Кіріспе

1959 жылғы фильм

"Бат" – Винсент Прайс және Агнес Мурхедтің басты рөлдерде ойнаған 1959 жылғы американдық қылмыстық мистикалық триллері. Бұл Мэри Робертс Ринехарттың 1908 жылғы "Айнала баспалдақ" романынан бастау алған оқиғаның төртінші фильмдік бейімделуі. Кейіннен ол (Эвери Хопвудпен бірлесіп) 1920 жылғы "Бат" пьесасын жазды. Пьесаның алғашқы фильмдік нұсқасы – 1926 жылғы американдық үнсіз фильмі "Бат". Фильмдік нұсқасын драматург Крейн Уилбур жазған, ол режиссерлік жұмысын да атқарды. "Бат" 1959 жылы британдық "Hammer" студиясының "Мумия" фильмімен бірге көрсетілді.

Сюжет

Мистикалық автор Корнелия Ван Гордер шағын қаладағы жазғы үйді жергілікті банк президенті Джон Флемингтен жалға алады. Флеминг дәрігері Малкольм Уэллспен бірге аң аулауға шыққанда банктен 1 миллион доллардан астам саудаға қолданылатын бағалы қағаздарды ұрлағанын мойындады. Ол Уэллске ақшаны бөлісуді ұсынады, егер ол өзінің өлімін жасақтауға көмектессе, әйтпесе оны өлтіремін деп қорқытады. Уэллс Флемингті өлтіріп, оның қылмысын жасырады. Осы уақытта қалада "Бат" деген есіммен танымал құпия кісі өлтіруші террор тудырады. Ол түнгі уақытта әйелдердің тамырларын темір тырнақтарымен жұлып өлтіреді. Ван Гордердің көмекшісі Лиззи оған шоферден басқа барлық қызметшілердің қорқып кеткенін айтады. Сол түні үйді құлыптағанда Лиззи Баттың тырнақты қолын ашық терезеден ұстап жатқанын көреді. Ван Гордер полицияға хабарласады, олар тергеу үшін офицерлер жібереміз деп уәде береді. Бат үйге кіріп, Лиззиді шағып алған жарғақты шығарады. Лиззи құтыру ауруына шалдығуы мүмкін деп қорқады. Ван Гордер Уэллстің шағуды емдеуі үшін шақырады. Уэллс өз зертханасында жарғақтармен тәжірибелер жүргізеді. Жергілікті детективтер басшысы, лейтенант Энди Андерсон терезеден қарап тұр. Уэллс Ван Гордердің қоңырауына жауап беру үшін кеткенде, Андерсон зертханаға кіріп, оны қарап шығады. Уэллс Лиззидің жарасын тексеріп, оны шағып алған жарғақты ұстап алады. Андерсон бірден кейін келіп, түннің қалған бөлігінде үйді күзету үшін бір офицерді жіберетінін айтады. Ван Гордерге Уэллс, Дейл Бейли және Джуди Холландер келеді. Дейлдің күйеуі Виктор Бейли банктегі кеңсе қызметкері және Флемингтің айыптауымен бағалы қағаздарды ұрлаудағы басты күдікті; Джуди банкте жұмыс істейді және оның қорғауында куә болып табылады. Андерсон Джон Флемингтің немересі және мұрагері Марк Флемингке бара жатқанда, Ван Гордер Дейлге Оукстағы жасырын орынды көрсетуі мүмкін жобалар туралы хабарласады. Дейл сол күні кешке оларды іздеуге көмектесуге уәде береді. Осы арада Ван Гордер жаңа қызметшілерді жалдап, шофер Уорнерді үй басқарушыға көтереді. Ван Гордер, Джуди және Дейл кешкі ас ішіп отырғанда Марк үйге кіріп, өз бетімен жобаны іздеп шығады. Бат оны өлтіріп, жобаны алып кетеді. Андерсон мен Уэллс (оның өзі жергілікті сот медициналық сарапшысы) кісі өлтіруді тергеуге