Құмырсқа мен Жеркез: Еңбек пен Алғырлық туралы хикая

Кіріспе

Есоптың еңбектің және алдын ала ойлаудың пайдалылығы туралы әңгімесі.

"Құмырсқа мен шегіртке" (немесе "Шегірткелер") - Перри индексінде 373 нөмірленген Есоп әңгімелерінің бірі. Бұл әңгімеде қыс келгенде аш шегіртке құмырсқадан тамақ сұрайды, бірақ құмырсқа бас тартады. Бұл жағдай қажырлы еңбек пен болашаққа жоспарлаудың маңыздылығы туралы моральдық сабақтарды білдіреді. Дегенмен, ежелгі дәуірде де бұл кеңеске кейбіреулер күмәнмен қарады және тағы бір әңгіме құмырсқаның еңбегін жосықсыз және өзімшіл деп көрсетті. Жан де ла Фонтеннің француз тіліндегі ирониялық қайта баяндауы кейіннен пікірталасты кеңейтіп, мейірімділік пен қайырымдылық тақырыптарын қамтыды. 18 ғасырдан бері шегіртке суретшінің символы ретінде қарастырылып, мәдениеттің қоғамдағы орны туралы мәселе де талқыланды. Әңгіменің күмәнді мағынасы туралы пікірталас әдебиетте, өнерде және музыкадағы бейімделулер мен жаңаша түсіндірулер арқылы жүргізілді.

Аңыз және қарсы аңыз

Бұл аңызда жаз бойы ән айтып, би билеген шегіртке (алғашқыда, сикада) туралы айтылған, ал құмырсқа (немесе кейбір нұсқаларда құмырсқалар) қысқа азық-түлік жинауға жұмыс істеді. Қыс келгенде шегіртке аштықтан өліп бара жатқанда, қоңыздан тамақ сұрайды. Алайда, құмырсқа оның бос жатқанын айыптап, енді қысты би билеп өткізуін айтады. Бұл аңыздың нұсқалары Бабрийдің (140 ж.) және Авианның (34 ж.) жыр жинақтарында, сондай-ақ Синтипа мен Антиохиялық Афтонийге қатысты бірнеше прозалық жинақтарда кездеседі. Аңыздың түпнұсқа грек цикадасы латын және роман тілдеріндегі аудармаларда сақталған. Перри индексінде 112 нөмірлі ертегіде құрт-құртқа қараған құрт-құрттар қыстың жаңбырымен қоректенген құрт-құрттарды шауып тастайтынын біледі. Бұл аңыз ортағасырлық латын тіліндегі көптеген дереккөздерде кездеседі, сондай-ақ Эусташ Дешамның «La fourmi et le céraseron» атты өлеңдерінің арасында моральдық баллада ретінде де кездеседі. Бастапқыда ол аңыз туралы алдын ала білімді қабылдайды және жәндіктер бейнелегендей, адам баласының алдын ала және күтпеген мінез-құлқының мысалдарын ұсынады. Эзоптың ертегілерінің қайта өрлеу дәуіріндегі жинақтарында пайда болумен қатар, көптеген неолатын ақындары оны тақырып ретінде қолданды, соның ішінде Габриэль Фаерно (1563), Иероним Осиус (1564) және Кандид Панталеон (1604). Бұл әңгіме еңбектің қадірін, ойсыздықтың қауіптілігін үйрету үшін қолданылған. Кейбір аудармаларда аяғында «Ерсіз жан аш қалады», «Бүгін жұмыс істе, ертең жейсің», «Жаздан кейін желтоқсан келеді» деген сияқты нақыл сөздер бар. Ла Фонтеннің ертегілерінде соңғы шешім шығарылмайды, дегенмен автор өзінің белгілі бір шалақылықтарымен әзілдейді деп айтылған. Бірақ ертегілердің көбісі құмырсқаны қолдап, Киелі кітаптағы Нақыл сөздер кітабындағы құмырсқа туралы екі рет айтылған мақтау сөздеріне сүйеніп айтылған. Алғашқы нақыл сөз: «Жалқау адам, құмырсқаға барып, оның жолын қарастыр да, дана бол! Оның бастығы, күзетшісі, билеушісі жоқ, бірақ жаз айында тамағын жинап, егін кезінде азығын дайындайды» (6.6–8). Кейін Агурдың тағы бір сөзінде жәндіктер жер бетіндегі төрт кішкентай, бірақ өте дана тіршілік иелерінің бірі ретінде сипатталады. Құмырсқалар күшсіз халық, бірақ олар жаз айында азығын жинап қояды (30.24–25). Алайда, бұл дәстүрдің басқа бір түрі де бар, ол да Эзопқа таандык, онда құмырсқа жаман үлгі ретінде қарастырылған. Бұл - қарсы аңыз және Перри индексі бойынша 166-шы орынды алады. Онда бір кездегі құмырсқаның әрқашан шаруамен айналысатын адам болғаны айтылған. Өз еңбегінің жемісінен қанықпаған ол көршілерінің егіндерін түнде тонап кетеді. Бұл құдайлардың патшасын ашуландырып, оны қазір құмырсқаға айналдырды. Бірақ ол адам өзінің кейпі өзгергенмен, әдеті өзгерген жоқ. Ол әлі күнге дейін далаға шығып, басқалардың еңбегінің жемісін жинап, өзі үшін жинап отыр. Ежелгі грек дереккөздерінде ертегіге берілген мораль, адамның сыртқы түрін өзгертуге қарағанда моральдық табиғатын өзгерту қиын дегенді білдірді. Ол классикалық дәуірден бері сирек байқалады. Кейін оны жазған бірнеше көрнекті ертегі жинаушылардың арасында Габриэль Фаерно (1564) және Роджер Л'Эстранж (1692) болды. Соңғысының пікірінше, құмырсқаның «Көп жағдайда, жақсылық пен жамандық, есімнен басқа айырмашылығы жоқ».

