Кіріспе

Анголаға алғаш рет Сан аңшы-жинақшы қоғамдары қоныстанған, солтүстік аймақтар Конго және Ндонго сияқты банту мемлекеттерінің билігіне өтпес бұрын. 15 ғасырда португал отарлаушылары сауда жасауды бастады, ал 16 ғасырда Луандада бекініс салынды. Португалия 1655 жылдан бастап осы аймақтарды аннексиялап, колония ретінде басқарды, ал Ангола 1951 жылы Португалияның теңіз арқылы байланысқан провинциясы ретінде құрылды. Анголаның тәуелсіздік соғысы 1974 жылы Лиссабондағы әскери бүлік пен солшыл төңкеріспен аяқталды, содан кейін Ангола 1975 жылы Альвор келісімі арқылы тәуелсіздікке ие болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Ангола 2002 жылға дейін жалғасқан ұзақ азаматтық соғысқа қадам басты.

Тарихқа дейінгі дәуір

Қазіргі Ангола аймағында палеолит және неолит дәуірлерінде адамдар қоныстанған, мұны Луанда, Конго және Намибе шөлінен табылған қалдықтар куәландырады. Жазба тарихтың басында басқа да мәдениеттер мен халықтар келді. Алғашқы қоныс аударушылар – Сан халқы болды. Бұл VI ғасырдың басында өзгерді, металл өңдеу технологиясы, керамика және егіншілікпен қаруланған банту тайпалары солтүстіктен көшіп келе бастады. Олар қазіргі Анголаға жеткенде Сан және басқа топтармен кездесті. Банту тайпаларының орнығуы көп ғасырларға созылды және әртүрлі этникалық ерекшеліктері бар топтардың пайда болуына әкелді. Аймақтағы алғашқы ірі саяси бірлестік, тарихқа Конго Корольдігі ретінде белгілі, XIII ғасырда пайда болды және солтүстікте Габоннан оңтүстікте Куанза өзеніне дейін, батыста Атлантика мұхитынан шығыста Куанго өзеніне дейін созылды. Конгоның байлығы негізінен егіншілік есебінен туды. Билік Манилердің қолында болды, олар патшалықтағы маңызды лауазымдарды иеленді және тек Конгоның қуатты патшасына ғана жауапты болды. Мбанза – Мани басқаратын және билік ететін аумақтық бірлік; Мбанза Конго, астанасы, XVI ғасырда елу мыңнан астам халқы бар еді. Конго Корольдігі алты провинцияға бөлінді және оның құрамына оңтүстіктегі Ндонго сияқты тәуелді мемлекеттер де кірді. Басты қызмет – жоғары өнімді егіншілік және минералдық байлықты пайдалану болды. 1482 жылы Диого Као басқаратын португалдық каравеллалары Конгоға келді, ал 1484 жылы қазіргі Анголаның солтүстік-батыс жағалауын зерттеді. Одан кейін басқа да экспедициялар ұйымдастырылды, екі мемлекет арасында тығыз қарым-қатынас орнады. Португалдықтар қару-жарақ пен көптеген технологиялық жаңалықтармен қатар, жаңа дінді (христиандық) әкелді; ал Конго патшасы оларға көптеген құлдарды, азу тісін және минералдарды ұсынды.

