен бірге жанашырлық танытып, Югославиядағы албандардың құқықтары үшін күресіп, Албаниямен бірігуді мақсат тұтқан, бастапқыда «Югославиядағы албан республикасы үшін қозғалысы» деп аталған, кейіннен PMK болып қайта аталды. ЛПК идеологиясы – солшыл ұлтшылдық. Питер Шварц «Косово және Атлантикалық одақтағы дағдарыс» (1 қыркүйек, 1999) еңбегінде Косово Азаттық Армиясы (UÇK) туралы сөйлегенде: «Германияда партияның ядросына, Энвер Ходжа бағытындағы КПМ (Косово Халық Қозғалысы) тарапынан тыйым салу шаралары жүргізілуде» дейді. Роберт Элси 2011 жылы жарық көрген «Косовоның тарихи сөздігінде» былай жазады: «Бұл бастапқыда марксистік бағытта болды, Косовоның құтқарылуын Албанияда көріп, Энвер Ходжа режимін қолдады».
The LPK was formed in the early 1980s, during the turmoil which would bring the Albanian population of Yugoslavia to wider attention. During the 1981 protests in Kosovo, protesters demanded that Kosovo become a republic within the Socialist Federal Republic of Yugoslavia. The movement was crystallized on Feb 17th, 1982, in Switzerland, as a Marxist Leninist union of Albanian diaspora organizations with support and sympathy for/from the communist regime of Enver Hoxha, struggling for the rights of Albanians throughout Yugoslavia and unification with Albania, originally named the Movement for an Albanian republic in Yugoslavia , to be renamed later as PMK. The LPK's ideology was left wing nationalism. Peter Schwarz, while talking about Kosovo Liberation Army (UÇK) in "Kosovo and the crisis in the Atlantic Alliance", (Sep, 1st, 1999), states: "In Germany a ban was in the course of being implemented against the core of the party, the Enver Hoxha oriented KPM (Kosovo People's Movement)". Robert Elsie states in his Historical Dictionary of Kosovo, 2011 that: "It was initially Marxist oriented, seeing Kosovo's salvation in Albania and thus supporting the regime of Enver Hoxha".
Қор
ЛПК құрайтын үш негізгі ұйым – Югославиядағы албандардың марксистік-лениндік коммунистік партиясы, Косово және басқа албандық аймақтардың ұлттық азаттық қозғалысы және Косовоның марксистік-лениндік ұйымы болды. Келіссөздер 1981 жылдың қараша айының соңында басталды, бірақ Түркиядағы албан елшісінің қолдауына қарамастан, Стамбулда Сабри Новоселла мен Абдулла Прапаштица арасында алғаш рет сәтсіз аяқталды. Қозғалыстың бағдарламасы, Югославия құрамында албан республикасын құруға бағытталған, көбірек умеренный PKMLSHJ бағдарламасына негізделді, ал қалған екі ұйымның мақсаты Косовоны Албаниямен біріктіру еді. ЛПК-ның нақты негізін қалаушылары туралы пікірталастар бар. Оның негізін қалаушыларының бірі Абдулла Прапаштица, қозғалыстың атқару комитетіне Осман Османи, Фатон Топалли, Ибрагим Келменди, Сабри Новоселла, Юсуф Гервалла, Бардхош Гервалла, Хафер Дурмиши, Кадри Зека, Хасан Мала, Хафер Шатри және Нухи Силежмани (Гервалла ағайындарының орындалуынан кейін қосылған) кіргенін айтса, Эмруш Ххемаджли сияқты басқалары аздап өзгеше есімдер мен жағдайларды келтіреді.
The three core organizations that constituted the LPK were the Marxist–Leninist Communist Party of Albanians in Yugoslavia , the National Liberation Movement of Kosovo and Other Albanian Regions and the Marxist–Leninist Organization of Kosovo The negotiations had started on late November 1981, failing for the first time in Istanbul between Sabri Novosella and Abdullah Prapashtica despite the support of Albanian Ambassador in Turkey. The movement's platform would be based on that of the more moderate PKMLSHJ, shifted aimed for an Albanian Republic within Yugoslavia, while the other two organizations had the goal of unifying Kosovo with Albania. There is some controversy regarding the exact identity of the founders of the LPK. One of its founders, Abdullah Prapashtica, has stated that the movement's executive committee included Osman Osmani, Faton Topalli, Ibrahim Kelmendi, Sabri Novosella, Jusuf Gërvalla, Bardhosh Gërvalla, Xhafer Durmishi, Kadri Zeka, Hasan Mala, Xhafer Shatri, and Nuhi Sylejmani (joining after the execution of Gërvalla brothers), while others like Emrush Xhemajli give slightly different names and circumstances.
