Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан әулеті (б.з.д. 1-ғасыр – б.з. 3-ғасыры)
Indian dynasty (1st century BCE–3rd century CE)
Чуту әулеті (IAST: Cuṭu) біздің заманымыздың бірінші және үшінші ғасырлары аралығында Оңтүстік Үндістанның Декан аймағының бір бөлігін басқарды, оның астанасы қазіргі Карнатака штатындағы Банаваси қаласында орналасқан. Чутулар, әлдебір Сатаваханалардың қарауындағы феодалдар ретінде билікке жеткен болуы мүмкін, ал Сатавахана билігінің әлсіреуінен кейін тәуелсіздік алды. Ашоканың бұйрықтарынан басқа, Чуту әулетінің жазулары – Үндістанның Карнатака штатының солтүстік бөлігінде табылған ең ежелгі құжаттардың бірі болып табылады.
The Chutu dynasty (IAST: Cuṭu) ruled parts of the Deccan region of South India between first and third centuries CE, with its capital at Banavasi in present day Karnataka state. The Chutus probably rose to power as Satavahanas feudatories, and assumed sovereignty after the decline of the Satavahana power. Except for the edicts of Asoka, the inscriptions of the Chutu dynasty are the oldest documents found in the northern part of Karnataka State, India.
Атауы
"Чуту кула" ("Чуту отбасы") деген атау заманауи жазуларда кездеседі. Осы отбасыға жатқызылатын монеталарда Рано Кутукаландаса ("Чутукаланда патшасының"), Рано Муланандаса және Рано Сиваландаса деген жазулар бар. Кейбір ерте ғалымдар "Cuṭukaḷānaṃdasa" сөзін "Cuṭukaḍānaṃdasa" деп қате түсіндіргендіктен, патшалар мен олардың әулеттерінің аттары туралы түрлі теориялар пайда болды. Мысалы, нумизмат Э. Дж. Рапсон (1908) "Чуту када нанда" дегені "Чуту қаласының қуанышы" дегенді білдіреді деп болжады. Каннада тілінде "Чуту" сөзі "беткей" немесе "жота" мағынасын білдіреді. "Чуту" жазуларындағы кобра басының бейнесі "Чуту" сөзінің "кобраның жотасы" дегенді білдіретінін көрсетеді. Бұл "Чутуларды" Нага тайпаларымен байланыстырады, себебі олар өздерін қазіргі Банаваси маңындағы, батыс Декан аймағындағы Нагара Ханда деп аталатын аймақпен байланыстырған. Нумизмат Майкл Митчинердің (1983) пікірінше, бұл аттар аналық тектік атаулар болып көрінеді. Мысалы, Рано Муланамдаса "Мулананда патшасының" дегенді білдіреді, мұнда "Мулананда" – "Мула готрасына жататын патшайымның ұлы (нанда)" деген аналық тектік атау. Сол сияқты, Сиваландаса "Сивала готрасына жататын патшайымның ұлы" дегенді білдіреді. Митчинер "Чуту кула нанда са" (IAST: Cuṭukaḷānaṃdasa, "Чуту отбасына жататын патшайымның ұлы") династияның бірнеше патшалары қолданған кең таралған есім болған деп санайды. Бұл теорияға негіз – Харитипутра Вишнукада патшасы Чутукулананда Сатакарнидің Банавасидегі жазуының шамамен 345 жылы Кадамбалардың Банавасиді басып алуына дейін жасалғаны, ал Чутукулананда есімі бар монеталар Чандравалли қазбаларындағы қабаттарға сүйенгенде екі ғасыр бұрынғы деп мерзімделгендігі. Тарихшы М. Рама Рао бұл отбасын сипаттау үшін "Ананда отбасы" терминін қолданды, себебі монеталардағы жазуларда есімдері "нанда" сөзімен аяқталатын патшалар туралы айтылған. Нумизматтар П. Л. Гупта мен А. В. Нарсимма Мурти де осы пікірді қолдайды.