Португалия отарлығы

Португалияның Ангола колониясы 1575 жылы Пауло Диас де Новайс жүз португал отбасы мен төрт жүз сарбазымен келген кезде құрылды. Оның орталығы Луандаға 1605 жылы қала мәртебесі берілді. Конго патшасы көп ұзамай христиан дінін қабылдап, еуропалықтарға ұқсас саяси құрылымды қабылдады. Ол Еуропаға танымал тұлғаға айналды, тіпті Рим папасынан хаттар алды. Конго патшалығының оңтүстігінде, Куанза өзенінің маңында, бірнеше маңызды мемлекеттер болды. Олардың ішіндегі ең ірісі – Ндонго немесе Донго патшалығы, оны нголалар басқарды. Португалдар келген кезде Нгола Килуанж билікте болды. Ол көрші мемлекеттермен одақ құру саясатын ұстанып, бірнеше онжылдық бойы шетелдіктерге қарсы тұра алды, бірақ ақырында Луандада бас кесілді. Бірнеше жылдан кейін Жинга Мбанди (Жинга патшайымы) билікке келгенде Ндонго қайтадан маңызға ие болды. Ол шебер саясаткер болғандықтан, португалдарды мұқият дайындалған келісімдермен бақылауда ұстады. Әртүрлі сапарлар жасағаннан кейін ол 1635 жылы Матамба, Ндонго, Конго, Касанье, Дембос және Киссамас мемлекеттерімен үлкен коалиция құрды. Осы күшті одақтың басшысы ретінде ол португалдарды шегінуге мәжбүр етті. Осы уақытта Португалия патшасын жоғалтып, испандықтар Португалия монархиясын басып алды. Осы кезде Португалияның теңіз артындағы аумақтары екінші орынға түсті. Голландтар осы мүмкіндікті пайдаланып, 1641 жылы Луанданы басып алды. Жинга голландтармен одақтасып, коалициясын күшейтіп, португалдарды Масанганоға шектеді, оны олар нығайтты және кейде Куата! Куата! соғыстарында құлдарды ұстау үшін шабуыл жасады. Анголадан әкелінген құлдар Португалияның Бразилия колониясының дамуы үшін маңызды болды, бірақ осы оқиғалар сауданы тоқтатты. Португалия тәуелсіздігін қайта алғаннан кейін, 1648 жылы Сальвадор Коррея де Са басшылығындағы Бразилиядан келген үлкен әскер Луанданы қайта басып алып, португалдардың көптеп оралуына әкелді. Содан кейін Жинганың коалициясы ыдырады; голландтық одақтастарының атыс қаруларының болмауы және Коррея де Саның күшті позициясы жергілікті күштердің рухын жоқтың қасқа ұшырды. Жинга 1663 жылы қайтыс болды. 4,2 миллион жыл өткен соң Конго патшасы барлық күштерін Коррея де Са басып алған Луанда аралын басып алуға жұмсады, бірақ олар жеңіліске ұшырап, тәуелсіздігін жоғалтты. Ндонго патшалығы 1671 жылы португал тағына бағынды. Сауда көбінесе Бразилияның португал колониясымен жүргізілді; Луанда мен Бенгела порттарында Бразилия кемелері ең көп болды. Осы кезде Португалияның колониясы болған Ангола, парадоксальды түрде тағы бір португал колониясы – Бразилияның колониясы сияқты болды. Иезуиттер дін мен білім беру саласында да күшті ықпал етті. Соғыс біртіндеп сауда философиясына жол берді. Құл саудасы жолдары мен оларды мүмкін еткен жаулап алулар әртүрлі аймақтар арасындағы іс-әрекеттердің қозғаушы күші болды; тәуелсіз мемлекеттердің құл нарықтары енді американдық құлдықтың талаптарына бағытталған. Биік жазықта (Планальто) ең маңызды мемлекеттер Бие және Байлундо болды, соңғысы азық-түлік және каучук өндіруімен танымал болды. Ішкі аймақ 19-ғасырдың соңына дейін португалдардың бақылауында болған жоқ. 1836 жылға дейін құл саудасы жойылмады, ал 1844 жылы Ангола порттары шетелдік кемелерге ашылды, португалдар заңдарды орындай алмады, әсіресе ағылшын теңіз қауіпсіздігіне тәуелді болды. Бұл АҚШ пен Бразилияға құлдарды контрабандалық жолмен әкелуді жеңілдетті. 