Жарково: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

футбол командасы

Жарково (Жарково) – Сербияның Белград қаласының қалалық ауданы. Ол Белградтың Чукарица муниципалитетіне кіреді.

Орналасуы және бөлімдері

Жарково (Үлкен Жарково) – Белградтың ең халқы көп аудандарының бірі. Сондықтан, ол бірнеше кіші аудандарға бөлінген, олар Жарковоның кеңеюі ретінде салынған: солтүстікке қарай Юлино Брдо және Репиште, батысқа қарай Черак және Черак II, оңтүстікке қарай Беле Воде және Рупчине. Жалпы алғанда, Үлкен Жарково солтүстікте Чукарица, Баново Брдо және Сунчана Падина, шығыста Кошутняк (Фильмски Градпен бірге), солтүстік-шығыста Скоевско Населье және Черак Виногради, батыста Макишпен шектеседі. Оңтүстік жағынан Стари Ланци, Нови Ланци және Рупчине далаларымен шектеседі, бірақ Белград-Бар теміржолы және Водоводска көшесі бойындағы қалалық жолақпен Железникпен оңтүстік-батыста біріккен тұрғын аймақ құрайды. Дегенмен, жергілікті Жарково жұрттарының аңызына сәйкес, ауылдың бір бөлігі ауылдың үстіндегі су бұлағының маңындағы тұрғындарды мазалаған алып зұлым айдаһар туралы оқиғалармен байланысты аталған. Бұлақтың жанындағы үңгірде тұратын айдаһар суға келген ең әдемі қыздарды ұрлап алып кеткен. Соңында батыр жас Жарко айдаһарды өлтірді. Осы алып жануар жерге құлап, аңғарды құрды. Басы құлаған жерде Змаевац төбесі (серб тілінде змай – айдаһар) пайда болды, ал құйрығы қазіргі Репиште (реп – құйрық) орналасқан. Репиште арнасы (сондай-ақ Змаевац арнасы немесе Жарково арнасы деп те аталады) Жарко кесіп тастаған құйрығынан құлаған денесінен ағып бастады, ал Жарковоның өзі айдаһарды өлтірген батырдың құрметіне аталған. Ағынның маңындағы қалалық аймақ Змаевац деп аталады және бүгінде Жарковоның кіші аудандарының бірі болып табылады. Тағы бір теория бойынша, атауы жара (көмір) сөзінен шыққан. Ғасырлар бойы Сава өзені түрлі мемлекеттер мен империялардың шекарасы болғандықтан, өзен бойындағы елді мекендерге жиі шабуыл жасалып, өртеліпті. Мысалы, Жарководан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан Обреновац қаласы бұрын Палеж (күйген жер, өртеу) деп аталған. Бүгінде ағынның көп бөлігі жер астына, канализация жүйесіне өткізілген. Терең, ойылған аңғар бүгінге дейін сақталған, ал оның маңындағы көшелердің бірі Провалийска (Шыңырау) деп аталады. Жарково көпірімен кесіліп өтетін бұл ағынның бүгінде көрінетін жалғыз жері. Алайда, көпірдің астында, аңғардың түбінде, ағынды ластаған және қоқыспен жапқан бейресми қоныстар пайда болды. Жарково Австрия мен Осман империясы арасындағы шекара Сава өзенінде орнықтырғаннан кейін маңызды шекаралық сауда орталығына айналды. Серб саудагерлері Сава жағалауындағы Жарково және Остружница паромдары арқылы шошқа мен өгіздердің бүкіл үйірін сатқан. Бірақ, орналасқан жерінің арқасында, Белградқа жасалған көптеген әскери шабуылдар өзенді кесіп өткеннен кейін Жарково бағытынан басталған. Бұл 1717 жылы Савой князі Евгенийдің Австрия шабуылы мен 1789 жылы Эрнст Гидеон фон Лаудонның шабуылын қамтиды. Бірінші серб көтерілісіне дейін Жарково көтерілісшілерді қарумен қамтамасыз етудің орталық орны болды. 1804 жылы көтеріліс басталғаннан кейін ол Қаражорджи мен серб көтерілісшілерінің бейресми әскери базасы болды. Белградтың Осман пашасы Бекир Паша Жарковода Қаражорджимен кездесіп, Осман заңсыздары Дахие туралы келісімге келді және Қаражорджиден Белградқа шабуыл жасамауын, штаб-пәтерін қаладан тыс жерде, Врачарда құруын сұрады. Ол келісіп, серб сарбаздары әуеге атып, Османдықтарды (қазіргі Жарковоның Беле Воде бөлімінде) ұйымдастырылған қолғаптан өткізіп, әскерді жылжытты. 1806 жылы ол Белградқа шабуыл жасап, оны азат етті. Айналасы құнарлы жерімен және жақын маңдағы Белградтың фермерлік өнімдері үшін үлкен нарығымен белгілі болғандықтан, Жарководағы фермерлер мен қолөнершілер отбасылары байыды. Ауылда кинотеатр, мәдениет орталығы, муниципалды және әкімшілік ғимараттар болды. Жарково муниципалитеті 1955 жылдың шілдесінде таратылып, Чукарица муниципалитетіне қосылды. Белградтың қоғамдық көлігінің 31 нөмірі Жарковоны Республика алаңындағы Белград қаласының орталығымен байланыстырды. Чукарица муниципалитеті Жарковоның жергілікті қауымдастығын қайта құрды, оған Юлино Брдо және Беле Воде кірді, бірақ Черак кірмеді. 2011 жылы Жарковода 30 979 адам тұрды (Черакпен бірге 74 972).

