Бразилиядағы Палмарес патшалығының алғашқы басшысы – Нганга Нзумба
Ganga Zumba
Ганга Зумба (1630-1678) – Бразилиядағы құлдар қашқан үлкен Quilombo dos Palmares қаласының алғашқы басшысы. Өмірі, ролі, және "Ұлы Мырза" аталымы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нганга Нжумба (ˈɡɐ̃ɡɐ ˈzũbɐ) (шамамен 1630 – 1678) – қазіргі Бразилияның Алагоас штатындағы Квиломбо-дос-Пальмарес, немесе Ангола-Жанга деп аталған, қашып кеткен құлдардың ірі қонысының алғашқы басшысы. Зумба құлдыққа алынып, қант плантациясынан қашып құтылған және Пальмарес патшалығындағы ең жоғары билікке көтеріліп, Ганг Зумба атағын алды.
Nganga Nzumba (ˈɡɐ̃ɡɐ ˈzũbɐ) (c. 1630 1678) was the first leader of the massive runaway slave settlement of Quilombo dos Palmares, or Angola Janga, in the present day state of Alagoas, Brazil. Zumba was enslaved and escaped bondage on a sugar plantation and eventually rose to the position of highest authority within the kingdom of Palmares, and the corresponding title of Ganga Zumba.
Атауы
Португал тіліндегі кейбір құжаттар Ганга Зумбаны оның нағыз аты деп есептесе де, бұл есім қазір кеңінен қолданылады. Алайда, ең маңызды құжаттарда бұл есім "Ұлы Ие" деп аударылған. Киконго тілінде nganga a nzumbi – "қоғамның рухани қорғанысын қамтамасыз ететін дін қызметкері" болған, ал киломбо – әртүрлі топтардан құралған әскери бекініс немесе қоныс еді. 1678 жылы Пернамбуко губернаторы оған жазған хатында, қазір Коимбра университетінің мұрағатында сақталатын, ол "Ганазумба" деп аталған, бұл "Ұлы Ие" (кимбунду тілінде) деген сөздің дұрыс аудармасы болып табылады.
Although some Portuguese documents regard Ganga Zumba as his proper name, and this name is widely used today, the most important of the documents translates the name as "Great Lord." In Kikongo, nganga a nzumbi was "the priest responsible for the spiritual defense of the community" which was a kilombo or military settlement made up multiple groups. A letter written to him by the governor of Pernambuco in 1678 and now found in the Archives of the University of Coimbra, calls him "Ganazumba," which is a better translation of "Great Lord" (in Kimbundu).
Ерте өмір
Ганга Конгоның белгісіз патшасының қызы Аквальтуна ханшайымның ұлы болған делінеді. Ол Мбила шайқасында батальонға жетекшілік етті. Португалиялықтар шайқасты жеңіп, 5 мың адамды өлтіріп, патшаны, оның екі ұлын, екі жүрегі туысын, төрт губернаторды, түрлі сарай шенеуніктерін, 95 атақ иесін және 400 басқа да ақсүйектерді тұтқынға алды. Олар кемелерге мінгізіліп, Америкада құл ретінде сатылды. Ганга осы тұтқындардың арасында болуы мүмкін. Қалғандарының тағдыры белгісіз. Бірінің испандық Америкаға жіберілгені айтылады, ал Ганга Зумба, оның інісі Зона және оның әпкесі Сабина (Зумби дос Палмарес, оның немере інісі және мұрагерінің анасы) сол кезде голландтар бақылауында болған, қазіргі Бразилияның солтүстік-шығысындағы Пернамбуко португалдық капитандығындағы Санта-Рита плантациясында құл болып жұмыс істеді. Олар сол жерден Пальмареске қашып кетті.
Ganga is said to have been the son of princess Aqualtune, daughter of an unknown king of Kongo. She led a battalion at the Battle of Mbwila. The Portuguese won the battle, eventually killing 5,000 men and capturing the king, his two sons, his two nephews, four governors, various court officials, 95 title holders and 400 other nobles, who were put on ships and sold as slaves in the Americas. It is likely that Ganga was among these captives. The whereabouts of the rest of them is unknown. Some are believed to have been sent to Spanish America, but Ganga Zumba, his Brother Zona and his sister Sabina (mother of Zumbi dos Palmares, his nephew and successor) were made slaves at the plantation of Santa Rita in the Portuguese Captaincy of Pernambuco in what is now northeast Brazil, which at the time was controlled by the Dutch. From there they escaped to Palmares.