1850 жылы Луанда материктік Португалиядан тыс Португалия империясындағы ең ірі португал қалаларының бірі болды. Ол (Бенгеламен бірге) пальма және жержаңғақ майын, балауыз, копаль, ағаш, пил сүйегі, мақта, кофе және какао, сондай-ақ көптеген басқа өнімдерді экспорттады – мүлдем мәжбүрлеген еңбек жүйесінің өнімдері. Берлин конференциясы Португалияны өзінің барлық аумақтарын дереу басып алуға мәжбүр етті, бірақ ол тиімді басып ала алмады. Зайр өзенінің солтүстігіндегі Кабинда (облыс) аумағы 1885 жылы португал патшалығы мен Кабинда князьдері арасында жасалған Симуламбуко протектораты туралы келісімнің құқықтық негізі бойынша Португалияға берілді. 19-ғасырда олар баяу және күмәнмен ішкі аймаққа қоныстанды. Ангола қазіргі аумақты қамтитын португал колониясы ретінде 19-шы ғасырдың соңына дейін құрылмады, ал Берлин конференциясы талап еткендей (1884) "нақты оккупация" 1920-шы жылдары ғана жүзеге асырылды. Колониялық экономикалық стратегия ауыл шаруашылығы мен шикізатты экспорттауға негізделген. Резеңке және пил сүйегі саудасымен қатар, Империя халқынан алынған салықтар (материктік Португалияны қоса алғанда) Лиссабонға үлкен кіріс әкелді. Анголадағы португал саясаты 20-шы ғасырдың басында енгізілген кейбір реформалармен өзгертілді. Португал монархиясының құлауы және қолайлы халықаралық ахуал әкімшілік, ауыл шаруашылығы және білім беру салаларында реформаларға әкелді. 1951 жылы Жаңа Мемлекеттік режим (Estado Novo) колонияға таратылды, Ангола Португалия провинциясы (Теңіз Арты провинциясы) атанды, Província Ultramarina de Angola (Теңіз Арты Ангола провинциясы). Алайда, португал үкімдігі терең тамырланған расизммен, жаппай мәжбүрлеген еңбекпен және елді жаңғыртудағы дерлік толық сәтсіздікпен сипатталды. 1960 жылға қарай, 400 жылдық колониялық үкімдіктен кейін, бүкіл аумақта бірде-бір университет болған жоқ. Білім беру мүмкіндігінің жетіспеушілігіне қарсы тұру үшін 1950-ші жылдары ашық саяси ұйымдар пайда болды және адам және азаматтық құқықтары үшін ұйымдасқан талаптарды қоя бастады, тәуелсіздік үшін күресте әлем бойынша дипломатиялық науқандарды бастады. Португал режимі, оның кезегінде, ұлтшылдардың тәуелсіздік талаптарына келісуден бас тартты, бұл 1961 жылы Анголаның солтүстік-шығысындағы шекаралық операцияларда партизандық шабуылдармен басталған қарулы қақтығысқа әкелді. Соғыс Колониялық соғыс деп аталды. Осы күрестегі басты тұлғалар 1956 жылы құрылған MPLA (Анголаның Азаттық Ұлттық Қозғалысы), 1961 жылы пайда болған FNLA (Анголаның Азаттық Ұлттық Фронты) және 1966 жылы құрылған UNITA (Анголаның Толық Тәуелсіздігінің Ұлттық Одағы) болды. Көп жылдық қақтығыстан кейін ел 1975 жылдың 11 қарашасында Лиссабондағы Португалиядағы 1974 жылғы төңкерістен кейін тәуелсіздікке ие болды. Португалияның жаңа басшылары елде демократиялық өзгерістер процесін бастады және бұрынғы колонияларының тәуелсіздігін қабылдады.

Азаматтық соғыс