Žarkovo (Greater Žarkovo) is one of the most populous single neighborhoods of Belgrade. As such, it is divided in several sub neighborhoods, which were built as Žarkovo's extensions: Julino Brdo and Repište to the north, Cerak Cerak II to the west and Bele Vode and Rupčine to the south. In general, Greater Žarkovo is bordered by the Čukarica, Banovo Brdo and Sunčana Padina to the north, Košutnjak (with Filmski Grad) to the east, Skojevsko Naselje and Cerak Vinogradi to the northeast and Makiš to the west. On the south, it is bordered by the open fields of Stari Lanci, Novi Lanci and Rupčine, but with the urbanized strip of land alongside the Belgrade Bar railway and the Vodovodska Street it makes a continuous built up area with Železnik to the southwest. However, according to the local Žarkovo's folk legend, parts of the village were named after the events surrounding the gigantic evil dragon who harassed the villagers in the area around the water spring above the village. Living in the cave next to the spring, dragon was abducting the most beautiful girls who would come to get water from the water source. In the end, the dragon was killed by the brave young man named Žarko. The humongous animal slammed into the ground creating a valley. Where his head fell, the Zmajevac Hill was formed (Serbian zmaj, dragon), where was his tail is modern Repište (rep, tail), Repište Creek (also known as Zmajevac Creek or Žarkovo Creek) began to flow where his body slammed from the tail which Žarko cut off, while Žarkovo itself was named after the hero who killed the dragon. Urbanized area around the stream is also called Zmajevac and is today one of the sub neighborhoods of Žarkovo. Another theory is that the name came from the word žar (ember). For centuries, the nearby Sava river was the frontier between various states and large empires, so the settlements along the river were often attacked and burned. For example, town of Obrenovac, southwest from Žarkovo, was previously called Palež (burned ground, arson). The stream is today mostly conducted underground, into the sewage system. The deep, carved valley remained to this day, and one of the streets around it is called Provalijska (Chasm). Crossed by the Žarkovo Bridge, it is the only remaining point where the stream is still visible today. However, an informal settlement developed at the bottom of the valley, under the bridge, polluting the stream and covering it with garbage. Žarkovo became important border trade settlement after the border between Austria and the Ottoman Empire stabilized on the Sava river. Serbian merchants were selling entire herds of pigs and oxen via Žarkovo and the Ostružnica ferry on the Sava's bank. But, also because of its location, most of the military attacks on Belgrade originated from Žarkovo's direction, after forcing a river crossing. This included the Austrian attacks of 1717 by Prince Eugene of Savoy, and 1789 by Ernst Gideon von Laudon. Prior to the First Serbian Uprising, Žarkovo was the central location for supplying rebels with weapons. After the uprising started in 1804, it was an unofficial military base of Karađorđe and Serbian rebel army. Belgrade's Ottoman pasha, Bekir Pasha, met with Karađorđe in Žarkovo, reached an agreement regarding the Ottoman outlaws, Dahije, and asked Karađorđe not to attack Belgrade, but to make headquarter outside of the city, in Vračar. He agreed, let the Ottomans through the gauntlet (with Serbian soldiers firing in the air) organized at modern Bele Vode section of Žarkovo and moved the army. He attacked and liberated Belgrade in 1806. The surrounding area was known for fertile land and with the large market of the nearby Belgrade for the farmers' products, farmers and craftsmen families in Žarkovo turned affluent. The village had a cinema, culture center, municipal and administrative building, etc. Municipality of Žarkovo was abolished in July 1955 and it was annexed to the municipality of Čukarica. A direct line of the Belgrade public transportation, No. 31, connected Žarkovo to downtown Belgrade, at the Republic Square. Čukarica municipality recreated local community of Žarkovo, which included Julino Brdo and Bele Vode but without Cerak. Žarkovo had a population of 30,979 in 2011 (with Cerak, 74,972).