Квиломбо
Квиломбо немесе мокамбо – Бразилияға (қазіргі Ангола, Конго Демократиялық Республикасы және Конго-Бразавиль) күшпен әкелінген, құлдықтан қашқан құлдардың панасы болған. Олар босып, Бразилияның ішкі аймағына, Пернамбуконың таулы аймағына қашып кетті. Олардың саны арта келе, бостандық алғандардың қоныстарын құрды. Бірте-бірте онға дейін жеке мокамбо пайда болды және соңында Пальмарес квиломбосы немесе Ангола Жанга деп аталатын конфедерацияға бірікті. Оған Ганга Зумба немесе Ганазумба патшалық етіп, құрамына кіретін мокамболардың басшылары оны сайлаған болуы мүмкін. Ганга Зумба ең ірі Серро-дос-Макакос ауылын басқарды, мокамбоның бас кеңесіне төрағалық етті және Пальмарес патшасы деп есептелді. Қалған тоғыз қонысты Ганга Зумбаның бауырлары, ұлдары немесе туған інілері басқарды. Зумби бір қауымның басшысы болса, оның інісі Андалакутче басқа бір қауымды басқарды.
A quilombo or mocambo was a refuge of runaway slaves who were forcibly brought to Brazil (from present day Angola, Democratic Republic of Congo, and Congo Brazzaville) that escaped their bondage and fled into the interior of Brazil to the mountainous region of Pernambuco. As their numbers increased, they formed maroon settlements. Gradually as many as ten separate mocambos had formed and ultimately coalesced into a confederation called the Quilombo of Palmares, or Angola Janga, under a king, Ganga Zumba or Ganazumba, who may have been elected by the leaders of the constituent mocambos. Ganga Zumba, who ruled the biggest of the villages, Cerro dos Macacos, presided the mocambo's chief council and was considered the King of Palmares. The nine other settlements were headed by brothers, sons, or nephews of Ganga Zumba. Zumbi was chief of one community and his brother, Andalaquituche, headed another.
Ганг Зумбаның ережесі
1670 жылдары Ганга Зумбаның Макако деп аталатын сарай кешенінде сарайы, үш әйелі, күзетшілері, министрлері және адал қолдары болды. Макако атауы сол жерде өлтірілген жануардың (маймылдың) атына байланысты. Кешен 1500 үйден тұратын, онда оның отбасы, күзетшілері мен шенеуніктер тұрды, барлығы да патшалыққа жататын саналды. Оған монархтың құрметі мен лордтың дәрежесі берілді. 1678 жылы Зумба Пернамбуконың португал губернаторы ұсынған бейбіт келісімді қабылдады, ол Палмариноларды Кукау аңғарына көшіруді талап етті. Келісімде португалдар Зумбаны өз халқының жоғарғы басшысы ретінде мойындады. 1679 жылы Ганга Зумбаның туысы Зумби осы келісімге қарсы шықты және оған қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Зумби сондай-ақ португалдықтардың Палмарес жерін португалдық офицерлер арасында қайта бөлу әрекеттеріне де қарсылық көрсетті. Соңынан туған шатастықта Ганга Зумба уланды, көбінесе португалдармен келісім жасағаны үшін оның өзінің туыстарының бірінен. Жоао "мулат", Гаспар және Амаро Зумбаны өлтірген деген хабар бар. Оның Кукау аңғарына көшіп келген көптеген ізбасарлары португалдықтар тарапынан қайта құлдыққа салынды. Португалдарға қарсылық Зумби басшылығымен жалғасты.
By the 1670s, Ganga Zumba had a palace, three wives, guards, ministers, and devoted subjects at his royal compound called Macaco. Macaco comes from the name of an animal (monkey) that was killed on the site. The compound consisted of 1,500 houses which housed his family, guards, and officials, all of which were considered royalty. He was given the respect of a Monarch and the honor of a Lord. In 1678 Zumba accepted a peace treaty offered by the Portuguese Governor of Pernambuco, which required that the Palmarinos relocate to Cucaú Valley. In the treaty, the Portuguese confirmed their acceptance of Zumba is the supreme leader of his people. In 1679, the treaty was challenged by Zumbi, one of Ganga Zumba's nephews, who led a revolt against him. Zumbi also rebelled against the Portuguese attempts to redistribute Palmares land among Portuguese officers. In the confusion that followed, Ganga Zumba was poisoned, most likely by one of his own relatives for entering into a treaty with the Portuguese. It is reported that Joao the "mulatto", Gaspar and Amaro were responsible for killing Zumba. Many of his followers who had moved to the Cucaú Valley were re enslaved by the Portuguese. Resistance to the Portuguese then continued under Zumbi.
Мұра
Бразилиялық фильм "Ганга зумба" 1963 жылы түсірілді, бірақ 1972 жылға дейін экранға шықпады, себебі 1964 жылы Бразилияда әскери төңкеріс болды, және революция туралы фильмдер, тіпті 17 ғасырда болғандар да, саяси тұрғыдан қауіпті деп есептелді. Фильм Жоао Фелисио дос Сантоның романы негізінде жасалған, және Палмареске келген қара құл туралы баяндайды. Фильм қара нәсілділердің азаттығы туралы және қара нәсілдік перспективадан қарастырылған.
The Brazilian film Ganga Zumba was made in 1963 but was not released until 1972 because there was a military coup in Brazil in 1964, and films about revolutions, even those taking place in the 17th century, were considered politically dangerous. The film is based on João Felício dos Santo's novel, and focuses on a black slave who ends up in Palmares. The film is about black liberation and keeps a black racial perspective.