1974 жылы Португалияда төңкеріс жасалып, президент Антониу де Спинола басқаратын әскери үкімет құрылды. Спинола үкіметі Португалияның барлық колонияларына тәуелсіздік беруге келісті және Анголадағы билікті үш ірі ұлтшыл қозғалыстың коалициясына – МПЛА, ЮНИТА және ФНЛА-ға Алвор келісімі арқылы тапсырды. Бірақ бұл коалиция тез арада тарап, елде азаматтық соғыс басталды. МПЛА астана Луанданы және елдің көп бөлігін бақылауға алды. АҚШ-тың қолдауымен Заир мен Оңтүстік Африка тәуелсіздік жариялану алдында Луанданы басып алу мақсатымен ФНЛА мен ЮНИТА жағына әскери араласты. Жауап ретінде Куба МПЛА-ны қолдады. Осы кезде Оңтүстік Африка мен ЮНИТА астанадан 200 км-ге дейін жақындаса, ФНЛА және Заир күштері шығысқа қарай 30 км-ге дейін, Кифангондоға жетті. Кубаның қолдауымен МПЛА Луанданы ұстап тұрды және 1975 жылдың 11 қарашасында, португалдар елден кеткен күні Ангола Халық Республикасы деп жариялады. Агоштинью Нету елдің бірінші президенті болды. ФНЛА мен ЮНИТА 1975 жылдың 24 қарашасында өзі басқаратын аймақтарда Ангола Демократиялық Республикасы және Ангола Социал-демократиялық Республикасы деген қысқа мерзімді республикаларын жариялады. Холден Роберто мен Жонас Савимби Хуамбода Ангола Халықтық Демократиялық Республикасының бірлескен президенттері атанды. Бұл бірлескен ФНЛА-ЮНИТА үкіметі 1976 жылдың 11 ақпанында МПЛА шабуылынан кейін таратылды. 1976 жылдың қаңтар айының соңына қарай МПЛА армиясы (ФАПЛА) мен кубалықтар ФНЛА, Заир және ЮНИТА күштерін талқандады, ал Оңтүстік Африка күштері кері шегінді. 1977 жылдың 27 мамырында МПЛА үкіметінің бұрынғы мүшелері, соның ішінде Ниту Алвес қатысқан төңкеріс әрекеті үкімет пен кубалық күштердің жазалау шараларына әкеліп соқты, нәтижесінде мыңдаған, тіпті ондаған мың адам қаза болды. Алвес азаптап өлтірілді. Бұл қозғалыс Фракционизм деп белгілі. Өкілеттік соғыс жалғасты. Халықаралық деңгейде танылған (бірақ АҚШ танымаған) МПЛА үкіметі Куба күштерінің елде қалуын сұрады. Жонас Савимби басқарған ЮНИТА АҚШ пен басқа елдерден құпия қолдау алып, елдің оңтүстік-шығысында әскери қарсылық көрсетті, ал МПЛА үкіметін КСРО мен Шығыс блогы елдері қолдады. Оңтүстік Африка Анголаның оңтүстігінде Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымының (СВАПО) күштерін қууды жалғастырды, жақын арада базалар құрып, ЮНИТА-ға қолдауды арттырды, осылайша олар көбірек аумақты бақылауға алды. ЮНИТА-ға соңғы соққы беру және Оңтүстік Африканы елден шығару үшін 1987 жылы Анголаны азат ету үшін халықтық қарулы күштер (ФАПЛА) Кеңес Одағының қолдауымен сәтсіздіктерге толы науқан бастады. Тағы да кубалықтар араласып, ЮНИТА мен Оңтүстік Африканың алға жылжуын тоқтатты, бұл 13 қаңтардан 23 наурызға дейін Куито Куанавель шайқасына әкелді. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Африка тарихындағы ең ірі шайқас болды. МПЛА мен АҚШ 1987 жылдың маусымынан бері бейбіт шешімді келіссөздер жүргізіп келді. АҚШ Кубаны тікелей келіссөздерге қатысуға келісті. Куба 1988 жылдың 28 қаңтарында келіссөздерге қосылды, ал Оңтүстік Африка 9 наурызда қосылды. Ангола, Куба және Оңтүстік Африка 1988 жылдың 22 желтоқсанында үшжақты келісімге қол қойды, онда Куба әскерлерінің Анголадан шығарылуы Оңтүстік Африка әскерлерінің Ангола мен Намибиядан шығарылуымен байланысты болды. 1991 жылғы Бисесе келісімі Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылауымен демократиялық Ангола үшін сайлау процесін анықтады. МПЛА бірінші турда 49% дауыс алып жеңіске жетті, ал ЮНИТА 40% дауысқа ие болды. ЮНИТА басшысы Жонас Савимби сайлау нәтижелерін мойындамай, соғысқа қайта оралды. 1992 жылдың 30 қазанынан 1 қарашасына дейін Луандада мыңдаған ЮНИТА және ФНЛА жақтастары МПЛА әскерлерінің қолынан қаза тапқан Хэллоуин қырқыны болды. Ел бойынша қаза болғандардың саны 25 000-нан 30 000-ға дейін жетеді. Екінші бейбіт келісім, Лусака хаттамасы, Замбияның Лусака қаласында жасалып, 1994 жылдың 20 қарашасында қол қойылды. Үкімет пен ЮНИТА арасындағы бейбіт келісімде ЮНИТА-ның бұрынғы көтерілісшілері үкімет пен қарулы күштерге енгізілуі көзделді. Бірақ 1995 жылы жергілікті шайқастар қайта басталды. 