Кіріспе

Екінші тілде жазу – екінші немесе шетел тілінде ана тілі емес адамдардың жазу қызметін зерттеу саласы. Оксфорд университетінің мәліметінше, екінші тілде жазу – адамның өз іс-қимылын және ойын ана тілінен өзге тілде жазбаша түрде білдіруі. Екінші тілде жазу процесі 20 ғасырдың ортасынан бері қолданбалы лингвистика және екінші тілді меңгеру теориясында зерттеліп келеді. Зерттеулер көбінесе академиялық ортадағы екінші тілде жазуға бағытталған. Оқыту практикасы тұрғысынан, екінші тілде жазуды оқыту дәстүрлі түрде грамматикалық қатесіздікке қол жеткізуге негізделген. Бірақ, композициялық зерттеулердің ықпалымен, мазмұндық және құрылымдық ерекшеліктерге көңіл бөліне бастады. Соңғы кезде жазбаша мәтіндерді басқа медиа түрлерімен (көп түрлілік) үйлестіруге және онлайн медиада тілдерді араластыруға ерекше назар аударылуда.

Тарих

1960 жылға дейін ағылшын тілін оқытудың басты мақсаты – жұмыс істеуге мүмкіндік беретін азаматтық емтиханды сәтті тапсыра алатын ESL мектептерінің түлектерін дайындау болды. Индустрияландыру кезінде ең қажетті дағдылар – оқу және сөйлеу дағдылары еді. Иммигранттар екінші тілде жазумен күрескенмен, сол кездегі индустрияландыруға бұл дағды аса қажет болған жоқ. Сол кездегі ғалымдар, көбінесе фонетикашылар, сөйлеу тілі жазбаша тілден басым болуы керек және фонетика тілдерді үйренудің негізі ретінде қызмет етуі тиіс деп тұжырымдады. Скиннердің мінез-құлық теориясына (1957) негізделген аудиолингвистикалық әдіс екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тілдерді оқытуда пайда болды. Аудиолингвистикалық әдіс бастапқыда сөйлеу дағдыларын оқытуға бағытталған. Лекінің (1992) айтуынша, ESL сабақтарында жазу екінші тілді оқытудың бір бөлігі ретінде қарастырылды. Дегенмен, жазу дегеніміз "жасау, идеяларды білдіру, ақпаратты синтездеу, ойларды зерттеу" емес. АҚШ-та жазуға 1960 жылдары АҚШ университеттеріне студенттердің көптеп түсуіне байланысты көбірек назар аударылды. Бұл тек оқу және сөйлеу дағдыларын оқыту ғана маңызды емес, сонымен қатар, индустрияландыру кезінде жұмыс істеу үшін қажет болғандай, халықаралық студенттер американдық университеттерде оқуға қабілетті болуы үшін жазу да қажет екенін білдірді. Осы кезеңде жоғары білім беру мекемелері L2 жазушыларының қиындықтарын елемеуге болмайтын болды, себебі 1950 жылы шетелдік студенттердің саны 1940 жылмен салыстырғанда 4 есеге өсті және барлық бірінші курс студенттері алғашқы курс композиция курстарын алуға міндетті болды. Кейбір университеттерде L2 жазушыларына арналған курстарды мамандар әзірледі, ал басқа институттар бұл курстарды есепке қосты. L2 жазушыларының алдындағы қиындықтарды шешу үшін "композиция оқытушылары" мен "ESL оқытушылары" 1949 жылы құрылған Колледж композициясы және коммуникация жөніндегі конференция (CCCC) ұйымдастырған жиынға қатысты, ол композиция саласындағы мамандардың форумы болды. Мамандар мен педагогтар L2 жазуды оқыту үшін қолданылуға тиіс материалдарды талқылады, ал ESL мамандары Мичиган ағылшын тілі институтының (ELI) әзірлеген материалдарын пайдалануды ұсынды. Мичиган ELI испан тілін меңгергендерге ағылшын тілін оқыту үшін құрылған алғашқы тіл оқыту мекемесі болды, сонымен қатар институт ESL оқыту курстарын да ұсынды. Екінші тілде жазу дамуы дәстүрлі қима әдістемелермен, мысалы, сынаққа дейін және кейін жүргізілетін зерттеулермен кеңінен зерттелді. Алайда, 2000 жылдардың басында екінші тіл дамуына динамикалық жүйелер теориясы деп аталатын жаңа көзқарас пайда болды. DST көзқарасын қабылдаған зерттеулер лексика, синтаксис және дәлдік сияқты әртүрлі конструкциялар арасындағы өзара әрекеттестікті қозғалыс корреляцияларын пайдалану арқылы зерттейді. Конструкциялардың өзгеру дәрежесі әдетте минимум-максимум графиктер, деректерді қайта іріктеу және Монте-Карло талдауы арқылы зерттеледі. Бұл жаңа көзқарасты қабылдаған зерттеушілердің арасында Верспор, де Бот және Лоуи бар. Бұл зерттеушілер екінші тілде жазу дамуын зерттеу үшін уақыт қатары деректерін қолданды.