Сипаттамалары

Ескі мектеп ғимараты 1840 жылы мектеп және ауыл әкімшілігінің ордасы ретінде салынған. 1880 жылы әкімшілік көшіп кетті, ал кейіннен "Люба Ненадович" деп аталған мектеп 1968 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін басқа ғимаратқа көшірілді. Ескі ғимарат 1965 жылы мәдени ескерткіш деп жарияланды, бірақ оқушылар көшіп кеткеннен кейін күтімсіз қалды. 2010 жылдарға қарай, ол толығымен ұмытылып, қираған күйге келді. Мектеп берік материалдардан, қарапайым, стандартты архитектуралық "қорап" стилінде салынған. Онда екі сынып бөлмесі және бірнеше кішігірім қосалқы бөлмелер, соның ішінде мұғалімнің тұрғын үйі де болды. Бірінші қабаттың бір бөлігі төрт жақты шатырмен және жалпақ черепицамен жабылған жертөлеге ие. Үй мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2020 жылы оны Жарково және Чукарица мұражайына айналдыру туралы шешім қабылданды. Қайта құру сол 2020 жылы басталды. "Жарково мұра мұражайы" деген атпен, Белград қалалық мұражайының бөлімшесі ретінде, ол 2022 жылдың 17 мамырында ашылды. Әкімшілік орталығы болған ескі екі қабатты ғимарат 1921 жылы салынған. Ғимараттың жанындағы алаңшада Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан батырларға арналған ескерткіш орналасқан, бірақ кейіннен ол "Люба Ненадович" бастауыш мектебінің жанына көшірілді. 1955 жылы әкімшілік мақсатын жоғалтқаннан кейін, онда дәріхана, нан пісіру ошағы және соңында кітапхана орналасты. Ол дұрыс күтілмегендіктен, құлай бастады. Ғимарат 1986 жылы, ауданның орталық көшесі – Трговачка көшесін толықтай жөндеу кезінде бұзылды. Оның орнына үлкен, шынымен қапталған сауда орталығы салынды, және оның төңірегіне сауда нысандары тарағандықтан, бүгінде Жарковоның ең қызықты бөлігіне және көптеген қоғамдық көліктер мен қалааралық автобус бағыттарының маңызды торабына айналды. Бұл жер қазір Жарково орталығы деп аталады. Маңызды коммуналдық мәселелердің бірі – Жарково көпірінің астында, Париповац өзенінің аңғарында орналасқан ресми емес рома халқының қонысы. Олар көбінесе қоқысты жинап, оны сатуға немесе қайта өңдеуге дайындайды. Уақыт өте келе олар қоныстың төңірегінде қоқыс жиналатын орын құрды, өзеннің жер бетімен ағып жатқан ағынын қалдықтармен бітеп тастады. Әкімдік қоқыс жиналатын орынды және өзенді бірнеше рет тазартты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады.