The name "Chutu kula" ("Chutu family") is found in the contemporary inscriptions. The coins attributed to the family bear the legends Raño Cuṭukaḷānaṃdasa ("of king Chutukalananda"), Raño Muḷānaṃdasa, and Raño Sivaḷānaṃdasa. The word "Cuṭukaḷānaṃdasa" was misread as "Cuṭukaḍānaṃdasa" by some earlier scholars, leading to different theories about the names of the kings and their dynasty. For example, numismatist E. J. Rapson (1908) theorized that "Chutu kada nanda" meant "Joy of the City of the Chutus". The word Chutu in Kannada language means "crest". Chutu inscriptions contain the emblem of the cobra hood implying Chutu meant the "cobra crest". This connects the Chutus to the Nagas tribes as they also associated themselves with the region of the western Deccan called Nagara Khanda around modern Banavasi. According to numismatist Michael Mitchiner (1983), these names appear to be matronymics. For example, Raño Muḷānaṃdasa means "of king Mulananda", where "Mulananda" is a matronymic meaning "son (nanda) of a queen belonging to the Mula gotra". Similarly, Sivaḷānaṃdasa means "of the son of a queen belonging to the Sivala gotra". Mitchiner theorizes that "Chutu kula nanda sa" (IAST: Cuṭukaḷānaṃdasa, "son of a queen belonging to the Chutu family") was a common name borne by multiple kings of the dynasty. This theory is based on the fact that the Banavasi inscription of king Haritiputra Vishnukada Chutukulananda Satakarni was issued shortly before the Kadamba occupation of Banavasi in c. 345, while the coins bearing the name Chutukulananda can be dated to two centuries earlier based on the stratification at Chandravalli excavations. Historian M. Rama Rao used the term "Ananda family" to describe the family, because the coin legends mention kings whose names end in " nanda". Numismatists P. L. Gupta and A. V. Narasimha Murthy also followed this interpretation.
Шығу тегі
Кем дегенде екі Чуту патшасы "Сатакарни" атағын алған, бұл атақ көбірек танымал Сатавахана әулетімен байланысты, және Сатавахана дәуірінде министрлер мен қарапайым халық та оны қолданған. Чутулар мен Сатаваханалардың арасындағы нақты байланыс белгісіз. Қазіргі заманғы тарихшылар Чуту әулетінің Сатаваханалардың бір тармағы ретінде пайда болғанын, Сатавахана ханшайымдарынан тарағанын немесе оңтүстік Деканда Сатаваханалардың орнын басканын айтады. Нумизмат Майкл Митчинер Чутулардың индо-скифтік (шака) тегі болуы мүмкін деп болжайды. Оның сөзіне қарағанда, кейбір Чуту монеталарында индо-скифтік монеталардан көшірілген бейнелер бар. Мысалы, Кондапурдан табылған екі қорғасын монетаның беткі жағында "Ладхан мен Писаюға соғылған Кшахарата монеталарын еске түсіреді" деген жазумен қоршалған свастика бейнеленген, ал монетаның артында Бхумака мен Нахапана монеталарынан алынған сияқты жебе мен найзағай суреттелген. В. В. Мирашидің түсіндіруінше, мұндай монеталарды шығарғандар өздерін шакалар немесе Чуту әулетінің мүшелері деп атаған. Мираши мен Митчинер монетадағы жазуды Махасенапатиса Барададжапутаса Сага Мана Чутукуласа деп оқиды, яғни "Барадажаның