Прешево, Медвеђа және Буяновац азаттық армиясы (1999-2001)

Кіріспе

Албандық әскери тобы (1999–2001)

Прешево, Медведя және Буяновацтың Азаттық Армиясы (LAPMB; , UÇPMB; , OVPMB) – Косовомен шектес Сербияның оңтүстігіндегі албандар көптеп тұратын Прешево, Медведя және Буяновац муниципалитеттерін Югославия Федеративтік Республикасынан бөліп алу үшін күрескен албандық әскери бүлікші ұйым. Үш муниципалитеттен екеуінде албандар көпшілік құрайды, ал Медведяда олардың үлесі айтарлықтай. UÇPMB-нің формасы, тәртібі және тактикасы сол кезде таратылған Косово Азаттық Армиясының (KLA) үлгісімен ұқсас болды. 1500 адамнан тұратын жарымәскери күш 1999 жылдан 2001 жылға дейін Прешево аңғарында көтеріліс жасады, мақсаты – осы муниципалитеттерді Косово құрамына қосу еді. Еуроодақ бұл топтың «экстремизмін» және «заңсыз террористік әрекеттерін» айыптады.

Өмірбаян

1992–1993 жылдары этникалық албандар Косово Азаттық Армиясын (КАА) құрды, ол 1995 жылы албан халқын зәбірлеген полиция күштері мен арнайы қызмет өкілдеріне шабуылдар жасауды бастады. 1998 жылдан бастап КАА Югославия қауіпсіздік күштерімен тікелей шайқастарға қатысты, олардың саны артып келе жатты. Шиеленіс күшейгені Косово соғысының 1998 жылдың ақпан айында басталуына әкелді.

Тарих

1999 жылы Косово соғысы аяқталғаннан кейін Косово (БҰҰ басқарады) және Сербия мен Черногорияның ішкі аймағы арасында үш шақырымдық "Қауіпсіздік аймағы" (GSZ) құрылды. Югослав әскерінің (VJ) бөлімшелеріне кіруге рұқсат берілмеді, ал аймақта тек Сербия Ішкі істер министрлігінің жеңіл қаруланған күштері қалды. Аймақтан тыс аймаққа негізінен албан халқының мекендеген Добросин ауылы кірді, бірақ Прешево кірмеді. Сербия полициясы қоршауға түспеу үшін аймақта патруілдеуді тоқтатуға мәжбүр болды. КХА-ға қарсы болған этникалық албан саясаткерлеріне шабуылдар жасалды, соның ішінде Слободан Милошевичтің Сербия Социалистік партиясының Буяновац бөлімшесінің вице-президенті Земел Мустафи, кейіннен қатылған. 1999 жылдың 21 маусымы мен 2000 жылдың 12 қарашасы аралығында 294 шабуыл тіркелді. Буяновацта – 246, Медведяда – 44 және Прешевода – 6. Бұл шабуылдардың салдарынан 14 адам қаза тапты (олардың 6-сы азамат, 8-і полицей), 37 адам жарақат алды (БҰҰ-ның 2 бақылаушысы, 3 азамат және 34 полицей) және 5 азамат ұрланды. Шабуылдарда UÇPMB көбінесе автоматтар, пулеметтер, минометтер және снайперлік винтовкаларды қолданды, кейде РПГ, қол гранаталары, танкке қарсы және жеке құрамға қарсы миналарды да пайдаланды. UÇPMB құрамында кәмелетке толмағандар да болды. 2000 жылдың 4 наурызында 500-ге жуық UÇPMB жауынгері Добросин қаласына шабуыл жасады. Соққанда бір UÇPMB және бір серб жауынгері қаза тапты, ал тағы 175 адам қоныс аударды. 2000 жылдың 21 қарашасында UÇPMB мүшелері Добросин қаласына және айналасындағы ауылдарға шабуыл жасады. Ауыр шайқастар нәтижесінде VJ Кончуль, Лучане және Буяновацқа шегінді. UÇPMB төрт полицейді өлтіріп, екеуін жаралағаннан кейін VJ GSZ-ге қайта шегінді. 2001 жылдың 6 қаңтарында UÇPMB Горня Шушаяны бақылауға алды, және жергілікті тұрғындар оларды жақсы қарсы алды. 19 қаңтарда Бардыл Османи басшылығымен Крнотинце маңындағы VJ позицияларына шабуыл жасады. 20 қаңтарда VJ UÇPMB бекінісіне шабуыл жасады. Шайқас төрт күнге созылды, содан кейін VJ күштері кері шегінуге мәжбүр болды. 2001 жылдың 21 мамырында UÇPMB мүшелері Кончуль келісіміне қол қойды, нәтижесінде UÇPMB толықтай әскерилендірілді, демобилизацияланды және қарусыздандырылды. Келісімде VJ-ге 2001 жылдың 31 мамырына дейін GSZ-ге кіруге рұқсат етілгендігі айтылды. Сонымен қатар, серб тарапы 2001 жылдың 23 мамырында UÇPMB жауынгерлеріне шартты кешірім беруді уәделеген UÇPMB мүшелеріне кешірім туралы мәлімдемеге қол қоюға келісті. Шефкет Муслиу Кончуль келісіміне қол қойғаннан кейін: "Сізге біз қаруымызды тапсырғанымызды және соғысты аяқтау уақыты келгенін айта аламын. Енді ауылдағы барлық балалар мектепке бара алады деп үміттенемін. Мен әрқашан әділдікке қарсы тұруға дайынмын, өйткені мен өзімнің және бұрынғы жауынгерлерімнің кінәсіздігіне сенімдімін және солай болып қаламын." 450-ден астам UÇPMB мүшелері KFOR-дың "тексеру және босату" саясатын пайдаланды, олардың ішінде командир Шефкет Муслиу, 2001 жылдың 26 мамыр күні түн ортасынан кейін GSZ бойындағы бақылау бекетінде KFOR-ға өздігінен тапсырды.

