1999 жылғы Югославия бомбалауы: РТС теледидарына шабуыл және халықаралық құқық бұзушылықтары

Кіріспе

1999 жылы НАТО Югославияны бомбалау кезінде НАТО белгілі бір нысанаға шабуыл жасады. Бомбалау науқанын басқарған генерал Уэсли Кларктың сөзіне қарағанда, НАТО Пентагонның баспасөз конференциясында Югославия үкіметін хабар таратушыны нысанаға алу ниеттері туралы ескерту үшін сұрақ дайындаған.

Негіздемесі

НАТО штабы бомбалауды екі аргументпен негіздеді; біріншіден, бұл "Югославия қарулы күштерінің басқару, бақылау және байланыс желісін бұзу және әлсірету" үшін қажет болды, екіншіден, RTS штабы екі мақсатта қолданылатын нысан болды, ол "Косово халқына қарсы науқанды ұйымдастырған пропаганда соғысына маңызды үлес қосып келді". Югославия үкіметі ғимараттың әскери мақсаты жоқ екенін және тек азаматтық телеарнаның құрылымдық бөлімдерін қамтығанын мәлімдеді. Осылайша, ол заңды әскери нысан бола алмады.

Реакциялар

Франция шабуылға қарсы болды. АҚШ пен Франция үкіметі арасында бомбалаудың заңдылығы мен дұрыстығы туралы айқын келіспеушіліктер болды. 1999 жылдың 22 сәуірінде Нью-Йорктегі Grand Hyatt қонақ үйінде өткен Шетелдегі баспасөз клубының 60 жылдығына арналған кеш барысында, АҚШ-тың Югославиядағы елшісі Ричард Холбрук НАТО-ның РТС штаб-пәтерін бомбалауына дереу реакция жасады: "Исон Джордан маған кешкі асқа келгенге дейін, әуе шабуылдары серб теледидарына тиіп, серб теледидарын тоқтатты, кем дегенде, олар эфирден шықты. Егер бұл Есон хабарлағандай болса, бұл өте маңызды оқиға. Мен CNN-нің барлық хабарына сенемін. Егер олар тіпті уақытша эфирден шығарылса, сіздердің барлығыңыз білетіндей, үш маңызды тіректің бірі – қауіпсіздік күштері мен құпия полициямен бірге – уақытша жойылды. Бұл өте маңызды және, менің ойымша, жақсы жаңалық." Amnesty International ұйымының Югославиядағы НАТО бомбалауы туралы баяндамасында НАТО бейбіт тұрғындардың қаза болуына әкелетін аймақтарды нысанаға алу арқылы халықаралық құқықты бұзғаны айтылды. Amnesty баяндамасында НАТО-ның РТС ғимаратына жасаған бомбалауы "азаматтық объектіге қасақана шабуыл және осылайша соғыс қылмысы" деп көрсетілген. Human Rights Watch та шабуылды айыптады, "егер азаматтық радио мен теледидарға заңды шабуыл жасауға болады десек те, қалалық студияларға, алдымен хабар таратушы станцияларға шабуыл жасауға ешқандай негіз жоқ сияқты" деді. Сербия радио-телевизиясының бас директоры Драголюб Миланович ғимаратты эвакуацияламағаны үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Тим Джуда және басқалар РТС серб ұлтшылдық пропагандасын таратып, этникалық азшылықтарды қаралап, сербтердің оларға жасаған қиянаттарын ақтағанын мәлімдеді. Ноам Чомски НАТО-ның РТС-ті бомбалауын терроризм актісі деп атады. 2009 жылы жарияланған Amnesty мақаласына сәйкес, шабуылдың өзі үшін ешкім жауапкершілікке тартылмады және құрбандарға әділдік көрсетілген жоқ. Бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибунал (ХҚТ) дайындаған "Югославия Федеративтік Республикасына қарсы НАТО бомбалау кампаниясын қарау үшін құрылған комитеттің прокурорға арналған соңғы есебі" РТС телеарнасының соғысқа қолдау көрсету үшін хабар таратуы ғимаратты әскери нысанаға айналдыруға жеткіліксіз екенін көрсетті, бірақ телеарна желісі Сербия үкіметінің жалпы әскери байланыс жүйесінің бөлігі болғандықтан, РТС ғимараты заңды әскери нысана болып саналады. Онда былай делінген: Азаматтық құрбандықтарға қатысты, "өкінішке орай жоғары болғанымен, олар айқын түрде пропорционалсыз емес сияқты" делінген. Содан бері бомбадан зақымдалған ғимараттың жанына жаңа ғимарат салынды және шабуылда қаза тапқандарға ескерткіш орнатылды. 2002 жылы РТС бас директоры Драголюб Миланович ғимараттың бомбалануы мүмкін екенін білгеніне қарамастан, ғимараттағы жұмысшыларды эвакуациялауға бұйрық бермегені үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылды.

France was opposed to the attack. There was considerable disagreement between the United States and the French government regarding the legitimacy and legality of the bombing. While giving a speech at the Overseas Press Club sixtieth anniversary dinner, held on Thursday evening 22 April 1999 EST at the Grand Hyatt Hotel in New York City, US envoy to Yugoslavia Richard Holbrooke reacted to the NATO's bombing of the RTS headquarters almost immediately after it took place: "Eason Jordan told me just before I came up here that while we've been dining tonight, the air strikes hit Serb TV and took out the Serb television, and at least for the time being they’re off the air. That is an enormously important event, if it is in fact as Eason reported it, and I believe everything CNN tells me. If, in fact, they're off the air even temporarily, as all of you know, one of the three key pillars, along with the security forces and the secret police, have been at least temporarily removed. And it is an enormously important and, I think, positive development." A report by Amnesty International into NATO's bombing in Yugoslavia said NATO had violated international law by targeting areas where civilians were certain to be killed. In particular, the Amnesty report said the bombing of the RTS building by NATO "was a deliberate attack on a civilian object and as such constitutes a war crime". Human Rights Watch also condemned the attack, stating that "Even if one could justify legal attacks on civilian radio and television, there does not appear to be any justification for attacking urban studios, as opposed to transmitters". Dragoljub Milanović, general manager of Radio Television of Serbia, was sentenced to 10 years in prison for failing to evacuate the building. Tim Judah and others stated that RTS had been broadcasting Serb nationalist propaganda, which demonised ethnic minorities and legitimised Serb atrocities against them. Noam Chomsky said NATO's bombing of RTS was an act of terrorism. According to an Amnesty article published in 2009, nobody was held accountable for the attack itself, and no justice for the victims has been made. A report prepared by the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) entitled "Final Report to the Prosecutor by the Committee Established to Review the NATO Bombing Campaign Against the Federal Republic of Yugoslavia" concluded that the TV station's broadcasts to generate support for the war was not sufficient to make the RTS building a military target, but that the TV network had been part of the overall military communication system of the Serbian government, thus making the RTS building a legitimate military target. It said:

In regards to civilian casualties, it further stated that though they were, "unfortunately high, they do not appear to be clearly disproportionate." A new building has since been built next to the bomb damaged one, and a monument has been erected to those killed in the attack. In 2002, Dragoljub Milanović, the general manager of RTS, was sentenced to 10 years in prison because he had not ordered the workers in the building to evacuate, despite knowing that the building could be bombed.