The fable concerns a grasshopper (in the original, a cicada) that has spent the summer singing and dancing while the ant (or ants in some versions) worked to store up food for winter. When winter arrives, the grasshopper finds itself dying of hunger and begs the ant for food. However, the ant rebukes its idleness and tells it to dance the winter away now. Versions of the fable are found in the verse collections of Babrius (140) and Avianus (34), and in several prose collections including those attributed to Syntipas and Aphthonius of Antioch. The fable's Greek original cicada is kept in the Latin and Romance translations. A variant fable, separately numbered 112 in the Perry Index, features a dung beetle as the improvident insect which finds that the winter rains wash away the dung on which it feeds. The fable is found in a large number of mediaeval Latin sources and also figures as a moral ballade among the poems of Eustache Deschamps under the title of La fourmi et le céraseron. From the start it assumes prior knowledge of the fable and presents human examples of provident and improvident behaviour as typified by the insects. As well as appearing in vernacular collections of Aesop's fables in Renaissance times, a number of Neo Latin poets used it as a subject, including Gabriele Faerno (1563), Hieronymus Osius (1564) and Candidus Pantaleon (1604). The story has been used to teach the virtues of hard work and the perils of improvidence. Some versions state a moral at the end along the lines of "An idle soul shall suffer hunger", "Work today to eat tomorrow", and "July is follow'd by December". In La Fontaine's Fables no final judgment is made, although it has been argued that the author is there making sly fun of his own notoriously improvident ways. But the point of view in most retellings of the fable is supportive of the ant, a point of view influenced by the commendation in the biblical Book of Proverbs, which mentions the ant twice. The first proverb admonishes, "Go to the ant, you sluggard! Consider her ways and be wise, which having no captain, overseer or ruler, provides her supplies in the summer, and gathers her food in the harvest" (6.6–8). Later, in a parallel saying of Agur, the insects figure among the 'four things that are little upon the earth but they are exceeding wise. The ants are a people not strong, yet they provide their food in the summer.' (30.24–25)

There was, nevertheless, an alternative tradition also ascribed to Aesop in which the ant was seen as a bad example. This appears as a counter fable and is numbered 166 in the Perry Index. It relates that the ant was once a man who was always busy farming. Not satisfied with the results of his own labour, he plundered his neighbours' crops at night. This angered the king of the gods, who turned him into what is now an ant. Yet even though the man had changed his shape, he did not change his habits and to this day goes around the fields gathering the fruits of other people's labour, storing them up for himself. The moral given the fable in old Greek sources was that it is easier to change in appearance than to change one's moral nature. It has rarely been noticed since Classical times. Among the few prominent collectors of fables who recorded it later were Gabriele Faerno (1564), and Roger L'Estrange (1692). The latter's comment is that the ant's "Vertue and Vice, in many Cases, are hardly Distinguishable but by the Name".