The Old School building was constructed in 1840 as both the school and the seat of the village administration. In 1880 the administration moved out, and the school, later named "Ljuba Nenadović", continued until 1968 when it was moved into another building. The old building was declared a cultural monument in 1965, but was left to the elements since the pupils moved out. By the 2010s, it was totally neglected and desolate. The school was built from solid materials, with a simple design of a modest, standardized architectural "box" style. It had two classrooms and several smaller auxiliary rooms, including the teacher's quarters. The ground floor object has a cellar beneath a part of the roof, which is four gabled and covered with flat tiles. The house was declared a cultural monument. In 2020 it was decided to adapt it into the Museum of Žarkovo and Čukarica. Reconstruction began later that year 2020. Under the name оф Heritage Museum of Žarkovo, as a department of the Belgrade City Museum, it was opened on 17 May 2022. The old, large two storey building, which was the administrative seat of the municipality, was built in 1921. At the plateau next to the building, there was a monument dedicated to the fallen heroes in World War II, but was later moved next to the "Ljuba Nenadović" elementary school. After it lost its administrative purpose in 1955, it hosted pharmacy, bakery and finally a library. It wasn't maintained well and became crumbly. The building was demolished in 1986, during the complete overhaul of the Trgovačka Street, central street in the neighborhood. Big, glass plated shopping mall was built instead, and as the commercial facilities spread around it, it is today the busiest part of Žarkovo and a major crossroad of numerous public transportation and intercity bus lines. The locality is today known as the Žarkovo Center. A major communal problem is an informal Romany settlement under the Žarkovo Bridge, in the valley of the Paripovac stream. The settlers mostly collect garbage for further sale or recycling. In time, they created a landfill around the settlement, clogging the remaining above the ground flow of the stream with waste. The municipality cleaned the landfill and the stream several times, but to no avail.

Жарково ауылы

Жарково селосы (серб тілінде Жарково ауылы) немесе Ескі Жарково, Жарковоның ең көне бөлігі. Бүгінде қалалық аймаққа айналған, кішкентай үйлермен, аулаларымен және қысқа көшелермен ерекшеленеді, әлі де ол ауданның жаңа, биік ғимараттарынан өзгеше болып табылады. 1981 жылы халқы 4 219 адамды (Жарковоның жалпы халқының 9,6%) құрады, ал 2002 жылы 7 625 адамды (10,6%) құрады.

Экономика

Жарково көбінесе тұрғын үйлерден тұратын аудан. Алайда, ауданның батыс бөлігі Милорада Йовановича көшесі бойында және Макиш-Беле Воде шекарасында өнеркәсіптік аймаққа айналған (жүк пойызы станциясы және Белградтағы ең ірі Белград теміржолының сорту станциясы, сондай-ақ Белград су тасқаласының орталық құрылыстары, су фабрикасымен қоса). Белград әскери техникалық институты (бұрынғы Әуе техникалық институты) Жарковоның Беле Водеге қарай созылған бөлігінде орналасқан. Жарководағы басты көше – Трговачка көшесі Баново Брдоның маңызды сауда орталығы және басты көшесі Пожешка көшесінің жалғасы ретінде жаңа сауда орталығына айналуда. Трговачка көшесі Батыс Сербиядағы маңызды тас жол – Ибар тас жолына дейін созылады.