ұлы, Махасенапати (бас қолбасшы) Сака Мана, Чуту әулетінен". Митчинер Нашиктегі жазуға сәйкес, Сатавахана патшасы Гаутамипутра Сатакарни Вайджаянтиде (Банавасидің ежелгі аты) орналасқан "жеңіс лагерінен" бұйрық шығарғанын атап көрсетеді. Ол Чутулардың бастапқыда индо-скифтік басшылар болғанын, Гаутамипутра шамамен 125 жылы индо-скифтік патша Нахапананы жеңген кезде олар Сатавахананың қарауында болғанын болжайды. Кейін олар Сатавахана әскери науқандарына қатысты: бір Чуту басшысы Кондапур аймағында Махасенапати болып тағайындалды, ал екіншісі жаңадан басып алынған Банаваси қаласын басқаруға жіберілді. Тарихшы Д. С. Сыркар Мирашидің монетадағы жазуды оқуымен келіспейді, "Сага Мана Чутукуласа" деген сөз тіркесін "Чуту әулетінің Сака Манасы" деп түсіндіруге болмайды деп санайды. Сыркар, егер осылай мағынасы болса, онда сөз тіркесі Чуту куласа Сага Манаса немесе Чуту кула Сага Манаса болар еді дейді. Сыркар Сага Мана терминін Сагамана ("Сагамалардың, яғни Сагама әулетіне жататын") деп оқиды. Андра-Прадеш штатының Анатапур ауданынан және Телангананың оңтүстік бөлігінен табылған Чутукула монеталары Чутулардың Шрисайлам (Курнул ауданы, Андра-Прадеш) немесе Шрипарвата аймағында және оның төңірегінде билік еткенін көрсетеді, бұл олардың Шрипарватиялар (Шрипарвата аймағының иелері) атағын толықтай дәлелдейді. Орта ғасырларда Шрисайлам аймағы немесе Шрипарвата аймағы Каннаду және Каннависая деп аталды, бұл Сатакарнинаду мен Сатакарнивисаяның қысқартылған түрі. Сатакарнинадү мен Сатакарнивисая Пулумайдың Миякадони жазуындағы Сатаваханихарамен немесе Хирахадгалли грантының Сатаваханираттасымен сәйкес келеді. Чутулар өздерінің атымен және аймақтарымен бірге Сатаканни атауын қолдана берді, бірақ кейін Сатаканни атауынан "Сата" бөлігін алып тастап, тек Канни атауын қолданды. 181 жылы Сатавахана императоры Гаутамипутра Яджна Сатакарни қайтыс болғаннан кейін ескі әулет (Сатаваханалар) батыс провинцияларды бақылаудан шығарды, олар Чуту кула әулетінің қолына өтті. Чуту әулеті III ғасырдың бірінші немесе екінші жартысында, яғни 250-275 жылдары құлаған. Чуту әулетінен екі патшаның есімдері жазуларда сақталған: Харитипутра Чуту Кадананда Сатакарни және оның немересі Харитипутра Сива Сканда Варман, олар Кадамба әулеті билікке келгенге дейін Банавасиде (Вайджаянтипура) билік еткен. 222 жылы Рудра Сена І-нің ұлы Притхиви Сена Батыс Кшатрапа билеушісі болып тағайындалды, ол Харитипутра Сива Сканда Варманнан кейін билік құрды. Чутулар көршілерімен некелесу арқылы билігін нығайту саясатын жалғастырған көрінеді: бұл туралы "Ванавасаның махараджасы" (дегенмен, бұл Банавасидің Чуту билеушісі болған) Икшваку патшасының қызы Вирапуруша Даттаға үйленгенін айтатын Икшваку әулетінің жазбаларында айтылған. Митчинер сондай-ақ "Сатакарни" атауының Чуту патшаларының есімдерінде (Вишнурудра Сивалананда Сатакарни және Харитипутра Вишнукада Чутукулананда Сатакарни) кездесуі Чутулардың да Сатавахана әулетімен туыс болғанын көрсетеді деп санайды. Чуту патшасы Сивалананданың 278 жылғы Нагарджунакондадан Абхира билеушісі Васушенаның жазуында есімі кездеседі.