Өнер саласында

Ла Фонтеннің "Фабльдерінің" ықпалымен, онда "Ла сигале и ла форми" бастапқыда келген, шегіртке Францияда ойсыздық символы болды: соншалық, Жюль Жозеф Лефевр (1836–1911) құлап жатқан жапырақтар арасында тырнағын шайнап отырған әйелдің суретін салғанда, көрермендер оны "Ла Сигале" деп атау арқылы түсінетініне сенімді болды. Бұл картина 1872 жылғы Салонға Ла Фонтеннің "Quand la bise fut venue" (Солтүстік жел соққанда) деген цитатымен қоса қойылды және Пруссиямен апатты соғысқа ұлтты бастаған Наполеон III-тің сынағы ретінде қарастырылды. Сол атаумен тағы бір картина, "Мандолиналы қыз" (1890) деп аталған, Эдуард Биссон (1856–1939) салған, жауған қарда жеңсіз көйлек киген цыган музыкантын бейнелейді. Сондай-ақ, Генриетта Рейдің (Лефеврдің шәкірті) ағаш түбінде құлап жатқан жапырақтардың арасында тығылып, арқасына мандолина ілген жалаңаш қыздың картинасы да осылай аталады. Шегіртке мен құмырсқа көбінесе әйелдер ретінде бейнеленеді, өйткені роман тілдерінің көпшілігінде осы жәндіктерді білдіретін сөздер әйелдерге тән. Шегірткені музыкант ретінде бейнелеу, әдетте мандолина немесе гитарамен, жәндік адам ретінде бейнеленген кезде пайда болды, себебі әншілер осы аспаптармен өзін сүйемелдеді. Суретші және мүсінші Игнац Штерн (1679–1748) да аңыз бойынша жасаған жұп мүсіндерінде шегірткенің жұқа киініп, дірілдегенін, ал құмырсқаның жылы киінгенін көрсеткен. Бірақ антиклерикалық суретші Жэан Жорж Вибер өзінің 1875 жылғы "La cigale et la fourmi" картинасында еркек кейіпкерлерді бейнелейді. Бұл картина ортағасырлық көрініс ретінде бейнеленген, онда биік лютпен музыкант қарлы таулы жерде монахпен кездеседі. Жылы киім киген монах садақа жинап, музыкантқа оның ойсыздығы туралы сөз сөйлеп отырған болуы мүмкін. Ал натуралист Виктор Габриэль Гилберт (1847–1933) бұл аңызды Солтүстік Францияның шағын қалашығының базар алаңында орын алып отырғандай суреттейді. Жақын жерде тұрған қарт сатушы, қасында тұрған қарт әйелге ренжіді, ал оның жас серігі қайғырып, оған қарап тұр. Пол Гоген Вольпини жинағынан шыққан "Les cigales et les fourmis" (1889) литографиясында үкім шығарудан аулақ. "Мартиникадан келген естелік" деп аталған картинада әйелдер тобы отырған немесе жатқан жері бейнеленген, ал артқы жағынан басқа әйелдер бастарына себет салып жүр. Ол олардың құрт-құмырсқаларға тән мінез-құлқына қанағаттанды, моральдық пікір білдірмейді. Көп уақыт бойы аңыз кітаптарының суретшілері қысқы пейзаждарды суретке түсіруге көңіл бөлді, ал жәндіктер арасындағы кездесу тек төменгі алдыңғы планға ие болды. XIX ғасырда жәндіктер үлкейіп, адам киімін кие бастады. Бұл тенденция 1894 жылы Жапонияда басылған және сол кездегі ең танымал ағаш кескін суретшілері суреттеген Ла Фонтеннің "Choix de Fables, Illustrée par un Groupe des Meilleurs Artistes de Tokio" атты басылымда қайта жаңғырды. Каджита Ханконың оқиғаға қатысты бейнесі қарлы пейзажда, сабан шатыры бар үйге жақындап келе жатқан сүңгіт, терезеден қараған шапанды құмырсқамен өтеді. Барон Феликс Себастьен Фейль де Конш өзінің дипломатиялық байланыстары арқылы ғасырдың ортасында тапсырған ертеректегі қытайлық бейнелеуде адам фигураларын қолданады. Бірде ескі киім киген әйел ашық верандада тігілген орауышпен жұмыс істеп жатқан әйелге жақындап келеді. Бұл құрт-құмырсқалар туралы өнегелік сабақ 20 ғасырға дейін қолданылып келеді. Жан Вернонның 1930-шы жылдардағы қола медалінде жалбарынушы цикада бұтақта тұрып, құмырсқа бұтақ жаңғағы төңірегінде аяғымен төменге көтерілген. Бір жағына "Егер сіз ән айтсаңыз, мен қуаныштымын, енді билей аласыз" деген жауап жазылған. Джейкоб Лоуренс 1969 жылы баспаның сиялы суретінде ұқсас көріністі бейнелейді, бірақ басқа моральдық ниетпен. Сол жерде жылап тұрған шегіртке отырған құмырсқаның алдында тұр, ол қойма есігін жабуға асығады. Көркемдік сезімнің қазірдің өзінде құмырсқаға қарсы қозғалғаны байқалады, бұл кедейліктің жалғыз себебі емес екенін мойындайды. Дегенмен, 1958 жылы Венгрия 60 форинттік маркада үнемдеу науқанын насихаттау үшін бұл аңызды қолданды. Келесі жылы ол ертегілерді бейнелейтін серияда қайта пайда болды, сондай-ақ Моңғолиядан шыққан 1,50 tögrög маркасындағы көптеген салғандардың бірі болды. Бұл жағдайда басты марка Жапониядағы 1970 жылғы Дүниежүзілік жәрмеңкеге арналған Сумитомо ертегі павильонының суретімен.

