Кіріспе

Серб анклавтары – сербтер көпшілікті құрайтын Косовоның Солтүстік Косовосынан ("Ибардың оңтүстігінде") тыс жердегі елді мекендер. Сербтер жиі Косово полициясы мен кеден қызметкерлерінің кіруіне кедергі келтіру үшін жол тосқауылдары мен баррикадалар қойды. Косово соғысынан кейінгі алғашқы толқыннан кейін Косово сербтерінің жағдайы жақсарды. 2013 жылғы Брюссель келісімі Косово полициясы мен кеден қызметкерлерінің толыққанды жұмыс істеуіне мүмкіндік берді, ал Серб муниципалитеттерінің қауымдастығы Косово Республикасының заңдық аясында құрылуы жоспарлануда.

Тарих

1991 жылғы Югославиядағы халық санауы бойынша Косово және Метохия автономды провинциясында сербтер көпшілік тұратын бес муниципалитет болды. Олар: Лепосавич, Звечан, Зубин Поток, Штрпце және Ново Брдо. Қалған муниципалитеттерде албандықтар көпшілік құрды, ал басқа маңызды этникалық азшылықтар (мысалы, этникалық мұсылмандар мен романдар) ешбір муниципалитетте көпшілікке жетпеді. 1999 жылғы Косово соғысына дейін Косово аумағында сербтердің саны әлдеқайда көп болды. Олардың көп бөлігі 1999 жылы, ал тағы көбі 2004 жылғы тәртіпсіздік кезінде кетіп қалды, сол кезде серб қауымы мен серб мәдени мұрасы нысанаға алынды. Нәтижесінде 35 шіркеу, оның ішінде 18 мәдени ескерткіш қиратылды, өртелді немесе ауыр зақымдалды. Осылайша, қоныс аударған сербтердің саны 65 000-нан 250 000-ға дейін бағаланды. 1999 жылдан бері олардың шамамен 3000-ы ғана қайтып келді. Сербияның бұрынғы Косово және Метохия жөніндегі министрлігінің мәліметтері бойынша, сербтер тұратын 437 қала мен ауылдың 312-сі толығымен этникалық тазартудан өтті, ал одан кейінгі зорлық-зомбылықта 1000-нан астам серб өлтірілді, 841-і ұрланды және 960-ы жараланды. 2000-2008 жылдар аралығында ЮНМИК әкімшілігі Косово аумағында сегіз жаңа муниципалитет құрды, олардың үшеуінде этникалық сербтер көпшілік құрайды: Грачаница, Клокот Врбовац және Ранилуг. 2008 жылы Косово және Метохия қауымдастығы Косоводағы серб азшылығының күш-жігерін үйлестіру үшін құрылды. Косовода шамамен 120 000 серб тұрады, олардың үштен бірі солтүстікте. Олардың пікірінше, егер Косово Республикасының үкіметтік қызметкерлері шекараға орналасса, Косово ақыры солтүстікке, яғни қазіргі Сербияның бір бөлігіне бақылауды жүзеге асырады. Косовоның сербтері, әсіресе солтүстіктегілер, оның тәуелсіздігін мойындамайды. Gračanica, Parteš және Ranilug муниципалитеттері (солтүстік Косоводан тыс анклавтар) сербтердің көпшілігіне ие, ал Ново Брдо, Штрпце және Клокоттың жалпы халқының шамамен 45% сербтерді құрайды.