Кіріспе
Эквадордағы өзен – Агуарико өзені (lang es, «бай су» деген мағынаны білдіреді) – Эквадордың солтүстік-шығысындағы өзен. Сукумбиос провинциясының басты өзені. Өзеннің соңғы бөлігі Эквадор мен Перудің шекарасы болып табылады. Ол Напо өзеніне құяды. Оның ұзындығы , оның соңғысы Эквадор мен Перу арасындағы табиғи шекара бойымен (Лорето департаментінде) өтеді. Агуарико өзенінің төменгі ағысы 1942 жылғы Рио-де-Жанейро протоколына сәйкес, ұзақ дауласқан Эквадор-Перу шекарасының бір бөлігі ретінде ресми түрде бекітілді. Эквадор 1960 жылы протоколдан бір жақты түрде бас тартты, бірақ 1999 жылы бұрынғы протоколды күшінде қалдыратын жаңа келісімге қол қойылды. Агуарико өзені – Эквадордың солтүстігіндегі Сукумбиос провинциясы арқылы толығымен ағатын өзен, және провинцияның басты өзені болып табылады. Орташа ағысында Куябено фауналық қорығының жанынан өтеді. Өзен ағысының соңғы бөлігінде Эквадор-Перу шекарасына жақын ағып өтеді. Соңында ол Перудің Лорето департаментіндегі Пантоха қаласынан сәл жоғары, осы шекарада Напо өзеніне құяды.
The Aguarico River (lang es, meaning "rich water") is a river in northeastern Ecuador. It is the main river of the Sucumbíos province. In the last part of its course it is the Ecuadorian Peruvian border. It empties into the Napo River. It has a length of , of which the last of its course extend along the natural border between Ecuador and Peru (in the department of Loreto). The lower course of the Aguarico River was finalized and legally fixed as part of the long disputed Ecuador Peru frontier according to The Rio de Janeiro Protocol of 1942. Ecuador unilaterally denounced the protocol in 1960, however a new agreement was signed in 1999 validating the pre existing protocol. The Aguarico river is a river that flows almost completely by the province of Sucumbíos, in the north of Ecuador, being the main river of the province. In its average course it flows closely near the Reserve of Production Faunística Cuyabeno. In the last part of its course it flows near the Ecuadorian Peruvian border. Finally it ends at the Napo river, in the same border, a little over the locality the town of Pantoja in Loreto, Peru.
Тарих
1541 жылы Гонсало Писарро мен Франсиско де Орельяна "Сан-Педро" атты желкенді қайық жасап, Кока және Напо өзендерінің арналарын Агуарико және Курарай өзендерінің қосылған жеріне дейін бағытталды. Олардың жеткілікті азық-түлік пен жабдықтары болмады, соның ішінде тамақ та жетіспеді. Көптеген адамдар қаза болды, экспедиция құрамында болған 220 испанның 140-ы және 4000 үндістің 3000-ы осылардың арасында болды деп есептеледі. Сонда (22 ақпан 1542) Орельяна Агуарико өзенімен тамақ іздеу үшін төмен қарай жол тартатынына шешім қабылдады. Оған шамамен елу адам еріп жүрді. Өзеннің қарсылығын жеңе алмаған Орельяна Писарроны күтті. Ақырында Писарро үш адамды Орельянаға "Виктория" атты жаңа қайық салуды бастау туралы хабармен жіберді. Ал Писарро солтүстік бағытта басқа жолмен, тек 80 адамымен ғана Китоға қайтып келді, олардың арасында тірі қалғандар болды.
Жергілікті тайпалар
Агуарико өзенінің ең жоғары бөлігінде Сиона тайпасының өкілдері тұрады. Сиона халқы батыс туканоан тілдер тобына жатады, ал олардың ресми тілдері – пиохе (немесе пиоче) диалектілері мен испан тілі, сондай-ақ олардың қосылған түрі, кейде Пиоче Сиона деп аталады. Бүгінгі күні олар 51 отбасынан құралған, шамамен 172 адамды қамтиды. Олардың экономикалық қызметі көбінесе аң ауру, балық аулау және кейде туризмге негізделген. Қазіргі заманда қауымдастыққа қаралы мәселелердің бірі – қоршаған ортаның ластануы және орман ресурстарын артық пайдалану.