Кіріспе

Эквадордағы өзен – Агуарико өзені (lang es, «бай су» деген мағынаны білдіреді) – Эквадордың солтүстік-шығысындағы өзен. Сукумбиос провинциясының басты өзені. Өзеннің соңғы бөлігі Эквадор мен Перудің шекарасы болып табылады. Ол Напо өзеніне құяды. Оның ұзындығы , оның соңғысы Эквадор мен Перу арасындағы табиғи шекара бойымен (Лорето департаментінде) өтеді. Агуарико өзенінің төменгі ағысы 1942 жылғы Рио-де-Жанейро протоколына сәйкес, ұзақ дауласқан Эквадор-Перу шекарасының бір бөлігі ретінде ресми түрде бекітілді. Эквадор 1960 жылы протоколдан бір жақты түрде бас тартты, бірақ 1999 жылы бұрынғы протоколды күшінде қалдыратын жаңа келісімге қол қойылды. Агуарико өзені – Эквадордың солтүстігіндегі Сукумбиос провинциясы арқылы толығымен ағатын өзен, және провинцияның басты өзені болып табылады. Орташа ағысында Куябено фауналық қорығының жанынан өтеді. Өзен ағысының соңғы бөлігінде Эквадор-Перу шекарасына жақын ағып өтеді. Соңында ол Перудің Лорето департаментіндегі Пантоха қаласынан сәл жоғары, осы шекарада Напо өзеніне құяды.

Тарих

1541 жылы Гонсало Писарро мен Франсиско де Орельяна "Сан-Педро" атты желкенді қайық жасап, Кока және Напо өзендерінің арналарын Агуарико және Курарай өзендерінің қосылған жеріне дейін бағытталды. Олардың жеткілікті азық-түлік пен жабдықтары болмады, соның ішінде тамақ та жетіспеді. Көптеген адамдар қаза болды, экспедиция құрамында болған 220 испанның 140-ы және 4000 үндістің 3000-ы осылардың арасында болды деп есептеледі. Сонда (22 ақпан 1542) Орельяна Агуарико өзенімен тамақ іздеу үшін төмен қарай жол тартатынына шешім қабылдады. Оған шамамен елу адам еріп жүрді. Өзеннің қарсылығын жеңе алмаған Орельяна Писарроны күтті. Ақырында Писарро үш адамды Орельянаға "Виктория" атты жаңа қайық салуды бастау туралы хабармен жіберді. Ал Писарро солтүстік бағытта басқа жолмен, тек 80 адамымен ғана Китоға қайтып келді, олардың арасында тірі қалғандар болды.

Жергілікті тайпалар

Агуарико өзенінің ең жоғары бөлігінде Сиона тайпасының өкілдері тұрады. Сиона халқы батыс туканоан тілдер тобына жатады, ал олардың ресми тілдері – пиохе (немесе пиоче) диалектілері мен испан тілі, сондай-ақ олардың қосылған түрі, кейде Пиоче Сиона деп аталады. Бүгінгі күні олар 51 отбасынан құралған, шамамен 172 адамды қамтиды. Олардың экономикалық қызметі көбінесе аң ауру, балық аулау және кейде туризмге негізделген. Қазіргі заманда қауымдастыққа қаралы мәселелердің бірі – қоршаған ортаның ластануы және орман ресурстарын артық пайдалану.