Кіріспе
Фиджилік академик және саясаткер доктор Ахмед Әли (1938 – 8 маусым 2005) – Фиджилік академик және саясаткер, ол 1970-ші жылдардың соңынан бастап бірнеше рет Министрлік лауазымда болды. Көптеген индофиджилік әріптестерінен өзгеше, ол 1970-ші және 1980-ші жылдары Премьер-министр Рату Сэр Камисе Мараның Альянс партиясымен, ал 2000-шы жылдардың басында Лайсения Карасенің Соқосоқо Дуавата ни Левенювава партиясымен байланыста болды. 1987 жылы жергілікті саяси билікті орнату мақсатында жасалған екі әскери төңкерістен кейін құрылған уақытша үкіметте қызмет етуге келіскен жалғыз екі индофиджидің бірі ол болды.
Dr. Ahmed Ali (1938 – 8 June 2005) was a Fijian academic and politician who held Cabinet office several times from the late 1970s onwards. Unlike the majority of his fellow Indo Fijians, he was aligned with the Alliance Party of Prime Minister Ratu Sir Kamisese Mara in the 1970s and 1980s, and with the Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua Party of Laisenia Qarase in the early 2000s. He was one of only two Indo Fijians to agree to serve in the interim government established in the wake of two military coups carried out to assert indigenous political supremacy in 1987.
Ерте өмір
Әли 1879-1916 жылдар аралығында Фиджиге әкелінген үнділік мерзімілi жұмысшылардың ұрпағы болды. Ол Сува қаласында дүниеге келiп, Марист ағайындарының бастауыш және орта мектептерiнде бiлiм алды. Окленд университетінен тарих бойынша магистр дәрежесін, ал Австралия ұлттық университетінен докторлық диссертациясын қорғады.
Академиялық жетістіктер
Саясатқа кірмес бұрын, Әли академик ретінде көрнекті мансапқа ие болды. Алғашқыда ол орта мектепте мұғалім болды, кейін Оңтүстік Тынық мұхиты университетінде тарих және саясат пәнінен лектор болып жұмыс істеді. Ол 37 жасында докторлық диссертациясын қорғап, университетте жоғары лауазымдарды атқарды. Ол тарих және саясаттан аға лектор және оқырман болды, сондай-ақ әлеуметтік және экономикалық даму мектебінің меңгерушісі қызметін атқарды. Ол сонымен қатар академиялық мәселелер жөніндегі деканы, вице-канцлердің міндетін атқарушы және әлеуметтік және әкімшілік зерттеулер институтының директоры болды. Әли Фиджи үндістері және Фиджиге үндістерді әкелген келісімшарт жүйесі туралы көптеген мақалалар мен кітаптар жариялады.
Төңкеріске дейінгі саяси мансап
1982 жылы Али Альянс партиясының жетекшісі Рату Сэр Камисе Мараның шақыруын қабылдап, саяси күреске қатысты. Ол Лау/Чакаудрове/Ротума округінен ұлттық мандатқа Рату Мараның серігі ретінде түсті және Альянс партиясы үшін ең сенімді орынды жеңіп алды. Содан кейін Білім министрі болып тағайындалды. Фиджи ұлттық мектептерінің жағдайын жақсарту, оларды білікті ұстаздармен қамтамасыз ету және Фиджи студенттеріне университетте оқуға жақсы мүмкіндіктер беру мақсатында ол Насину мұғалімдер колледжін жабылып, оны Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің (көбінесе фиджилік) студенттеріне арналған жатақханаға айналдырды, оларға қосымша оқу көмегі мен оқуға қолайлы жағдай жасады. Алидің ұстаздарды іріктеу бойынша еркіндік саясаты екі ұстаздар кәсібуағын алғаш рет біріктіріп, үкімет саясатына қарсы шығуға итермеледі. Сонымен қатар, Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің соңғы курс студенттері үкімет оларға мұғалім болып жұмыс істеуге кепілдік бермегеніне наразылық ретінде аштық жариялады. 1986 жылы ол Фиджиде теледидарды енгізу бойынша келіссөздерді және телерадио хабарларын таратуды басқаратын Ақпарат министрі болып тағайындалды.
Төңкерістен кейінгі саяси мансап
Әли 1987 жылы Ситивени Рабуканың төңкерісін ерте қолдаған және оның бірінші әкімшілігінде Ақпарат министрі болып қызмет еткен. 1987 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін Уақытша әскери үкіметте Портфелі жоқ министр болды. Содан кейін ол мемлекеттік қызметте мансапқа ие болып, Жастар, жұмыспен қамту және спорт, Сыртқы істер және Сыртқы сауда, сондай-ақ Ақпарат және коммуникациялар жөніндегі Тұрақты хатшы болып тағайындалды. Ол сондай-ақ дипломатиялық қызметте Малайзиядағы Жоғары комиссар және бұрын Оклендтегі Бас консул қызметтерін атқарды. 2001 жылы өткен парламенттік сайлауда, бір жыл бұрынғы төңкерістен кейін демократияны қалпына келтіру мақсатымен, Әли Премьер-министр Карасе тарапынан Сенатқа тағайындалды. (32 сенатордың 9-ы Премьер-министр тағайындайды). Кейін Әли Сенаттың Вице-президенті болып сайланды және 2004 жылдың 20 желтоқсанына дейін осы лауазымда қызмет етті, содан кейін Карасе кабинетінде Ақпарат және Бұқаралық ақпаратпен байланыс министрі болып тағайындалды. Ол өмірінің соңына дейін осы портфельді сақтап қалды. Ұзаққа соқпаған аурудан кейін Әли 2005 жылдың 8 маусымында Австралияның Сидней қаласындағы Принц Уэльс жеке клиникасында қайтыс болды. Оның жаназасы ертеңі күні Сиднейдегі Лакемба мешітінде өтті. Фиджи үкіметін жерлеу рәсімінде Фиджидің Австралиядағы Жоғары комиссары Джордж Конроте және Фиджидің Сиднейдегі консулы Рату Мели Малани өкілдік етті. Уақыт тапшылығының кесірінен Әлидің министрлік әріптестерінің жаназаға қатысуы мүмкін болмады, ол мұсылмандық дәстүрге сәйкес, қайтыс болғаннан кейін бір күні өткізілуі керек еді. Әлидің артында әйелі Бесси және екі ұлы – Усман мен Хашим қалды. Оның жақтастары да, қарсыластары да Әлидің Фиджиге деген сүйіспеншілігі мен адалдығын, сондай-ақ еліне қызмет етуге дайындығын жоғары бағалады.