Кіріспе

"Ат жегісі" операциясы – 1999 жылы Косово албандарын этникалық тұрғыдан тазалауды көздеген жоспар. Бұл жоспарды серб полициясы мен югослав армиясы іске асыруға тиіс болған. 2011 жылы Болгарияның бұрынғы сыртқы істер министрі Надежда Михайлова (Нейнский) телеарнада көрсетілген деректі фильмде Болгария үкіметінің әскери агенттігі дайындаған, расталмаған есепті Германияға бергенін мәлімдеді. Бұл есеп жоспардың бар екенін "нақты көрсеткенімен", әскери барлау қызметі ақпараттың дұрыстығын тексеру мүмкін еместігін ескерткен. Косово соғысы барысында этникалық албандарды күштеп шығару орын алды. Серб күштері 848 000–863 000 Косово албанын елден қуды және Косово ішінде 590 000-ға дейін адамды қоныс аударуға мәжбүр етті.

Тарих

1999 жылдың 6 сәуірінде өткен баспасөз конференциясында Германияның сыртқы істер министрі Йошка Фишер Германия үкіметінің 1999 жылдың 26 ақпанынан бастап Югославия үкіметі Косовода "Аттың ізі" (немесе "Жылқының жалы") деген кодтық атаумен этностық тазалау операциясын жоспарлап, наурыз айында Франциядағы бейбіт келіссөздер аяқталмас бұрын оны іске қосқаны туралы ақпарат алғанын мәлімдеді. Фишер Милошевичті өз халқына қарсы "этникалық соғыс" жүргізуде айыптады, онда тұтас бір этникалық топ Косовоның "саяси географиясын өзгерту" мақсатымен "жүйелі түрде қуғынға ұшырады". 1999 жылдың 9 сәуірінде өткен баспасөз конференциясында Германияның қорғаныс министрі Рудольф Шарпинг қосымша мәліметтер ұсынды. Ол қалалар мен ауылдардың атаулары бар карталарды көрсетті, онда Югославия армиясы мен полиция жасақтарының Косовоны қоршауын білдіретін жебелер бейнеленген. Шарпинг: "Аттың ізі операциясы президент Милошевичтің (sic) Косоводан қуғын-сүргінді ұзақ уақыттан бері дайындап келгенін және Рамбуйедегі бейбіт келіссөздерден ұтқан уақытын армия мен полиция күштерін науқанға дайындауға жұмсағанын нақты көрсетті" деді. Сол кездегі басқа елдердің хабарлары Фишердің айыптауларын қолдады. Лондонның "The Times" газеті 1999 жылдың 8 сәуірінде "ЦРУ өткен күзде Милошевичтің бірнеше ай бойы адамдарды өлтіру немесе қуғынға ұшырату жоспарын, "Аттың ізі" операциясы деп атап, білгенін хабарлады. Милошевич мырзаның (sic) есебінше, батыс елдері күніне бір ауылды жоққа шығарып, ешқандай шара қолданбайтын" делінген. Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Робин Кук Ұлыбритания парламенті комитетіне "Белградта Косово халқын тазарту мақсатымен жасалған "Аттың ізі" операциясы деп аталатын жоспар әзірленгенін, және бұл жоспар біраз уақыттан бері бар екенін" айтты. Алайда 2012 жылы Болгарияның бұрынғы сыртқы істер министрі Надежда Нейнски Болгария үкіметінің Германия мен НАТО-ға Милошевичтің Косовоны этникалық тазалау жоспары туралы ақпарат бергенін мойындады. Бұл 2000 жылдың наурызында Болгария сыртқы істер министрлігінің өкілі Нейнскидің (бұрын Михайлова) Йошка Фишерге ақпарат бергенін жоққа шығарған мәлімдемесіне қайшы келді. 2012 жылы Нейнски Фишердің Болгария әскери барлау қызметінің баяндамасын өте жеңіл қабылдағанын, бірақ Болгария әскери барлау қызметі ақпараттың дұрыстығын растау мүмкін емес екенін ескерткенін атап өтті.

Салдары

Косовоны этникалық тазалаудың қаншалықты бұрыннан жоспарланғаны белгісіз, бірақ этникалық албандарды күштеп шығару кері әсер етті, себебі британдық журналист және саяси талдаушы Тим Джуданың сөзіне қарағанда, бұл Сербияға Косовоны өз бақылауында ұстауға рұқсат беру мүмкіндігін жойды. Сербия үкіметі НАТО-ның бомбалау кампаниясын бастайтынын күтпеген еді. Косово албандарының жеке басын куәландыратын құжаттарын жүйелі түрде жою олардың азаматтығын растауын қиындатар еді.