At least two of the Chutu kings bore the title "Satakarni", which is associated with the more notable Satavahana dynasty, and which was also borne by ministers and ordinary people in the Satavahana period. The exact relationship between the Chutus and the Satavahanas is uncertain. Modern historians variously believe that the Chutu family originated as a branch of the Satavahanas, was descended from the Satavahana princesses, or simply succeeded the Satavahanas in southern Deccan. Numismatist Michael Mitchiner speculates that the Chutus may have been of Indo Scythian (Shaka) origin. According to him, some Chutu coins bear designs copied from the Indo Scythian coins. For example, the obverse of the two lead coins found at Kondapur features a swastika surrounded by a legend "reminds one of the Kshaharata coins stuck for Ladhanes and Pisayu"; the reverse of the same coin bears an arrow and a thunderbolt that seems to be derived from the coins of Bhumaka and Nahapana. According to V. V. Mirashi's interpretation, the issuers of such coins variously call themselves Shakas or members of the Chutu family. Mirashi and Mitchiner read the legend on the coin as Mahasenapatisa Baradajaputasa Saga Mana Chutukulasa, which means "of the Maha senapati (chief commander) Saka Mana, the son of Baradaja, of the Chutu family. Mitchiner notes that according to a Nashik inscription, the Satavahana king Gautamiputra Satakarni issued an order from his "camp of victory" at Vaijayanti (the ancient name of Banavasi). He theorizes that the Chutus were originally Indo Scythian chiefs, who became Satavahana feudatories, when Gautamiputra defeated the Indo Scythian king Nahapana around c. 125 CE. Subsequently, they participated in the Satavahana military campaigns: one Chutu chief was appointed as the Mahasenapati in the Kondapur region, while another was appointed to govern the newly captured city of Banavasi. Historian D. C. Sircar has disputed Mirashi's reading of the coin legend, arguing that the expression Saga Mana Chutukulasa cannot be interpreted to refer to "Saka Mana of the Chutu family". Sircar argues that if this was the meaning intended, the expression would have been Chutu kulasa Saga Manasa or Chutu kula Saga Manasa. Sircar instead reads the term Saga Mana as Sagamana ("of the Sagamas, that is, belonging to the Sagama family"). The Chutukula coins discovered from Anantapur district in Andhra Pradesh and the southern part of Telangana proves that Chutus held sway in and around the Srisailam (Kurnool district, Andhra Pradesh) or Sriparvata area which proves their title of Sriparvatiyas (the masters of the Sriparvata region) as very apt. In the medieval times, Srisailam region or the Sriparvata area was known as Kannadu and Kannavisaya which is the contracted form of Satakarninadu and Satakarnivisaya. Satakarninadu and Satakarnivisaya seem to be identical with the Satavahanihara of the Myakadoni inscription of Pulumayi or the Satavahaniratta of the Hirahadagalli grant. The Chutus continued to use the title Satakanni along with their names and regions, but later dropped the Sata part of Satakanni and used only the title of Kanni. After the demise of Satavahana emperor Gautami putra Yajna Satakarni in 181 CE, the old dynasty (Satavahanas) lost control of the western provinces, which passed into the hands of another family of Satakarnis, the Chutu kula. Chutu dynasty came to an end probably in the first or second half of the third century i. e. around 250 275 CE. Of the Chutu dynasty two kings are known through inscriptions, Hariti putra Chutu kadananda Satakarni and his grandson Hariti putra Siva skanda varman, who ruled in Banawasi (Vaijayantipura) before the Kadamba dynasty. In 222 CE, Prithivi sena, son of Rudra sena I, was reigning as the Western Kshatrapa ruler, in succession to the latter Hariti putra Siva skanda varman. The Chutus appear to have continued the policy of consolidating their power by intermarriage with their neighbours: this is suggested by an Ikshvaku dynasty record which states that the "Maharaja of Vanavasa" (presumably the Chutu ruler of Banavasi) married a daughter of the Ikshvaku king Vira purusha datta. Mitchiner also believes that the occurrence of the name "Satakarni" in the names of the Chutu kings (Vishnurudra Sivalananda Satakarni and Haritiputra Vishnukada Chutukulananda Satakarni) suggests that the Chutus also married into the Satavahana family. The Chutu king Sivalananda is attested by a 278 CE inscription of the Abhira ruler Vasushena from Nagarjunakonda.