After the end of the Kosovo War in 1999, a three mile "Ground Safety Zone" (GSZ) was established between Kosovo (governed by the UN) and inner Serbia and Montenegro. Yugoslav Forces (VJ) units were not permitted there, and only the lightly armed Serbian Ministry of Internal Affairs forces were left in the area. The exclusion zone included the predominantly Albanian village of Dobrosin, but not Preševo. Serbian police had to stop patrolling the area to avoid being ambushed. Ethnic Albanian politicians opposed to the KLA were attacked, including Zemail Mustafi, the vice president of the Bujanovac branch of Slobodan Milošević's Socialist Party of Serbia who was later assassinated. Between 21 June 1999 and 12 November 2000, 294 attacks were recorded. 246 in Bujanovac, 44 in Medveđa and 6 in Preševo. These attacks resulted in 14 people killed (of which six were civilians and eight were policemen), 37 people wounded (two UN observers, three civilians and 34 policemen) and five civilians kidnapped. In their attacks, UÇPMB used mostly assault rifles, machine guns, mortars and sniper rifles, but occasionally also RPGs, hand grenades, and anti tank and anti personnel mines. The UÇPMB included minors. On 4 March 2000, around 500 UÇPMB fighters attacked the city of Dobrosin. The battle resulted in one UÇPMB and one Serb fighter killed, while another 175 were displaced. On 21 November 2000, members of the UÇPMB attacked the city of Dobrosin and the surrounding villages. Heavy fighting resulted in the VJ retreating to Končulj, Lučane, and Bujanovac. After four policemen were killed and two wounded by the UÇPMB, the VJ retreated back to the GSZ. On 6 January 2001, the UÇPMB took control of Gornja Šušaja, and were well received by the locals. On 19 January, in command of Bardhyl Osmani, raided VJ positions near Crnotince. On 20 January, the VJ launched an attack against the UÇPMB stronghold. The battle lasted for four days when VJ forces were forced to withdraw. On 21 May 2001, members of the UÇPMB signed the Končulj Agreement, which resulted in the full demilitarization, demobilization, and disarmament of the UÇPMB. The agreement stated that the VJ was allowed to enter the GSZ by 31 May 2001. At the same time, the Serbian side agreed to sign the Statement on conditional amnesty for members of the UÇPMB, which promised amnesty to UÇPMB fighters on 23 May 2001. After Shefket Musliu signed the Končulj Agreement, he stated:

text="I can tell you that we have handed over our weapons, and that the time has come to end the war. I hope now all children in the villages can go to school again I am ready at any moment to face justice, because I have always been convinced and continue to be so about my innocence and that of my ex combatants. "|author=Shefket Musliu

As the situation escalated, NATO allowed the VJ to reclaim the GSZ on 24 May 2001, at the same time giving the UÇPMB the opportunity to turn themselves over to the Kosovo Force (KFOR), which promised to only take their weapons and note their names before releasing them. More than 450 UÇPMB members took advantage of KFOR's "screen and release" policy, among them commander Shefket Musliu, who turned himself over to KFOR at a checkpoint along the GSZ just after midnight of 26 May 2001.

Салдары

2001 жылы мамыр айында Кончуль келісіміне қол қойылғаннан кейін, бұрынғы КОА және УЧПМБ жауынгерлері Батыс Македонияға көшіп, 2001 жылы Македония үкіметіне қарсы күрес жүргізген NLA ұйымын құрды. Бұл ұйымның аббревиатурасы албан тіліндегі КОА-ның аббревиатурасымен бірдей болды және 2001 жылдың 3 тамызында жарияланды. Ұйым саяси қанаты – FBKSh (Албандарды қайта біріктірудің ұлттық фронты) ұйымымен байланысты. Ұйым NLA бірлесіп Македония күштеріне қарсы шабуылдарға қатысты. NLA таратылғаннан кейін ANA Прешево аңғарында қызметін жалғастырды.