1997 жылдың сәуірінде Ұлттық бірлік үкіметі құрылды, бірақ 1998 жылдың соңында Савимби МПЛА өзінің міндеттемелерін орындамайды деп мәлімдеп, соғысты екінші рет жаңартқанда, ауыр шайқастар қайта басталды. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1997 жылдың 28 тамызында ЮНИТА-ға қарсы санкциялар енгізу туралы шешім қабылдады. Ангола әскері 1999 жылы масштабты шабуылға шығып, ЮНИТА-ның конвенциялық күшін жойды және Савимби күштері бұрын бақылаған барлық ірі қалаларды қайтарып алды. Савимби ЮНИТА партизандық тактикаға қайта оралатынын мәлімдеді, ал елдің көп бөлігі әлі де тұрақсыз күйде болды. Ұзақ жылдарға созылған азаматтық соғыс жүз мыңдаған адамды қарапайым халыққа айналдырды. Соңғы шиеленіс 2002 жылы Савимби қаза болғанда ғана аяқталды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Ресейлік жүк кемесі 2000 жылдың 21 қыркүйегінде Лондонға жүк агентінің көмегімен Ангола үкіметінің бөлімшесі – Simportex компаниясына 500 тонна украиндық 7,62 мм оқ-дәрілерін жеткізді. Кеме капитаны жүгін тексеруді азайту үшін "қажаған" деп жариялады. Келесі күні МПЛА 22-25 қыркүйек аралығында бірнеше шайқаста жеңіске жетіп, ЮНИТА-ға шабуыл жасады. Үкімет Lunda Norte және Lunda Sul әскери базалары мен алмастың кеніштерін бақылауға алды, бұл Савимбидің әскерлеріне ақы төлеу мүмкіндігін шектеді. Ангола 2000 жылдың 3 сәуірінде алты Сухой Су-17 шабуылдық ұшағын сатып алу үшін Словакияға мұнай саудасына келісті. Канар аралдарындағы Испания үкіметі 2001 жылдың 24 ақпанында украиналық жүк кемесіне Анголаға 636 тонна әскери жабдық жеткізуге кедергі келтірді. Кеме капитаны жүк туралы дұрыс емес мәлімет беріп, кемеде автокөлік бөліктері бар екенін жалған айтты. Ангола үкіметі Simportex компаниясы Ресейдің мемлекеттік қару-жарақ компаниясы Rosvooruzhenie-ден қару сатып алғанын мойындады және капитан өзінің жүгін дұрыс емес хабарлау арқылы испан заңдарын бұзған болуы мүмкін екенін мойындады, бұл Анголаға қару-жарақ контрабандасында жиі кездесетін жағдай. Словакия үкіметі 2001 жылы Ангола үкіметіне қару-жарақ экспорты бойынша Еуропалық Одақтың мінез-құлық кодексін бұза отырып, ұшақтарды сатты. 2002 жылдың 22 ақпанында Моксико провинциясында Савимбиді үкіметтік әскерлер өлтірді. UNITA вице-президенті Антонио Дембо билікті иеленді, бірақ он екі күннен кейін 3 наурызда қант диабетінен қайтыс болды, ал Бас хатшы Пауло Лукамба Гато UNITA-ның басшысы болды. Савимбидің өлімінен кейін үкімет қалай әрекет ету керектігін шешуге бел буды. Бастапқыда қарсы көтеріліс жалғасуы мүмкін екенін көрсеткеннен кейін, үкімет 13 наурызда барлық әскери операцияларды тоқтатуға уәде берді. UNITA мен MPLA әскери қолбасшылары Кассамбада кездесіп, атысты тоқтатуға келісті. Алайда, Португалиядағы UNITA өкілі Карлос Моргадо, UNITA-ның Португалиядағы бөлімі генерал Камортейроның, атыс тоқтатуға келіскен UNITA генералының бір апта бұрын тұтқындалғанын айтты. Моргадо Савимбидің өлімінен кейін Анголадан ешқандай хабар алмағанын мәлімдеді. Әскери қолбасшылар 4 сәуірде Луенада Луасака хаттамасына қосымша ретінде Дос Сантос пен Лукамба Гатоның куәлігінде өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 18 сәуірде 1404 қаулысын қабылдап, санкцияларды бақылау механизмін алты айға ұзартты. 