келеді. Андерсон әйелдер мен Ван Гордердің жаңа үй басқарушысы Уорнерді сұраққа алады. Андерсон әйелдерге түннің қалған бөлігінде өз бөлмелеріне кіруді айтады; ол Батты күзету үшін қалады. Әйелдер ұйықтап кеткеннен кейін Андерсон фонарьмен үйдің артындағы орманға кетеді; Уорнер оны соңынан еріп жүреді. Көп ұзамай, Бат үйге қайта кіреді. Ол телефон желісін кесіп, үшінші қабатқа көтеріліп, қабырғаның бірінде тесік қаза бастайды. Оның кесуінен шыққан шуды естіп, Дейл мен Джуди тергеуге барады. Бат Джудиді өлтіріп, үйден қашады. Андерсон орманда бір адамды көргенін айтып қайтып келеді. Ол Чикагодағы тонау үшін күдікті ретінде таныған Уорнерді айыптайды; Уорнер өзін ақталғанын айтады. Уэллс үйге келіп, жақын маңдағы көлік апатынан зардап шеккенін айтады; Андерсон дәрігерге де күдікпен қарайды. Ван Гордер Бат тұрған бөлмені зерттеп, оның қабырға артында жасырын бөлме бар екенін түсінеді. Ол өз-өзіне бөлмеде тұтқынға түседі, бірақ оны сол күні кешке үйді күзетуге тағайындалған детектив Дэвенпорт құтқарады. Сол уақытта Бат Уэллсті зертханасында өлтіруге келеді. Уэллс қаруын шығарып, Батты мазақтайды, оның кім екенін білетінін айтады. Уэллс Батқа ақшаның қайда екенін білетінін және Бат өлгеннен кейін ол оны (Уэллс) жинайтынын айтады. Уэллс содан кейін Батты атуға тырысады, бірақ басқалары шабуыл жасайды. Екі адам күреседі, Уэллс өлтіріледі. Бат Уэллстің өзін Бат деп ақтауы үшін жалған хат қалдырады. Бат Ван Гордердің үйіне оралады, онда ол гаражды өртеп, үйде отырғандарды сыртқа шығарады. Алайда, құпия жазушы Ван Гордер бұл айла-шарғыны ашады. Ол Дейл, Лиззи және Дэвенпортты жасырып, Батты күтіп отырады. Қарсы шыққанда, бетінің контурларын жасыратын маска киген Бат (осыдан "бетсіз адам" деп сипатталады) Дэвенпортты атып өлтіреді, бірақ қаншалықты жаман екені белгісіз, және Уорнер қайтып келгенде оны өлтіреді. Уорнер Батты әшкерелейді, ол лейтенант Андерсон екені анықталады, оның мотивтері қаржыға байланысты болды, өйткені ол кейіннен қолма-қол ақшаға айналған банк бағалы қағаздарының ұрлануы туралы алғашқылардың бірі болды.

Қабылдау

Turner Classic Movies-тің мәлімдемесінше, "шабуылдайтын шетелдіктер мен қасты жындылар" тақырыбындағы фильмдердің көп болған дәуірінде "Бат" фильмінің тарихи стильде түсірілуі көрермендерге ұнамаған, бірақ уақыт өте келе оның абыройы артты. Allmovie фильмге қарама-қайшы пікір білдірді, сценарийін жоғары бағалап, бірақ оның құрғақ, механикалық жазылуын, қорқыныштан гөрі көңіл көтеруге басымдық бергенін және актерлердің ойын деңгейінің әртүрлілігін сынады. Дегенмен, олар "Бәрі де қалыпты жолмен жасалған болса да, "Кім қылды?" жанұясына жататын фильмдерді ұнататындар үшін көңіл көтеруге жеткілікті" деді. "Нью-Йорк Таймс" газеті фильм туралы жазған рецензиясында Мурхедтің "шапшаң, жақсы ойын көрсетуіне" және Крейн Уилбурдың режиссерлік шеберлігіне жоғары баға берді.