Дін
Митчинердің пікірінше, Чуту монеталарындағы суреттер олардың буддистер болғанын көрсетеді, бірақ олар индуизмді де қамқорлыққа алған. Оңтүстік Карнатакадағы Малавалли қаласындағы жазуда олардың билеушілерінің бірі, Харитипутра Сатакарни патшасы Белгаме ауылын индуист дін қызметкерлеріне бұйырған. Белгаме, солтүстік-батыс Карнатакадағы осы аттас елді мекенмен шатастырылмауы керек, Орталық Карнатакадағы Шимога ауданында орналасқан және қазір Баллигави деп аталады. Діни қызметкерлер онда бес матха, үш пура және жеті гурукула салып, Белгамені білім мен танымның маңызды орталығына айналдырды. Бастапқы үсыныс тағы бір Чуту билеушісі Харитипутра Шива Скандаварманмен қайта жаңартылды, ал киелі қала кейіннен Кадамба әулетінің билеушілерімен кеңейтілді.
According to Mitchiner, the designs on the Chutu coins suggest that they may have been Buddhists although they also patronised Hinduism. According to an inscription in the town of Malavalli in southern Karnataka, one of their rulers, King Haritiputra Satakarni donated the village of Belgame to a group of Hindu priests. Belgame, not to be confused with its namesake in northwestern Karnataka, was located in the Shimoga district in Central Karnataka and is known as Balligavi today. The priests built five mathas, three puras and seven gurukulas there and developed Belgame as an important centre of learning and knowledge. The original grant was revived by another Chutu ruler, King Haritiputra Shiva skandavarman and the sacred town was later expanded by the succedding Kadamba rulers.
Орынбасарлар
Бадами шалукия әулеті, кейіннен қазіргі Карнатаканың көп бөлігін бақылаған, Харитидің (Харита готрасынан шыққан әйел) және Манавия готрасынан тараған ұлынан тегін шығарғанын мәлімдеді. Шалукиялар бұл шежірені өзінен бұрын Банавасиді, ал одан кейін Чутуларды билеген Кадамба әулетінен қабылдаған. Кадамбалар өз кезегінде бұл шежірені Чутулардан алған. Тарихшы Сайлендра Натх Сен шалукиялардың Чутулар мен Кадамбалармен "бір жақтан" байланысы болған деген теорияны айтады.
The Chalukya dynasty of Badami, which later controlled much of the present day Karnataka, claimed descent from a son of Hariti (a woman of the Harita gotra) and of Manavya gotra. The Chalukyas had appropriated this genealogy from the Kadamba dynasty, who ruled Banavasi before them and after the Chutus. The Kadambas, in turn, had appropriated this genealogy from the Chutus. Historian Sailendra Nath Sen theorizes that the Chalukyas were related to the Chutus and the Kadambas "in some way".