17 мамыр және 15 тамызда қабылданған 1412 және 1432 қаулылары БҰҰ-ның ЮНИТА шенеуніктеріне 90 күнге сапарға шығуға тыйым салуды тоқтатты, ал 18 қазанда қабылданған 1439 қаулысымен тыйым толығымен алынды. UNAVEM III, 1439 қаулысымен қосымша екі айға ұзартылды, 19 желтоқсанда аяқталды. 2002 жылдың тамызында ЮНИТА өзін саяси партия деп жариялады және қарулы күштерін ресми түрде демобилизациялады. Сол айда Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Анголадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының кеңсесін Анголадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының миссиясымен алмастырды, бұл үлкен, әскери емес, саяси өкілдік. Азамат соғысының салдарынан төрт миллион адам ішкі босқынға айналды, бұл Ангола халқының үштен бір бөлігін құрайды. Үкімет 2002 жылдың 4 сәуірінен 2004 жылға дейін ШКК-ні қоныстандыруға 187 миллион доллар жұмсады, содан кейін Дүниежүзілік банк қоныстандыру процесін жалғастыруға 33 миллион доллар берді. 2002 жылға қарай жауынгерлік күштер шамамен 15 миллион жер минасын орнатқан. Human Rights Watch бағалауынша, соғыс кезінде ЮНИТА мен үкімет тиісінше 86 000-нан астам және 3000-нан астам бала-соғысшыны жұмысқа алды, олардың кейбіреулері күштеп таңбаланды. Адам құқықтары жөніндегі сарапшылар 5 мыңнан 8 мыңға дейін кәмелетке толмаған қыздардың ЮНИТА жауынгерлеріне тұрмысқа шыққанын анықтады. Кейбір қыздарға әскерге азық-түлік жинау тапсырылды. Егер қыздар командирдің шешімі бойынша жеткілікті азық-түлік алып келмеген болса, онда олар тамақтандырылмайтын. Жеңіске жеткеннен кейін ЮНИТА командирлері жиі жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдермен марапатталатын. Үкімет пен БҰҰ агенттіктері Ангола армиясында 190 бала сарбазды анықтады және 2002 жылдың қарашасына дейін олардың жетпісін қайта оқуға жіберді, бірақ үкімет басқа кәмелетке толмаған сарбаздарды біліп-біліп жұмысқа алуын жалғастырды. Фернандо Вендрелл өндіріске алып, Зезэ Гамбоа режиссерлік еткен "Қаһарман" фильмі 2004 жылы азамат соғысынан кейінгі анголалықтардың өмірі туралы. Фильмде үш адамның өмірі баяндалады: Виторио – минадан жарақат алған соғыс ардагері Луандаға оралады, Ману – әскердегі әкесін іздейтін жас бала, және Жоана – балаға кеңес беретін және Виториомен махаббатқа түсетін мұғалім. "Қаһарман" 2005 жылғы Санденс әлемдік драмалық кино жюрисінің бас жүлдесін жеңіп алды. Анголада толығымен түсірілген бұл фильм – Ангола, Португалия және Францияның бірлескен өндірісі. Жозе Эдуардо душ Сантуш 38 жылдық президенттік қызметтен кейін 2017 жылы қызметтен кетіп, Сантуштің таңдаған ізбасары Жоао Лоуренсуға бейбіт түрде табыс етті. Алайда, президент Жоао Лоуренсу душ Сантуш дәуіріндегі жемқорлыққа қарсы күресті бастады. 2017 жылдың қарашасында бұрынғы президент Жозе Эдуардо душ Сантуштің миллиардер қызы Изабел душ Сантуш елдің мемлекеттік мұнай компаниясы Sonangol басшысы лауазымынан босатылды. 2020 жылдың тамызында Анголаның бұрынғы президентінің ұлы Жозе Филомено душ Сантуштің алаяқтық пен жемқорлық үшін бес жылға сотталды. 2022 жылдың шілдесінде бұрынғы президент Жозе Эдуардо душ Сантуш Испанияда қайтыс болды. 2022 жылдың тамызында үкіметтік партия MPLA тағы да толық көпшілікті жеңіп алды және президент Жоао Лоуренсу сайлауда бес жылдық екінші мерзімге ие болды. Алайда, бұл сайлау Ангола тарихындағы ең тартысты сайлау болды.