1998 жылға дейінгі қызмет
ЛПК бүкіл Еуропа бойынша белсенді қызметін жалғастырды және үнемі көтерілісшілерді, Югославия ішіндегі насихатты және іс-шараларды қаржылап, қолдады, сондай-ақ албан ұлттық мүддесі үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Көптеген адамдар Югославия билігімен тұтқындалып не өлтірілді. 1982 жылдың 17 қаңтарында Юсуф Гервалла, Кадри Зека және Бардош Гервалла Батыс Германияның Унтергруппенбах қаласында Югославияның құпия қызметінің жеке агенттерімен атылып өлтірілді. Тағы екі мүше, Рекшеп Мала мен Нухи Бериша 1984 жылдың 11 қаңтарында Приштинаның бір ауданында (қазіргі "Кодра е Тримаве") Югославия полиция күштерімен болған қақтығыста қаза тапты. 1989 жылдың 2 қарашасында Африм Жития мен Фахри Фазлиу Приштинаның "Кодра и Диеллит" ауданында серб полициясымен қоршалып алынып, ұқсас қақтығыста (12:45-тен шамамен 19:00-ге дейін) қаза тапты. Қиындықтарға қарамастан, ЛПК 1989 жылдың желтоқсанына дейін серб үкіметіне қарсы албан қарсылығының негізгі өкілі болып қала берді, ол кезде Ибрагим Ругова және Косовоның басқа да зиялылары Косово демократиялық лигасының құрылуын ұйымдастырды.
The LPK remained active throughout Europe and continuously sponsored and supported insurgents, propaganda, and activities inside Yugoslavia, as well as lobbying for the Albanian national cause. Many would be imprisoned or killed by Yugoslav authorities. On 17 January 1982, Jusuf Gërvalla, Kadri Zeka and Bardhosh Gërvalla were executed in Untergruppenbach, West Germany from Yugoslav secret service secret agents. Two other members, Rexhep Mala and Nuhi Berisha died in a shoot out with Yugoslav police forces in a Prishtina neighbourhood (today "Kodra e Trimave") on 11 January 1984. On November 2, 1989, Afrim Zhitia and Fahri Fazliu would die in a similar shoot out (from 12:45 till around 19:00) after being surrounded by Serbian police in the "Kodra e Diellit" neighborhood of Pristina. Despite the difficulties, the LPK would diligently continue to be the main representative of the Albanian resistance against Serbian rule until December 1989, when Ibrahim Rugova and other intellectuals in Kosovo founded the Democratic League of Kosovo .
1998-2001 жылдар
LPK Косово Азаттық Армиясы деп танылатын негізді құрды, одан кейін Прешево аңғарында UÇPMB, Солтүстік Македониядағы Ұлттық Азаттық Армиясы (UÇK), сондай-ақ Гафурр Адилидің FBKSh ұйымдары пайда болды. Адем Жашари, Сами Луштаку, Фатмир Лимаж, Фемми Лладровчи, Рамуш Харадинаж, Азем Сила, Адем Грабовчи, Якуп Красники, Али Ахмети және Хашим Тачи сияқты көптеген мүшелер, оның ішінде көшбасшылардың көп бөлігі соғысқа белсенді түрде қатысты.
The LPK would establish the core of what would become known as the Kosovo Liberation Army, following later with the UÇPMB in Preševo Valley, the National Liberation Army (UÇK) in North Macedonia, as well as the FBKSh of Gafurr Adili. Many members including most of the leadership would actively join the war, including Adem Jashari, Sami Lushtaku, Fatmir Limaj, Fehmi Lladrovci, Ramush Haradinaj, Azem Syla, Adem Grabovci, Jakup Krasniqi, Ali Ahmeti, and Hashim Thaçi.
Кейінгілер
1999 жылдың 14 мамырында ЛПК мүшелерінің көпшілігі соғыстан кейін Косово Азаттық Армиясының саяси қанаты ретінде Косовоның Демократиялық Прогресс Партиясын (Partia për Progres Demokratik e Kosovës) құруды қолдады, ол 2000 жылдың 21 мамырында Хашим Тачи басшылығымен Косовоның Демократиялық Партиясы болып қайта аталды. Көптеген басқалары Косовоның саяси аренасында пайда болған басқа саяси ұйымдарға, яғни Косовоның Социалистік партиясына, Косовоны азат ету ұлттық қозғалысына, Vetëvendosje және т.б. қосылды. Бұл өзгерістерді қолдамаған топ саяси қызметін сол бастапқы атауымен (Lëvizja Popullore e Kosovës) жалғастырды. Соңғы заң шығарушы сайлауларда, 2001, 2004, 2007 жылдары партия 120 орынның 1-ін жеңіп алды. 2013 жылдың 23 шілдесінде LPK-дан қалған бөлігі Vetëvendosje-ге бірікті.
On 14 05 1999, most of the LPK membership would support the creation of Party for Democratic Progress of Kosovo (Partia për Progres Demokratik e Kosovës) as a political wing of the Kosovo Liberation Army after the war, renamed on 21 May 2000 as Democratic Party of Kosovo led by Hashim Thaçi. Many others would join other political entities that emerged into Kosovo's political arena, i. e. the Socialist Party of Kosovo , National Movement for the Liberation of Kosovo , Vetëvendosje, etc. The fraction that did not support these changes continued political activity under the same original name (Lëvizja Popullore e Kosovës). At the last legislative elections, 2001, 2004, 2007 the party won 1 out of 120 seats. On July 23, 2013, what remained from the LPK merged into Vetëvendosje.