Банаваси жазуы
Банаваси (Уттара Каннада ауданындағы Ванаваси немесе Вайджаянти) тас жазуында Харитипутра Виснукада Чутукулананда Сатакарни өзінің билігінің 12-ші жылы Нагашильпа, су қоймасы және Вихара сыйға бергені айтылады. Жақын орналасқан Малавалли жазуында Банаваси патшасы Манавияса Готра Харитипутра Виснукадда Чутукулананда Сатакарни есімді бір патша туралы мәлімделеді, ол өзінің билігінің 1-ші жылында бір ауылды сыйға берген. Осы бағанадағы 5 ғасырға жататын Кадамба патшасының тас жазуында бұл аймақты бұрын басқарған Манавияса Готра Харитипутра Вайджаянтипати Сиваскандаварман бас әміршісі туралы айтылады. Осы жазуға және Рапсонның Канхери және осы жазулар туралы пікіріне сүйене отырып, тарихшы Г.Дюбрейль чутулардың Карнатака және Апаранта (Конкан және Батыс Махараштра) аймақтарында Сатаваханалардың орнын басканын мәлімдейді. Алайда, Судакар Чаттопадхьяя кейінірек чутулар каннада және малаялам тілдерінде сөйлейтін аймақтардың солтүстік бөлігінде билік құрғанын айтады. Харитипутра Сатакарни 175 жылы бас салық комиссары Махаваллабха Раджюкаға, Сахалавати ауылын белгілі бір Кондаманаға Брахмандық сыйлық ретінде, Маттапатти (Малавалли) құдайының игілігі үшін, сарбаздардың кіруіне тыйым сала отырып (абхатаппавесам) беру туралы бұйрық берді. Тағы бір жазбада Сатаками патшаның Махабхожа Нагастри есімді қызы болғаны және ол Мадукешвара ғибадатханасына су қоймасы мен Вихара сыйға бергені жазылған.
Banavasi (Vanavasi or Vaijayanti in Uttara Kannada district, Karnataka) stone inscription mentions Haritiputra Visnukada Chutukulananda Satakarni who in the 12th year of his reign made a gift of a Nagashilpa, a tank and a Vihara. The nearby Malavalli inscription refers the same king Manavyasa Gotra Haritiputra Visnukadda Chutukulananda Satakarni, the king of Banavasi, who in the 1st year of his reign made the grant of a village. Stone inscription on the same pillar of a Kadamba king of 5th century mentions a prior chieftain Manavyasa Gotra Haritiputra Vaijayantipati Sivaskandavarman who also ruled this area. Based on this inscription and Rapson's opinion on Kanheri and this inscriptions, historian G. J Dubreuil states that the Chutus succeeded the Satavahanas in both the Karnataka and the Aparanta (Konkan and western Maharashtra) regions. However, Sudhakar Chattopadhyaya states that it was at a later date, the Chutus held sway over the northern part of Kannada and Malayalam speaking regions. Haritiputra Satakarni issued an order to the chief revenue commissioner Mahavallabha Rajjuka to grant a village of Sahalavati to a certain Kondamana as a Brahmin endowment in 175 CE for the enjoyment of the Mattapatti (Malavalli) god with the exemption of the soldier's entry (abhatappavesam). Another record states that king Satakami had a daughter named Mahabhoja Nagasri who made a grant of a tank and a Vihara to the Madhukeswara temple.
Ақша шығару
Чуту монеталары Карвар және Чандравалиде табылған. Олардың монеталары көбінесе қорғасыннан жасалған, шамамен 125-345 жылдарға Муланандаға тиесілі. Бір монетаның бет жағында қабақша төбе (немесе ступа?) және төменде өзен суреті, ал сырт жағында рельстік тордың ішінде ағаш және оң жақта Нандипада бейнеленген. Рано Чутукаданнанның (б.з.д. 70 ж.) монеталары – оның есімі Рано Чутукадандамдаса деп жазылған Чуту әулетінің бірінші танымал билеушісі, ежелгі Нагаракханда (Бандалик) қаласының айналасындағы Карвар және Банаваси өңірлерінде табылды.
The Chutu coins have been discovered at Karwar and Chandravalli. Their coins are mostly of lead, belonging to Mulananda c. 125 345. One coin shows Arched hill (or Stupa?) with river motif below on the Obverse and Tree within railed lattice; Nandipada to right on the Reverse. Coins of Rano Chutukadananda (70 BCE), the 1st known ruler of the Chutu dynasty whose name was inscribed on them as Rano Chutukadanamdasa were discovered from Karwar and Banavasi surroundings of the ancient Nagarakhanda (Bandalike) town regions.