Кіріспе

Флора Бровина (30 қыркүйек 1949 жылы туған) – косовтық албан ақыны, педиатр және әйелдер құқығын қорғаушы белсендісі. Ол Косовоның Дреница аңғарындағы Скендерэй қаласында дүниеге келді және Приштинада өсті, онда мектепке барды және медицинаны оқуға түсті. Загребтегі университетті бітіргеннен кейін, педиатрия саласында маманданған соң, ол Косовоға оралып, албан тіліндегі "Рилинджа" күнделікті газетінде журналист болып біршама уақыт жұмыс істеді. Одан кейін ол денсаулық сақтау саласына қайта оралып, Приштина қалалық ауруханасының балалар бөлімінде көп жыл бойы жұмыс істеді.

Косово соғысы

1990 жылдары Косоводағы саяси жағдай нашарлап, қақтығыстар басталған кезде, Бровина Приштинадағы денсаулық сақтау клиникасын басқарды, онда ол жылан шағу, жараларды таңу және босандыру сияқты түрлі мәселелер бойынша денсаулық сақтау ақпаратын таратты. Ол орталықты көптеген жетім балаларға пана ретінде пайдаланды, олардың көпшілігі соғыстар мен қуғын-сүргін кезінде ата-аналарын жоғалтқан. Ол және оның әріптестері бір уақытта 25 балаға дейін күтім жасады. 1999 жылдың 20 сәуірінде Косово соғысы кезінде Бровина Сербияның сегіз маска киген әскери құрылымдары тарапынан ол тұрған үйден ұрланып, бастапқыда белгісіз бағытқа машинамен әкетілді. Осылайша, ол НАТО күштері Приштинаны басып алғанда және серб әскерлері Косово провинциясынан шыққанда Сербияда тұтқында болды. Оның ұрлануы туралы алғашқы хабар 1999 жылдың 24 сәуірінде оның ұлы халықаралық жазушылар қауымдастығы ПЕН-ге хабарласып, оның ұрлануы туралы ақпаратты мүмкіндігінше кеңінен тарату туралы шұғыл өтініш жасағанда тарады. Ол Пожаревацтағы серб түрмесіне ауыстырылды және тұтқындалған алғашқы айында 18 бөлек отырыста, әдетте сағат 7-ден 17-ге дейін, 200 сағаттан астам уақыт бойы тексерілді. 1999 жылдың 9 желтоқсанында ол Югославияның қылмыстық кодексінің 136-бабы бойынша «террорлық қызмет» көрсеткені айыпталды. Ол халықаралық қысым нәтижесінде босатылғанға дейін бір жарым жыл серб түрмелерінде өтті.

Жазу

Жазушы ретінде Флора Бровина лирикалық өлеңдердің үш томдығының авторы. Алғашқы жинағы "Верма эмрин тим" ("Менің атыммен шақыр"), 42 өлеңнен тұрады. Ол 1973 жылы Приштинада, жиырма төрт жасында жарық көрді. Алты жылдан кейін, 1979 жылы, "Bimë e zë" ("Өсімдік пен дауыс") жинағы жарық көрді. Бровина поэзиясының негізгі тақырыптары осы жинақта қалыптасады. Олардың ішінде қоғамдағы әйелдердің тағдыры, әсіресе аналық рөлі, өмір беру және тәрбиелеу мәселелері ерекше аталады. Осы жинақта туу, кіндік бауы, ұрықтық су және ана сүті туралы суреттемелер жиі кездеседі. Өсімдіктермен бірге, бұл оның поэзиясындағы ең көп кездесетін символдардың бірі. Оның үшінші және соңғы түпнұсқа өлеңдер жинағы "Mat e çmat" ("Шекпемен өлшейді") 1995 жылы Приштинада жарық көрді. Бұл жинақ Косовоның соғысқа қарай бет бұрып жатқан кезінде пайда болды. Дегенмен, бұл үшінші жинақты толығымен саяси өлең деп қарауға болмайды, алайда оның көптеген өлеңдері жеке адамдардың проблемалары мен армандарына ғана емес, сонымен қатар халқының тағдырына, бостандық пен өзін-өзі анықтау құқығына деген ойларын көрсетеді. 1999 жылы Флора Бровина Швеция ПЕН-клубының жылдық Тухольский сыйлығының иегері атанды. Бұл сыйлық бұрын Салман Рушди, Адам Загаевский, Нуруддин Фарах, Таслима Насрин, Ширали Нурмуадов және Винсент Магомбе сияқты көрнекті жазушыларға да берілген. Ол сонымен қатар ПЕН Америка орталығының PEN/Барбара Голдсмит Жазу бостандығы сыйлығымен және Берлиндегі Генрих Бёлл қорының Адам құқықтары сыйлығымен марапатталды. Осы халықаралық мойындығына қарамастан, Флора Бровина ақын ретінде Косовоның әдеби ортасының құрамына ешқашан кірмегені және оның өлеңдері қазіргі албан әдебиетінің бағытында кеңінен таралмағаны қызық. Оның өлеңдерінің жинағы Роберт Элси аударған "Flora Brovina, Call me by my Name, Poetry from Kosova" атты екі тілді (албан-ағылшын) басылымда, Нью-Йорк: Gjonlekaj, 2001 жылы жарық көрді.

Саясат

Косово тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Флора Бровина 2001 жылы Косово президентігіне Косово Демократиялық партиясының (PDK) тізімінен кандидат ретінде түсті, бұл партия төрағасы Хашим Тачи орнына күтпеген дағды болды. Осыдан бері ол Косово Парламентінің барлық шақырылысында депутат болып табылады.