Екінші тіл жазуы туралы симпозиум

1998 жылы Пердью университетінде басталған Екінші тілде жазу жөніндегі симпозиум – екінші тілде жазу саласындағы халықаралық конференция. 2006 жылға дейін ол екі жылда бір рет өткізілді, ал содан кейін жыл сайын ұйымдастырылып келеді. Симпозиум Пурду университетінде алты рет өткен, бірақ 2007 жылғы шара Жапонияда, 2009 жылы Аризона мемлекеттік университетінде, 2010 жылы Испанияның Мурсия қаласында, 2011 жылы Тайваньның Тайбэй қаласында, ал 2013 жылы Қытайдың Цзинань қаласындағы Шандонг университетінде өтеді.

Екінші тіл жазуының (L2) теориясы

Екінші тіл (L2) жазуды беру саласындағы көрнекті ғалымдардың қатарында Марк Эндрю Джеймс және GitaDasBender бар. Біріншіден, Депальма мен Рингер (2011) L2 жазуды беруді екінші тілдік контексте алдыңғы жазу тәжірибесін бір жағдайдан екіншісіне қолдану ретінде анықтайды. Атап айтқанда, Джеймс (2018b) L2 жазуды берудің қандай жағдайларда болатынын көрсетеді. Біріншіден, бұл студенттерге бір ESL жазу сабағында белгілі бір құрылымды үйрету және осы құрылымды басқа сабақта пайдалану мүмкін. Джеймс (2018b) бұрынғы L2 тәжірибесі жаңа жағдайларда L2 жазуына әсер ететінін атап көрсетеді, себебі жазу жағдайларының ұқсастығын түсіну беру процесіне көмектеседі. Джеймс (2009) университеттердегі ESL жазу сабақтарының студенттерге басқа сабақтарда да қолданатын білімдерді саналы немесе санасыз түрде үйренуге көмектесуде маңызды рөл атқаратынын талқылайды. Куй (2019) АҚШ университеттеріндегі бірінші курс L2 жазушыларының жазу білімін қалай қолданатыны туралы қосымша зерттеулер қажет екенін айтады. DasBender (2016) осы L2 бірінші курс жазушыларының әртүрлі колледждер мен жазу сабақтарында олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға тиіс көптеген «күтулерге» тап болатынын талқылайды. Бұл Джеймс (2009) арқылы расталады, ол ESL жазу курстарында жасалатын жазу түрлерінің АҚШ университеттеріндегі басқа академиялық пәндердегі жазу түрлерінен айқын екенін көрсетеді. Сонымен қатар, ұйымның Екінші тіл жазу комитеті CCCC және TESOL арасындағы байланысты күшейту және осы саладағы талқылауға көбірек ғалымдарды тарту үшін жұмыс істейді. Соңғы кезде компьютерлік делдалдық коммуникация (КДК) жазуға деген ынта мен мүмкіндікті арттыруға көп көңіл бөлінуде. Бұған қоса, екінші тілде жазуды оқытудың академиялық және практикалық аспектілеріне де назар аударылып жатыр.