Because of the influence of La Fontaine's Fables, in which La cigale et la fourmi stands at the beginning, the grasshopper then became the proverbial example of improvidence in France: so much so that Jules Joseph Lefebvre (1836–1911) could paint a picture of a female nude biting one of her nails among the falling leaves and be sure viewers would understand the point by giving it the title La Cigale. The painting was exhibited at the 1872 Salon with a quotation from La Fontaine, Quand la bise fut venue (When the north wind blew), and was seen as a critique of the lately deposed Napoleon III, who had led the nation into a disastrous war with Prussia. Another with the same title, alternatively known as "Girl with a Mandolin" (1890), was painted by Edouard Bisson (1856–1939) and depicts a gypsy musician in a sleeveless dress shivering in the falling snow. Also so named is the painting by Henrietta Rae (a student of Lefebvre's) of a naked girl with a mandolin slung over her back who is cowering among the falling leaves at the root of a tree. The grasshopper and the ant are generally depicted as women because both words for the insects are of the feminine gender in most Romance languages. Picturing the grasshopper as a musician, generally carrying a mandolin or guitar, was a convention that grew up when the insect was portrayed as a human being, since singers accompanied themselves on those instruments. The sculptor and painter Ignaz Stern (1679–1748) also has the grasshopper thinly clad and shivering in the paired statues he produced under the title of the fable, while the jovial ant is more warmly dressed. But the anticlerical painter Jehan Georges Vibert has male characters in his picture of "La cigale et la fourmi" from 1875. It is painted as a mediaeval scene in which a minstrel with a tall lute on his back encounters a monk on a snow covered upland. The warmly shrouded monk has been out gathering alms and may be supposed to be giving the musician a lecture on his improvidence. By contrast, the Naturalist Victor Gabriel Gilbert (1847–1933) pictures the fable as being enacted in the marketplace of a small town in Northern France. An elderly stall keeper is frowning at a decrepit woman who has paused nearby, while her younger companion looks on in distress. In his lithograph from the Volpini Suite, “Les cigales et les fourmis” (1889), Paul Gauguin avoids making a judgment. Subtitled ‘a souvenir of Martinique', it pictures a group of women sitting or lying on the ground while in the background other women walk past with baskets on their heads. He is content that they exemplify the behaviour proverbially assigned to the insects without moral comment. For a long time, the illustrators of fable books had tended to concentrate on picturing winter landscapes, with the encounter between the insects occupying only the lower foreground. In the 19th century the insects grew in size and began to take on human dress. It was this tendency that was reproduced in that curiosity of publishing, the 1894 Choix de Fables de La Fontaine, Illustrée par un Groupe des Meilleurs Artistes de Tokio, which was printed in Japan and illustrated by some of the foremost woodblock artists of the day. Kajita Hanko's treatment of the story takes place in a typical snowy landscape with the cricket approaching a thatched cottage, watched through a window by the robed ant. An earlier Chinese treatment, commissioned mid century by Baron Félix Sébastien Feuillet de Conches through his diplomatic contacts, uses human figures to depict the situation. An old woman in a ragged dress approaches the lady of the house, who is working at her spinning wheel on an open verandah. Use of the insects to point a moral lesson extends into the 20th century. In Jean Vernon's bronze medal from the 1930s, the supplicant cicada is depicted as crouching on a branch while the ant rears up below with its legs about a beechnut. Engraved to one side is its sharp reply, Vous chantiez, j’en suis fort aise./ Eh bien, dansez maintenant. (You sang? I'm glad; now you can dance.) Jacob Lawrence depicts much the same scene in his 1969 ink drawing of the fable, but with a different moral intent. There a weeping grasshopper stands before a seated ant who reaches back to lock his storeroom door. It is notable that artistic sentiment has by now moved against the ant with the recognition that improvidence is not always the only cause of poverty. Nevertheless, Hungary used the fable to promote a savings campaign on a 60 forint stamp in 1958. The following year it appeared again in a series depicting fairy tales, as it did as one of many pendents on a 1.50 tögrög stamp from Mongolia. In this case the main stamp was commemorating the 1970 World's Fair in Japan with a picture of the Sumitomo fairy tale pavilion.

Кейінгі бейімделулері

Ла Фонтеннің құмырсқаны кемшіліктері бар кейіпкер ретінде бейнелеуі, баламалы аңыздың екіұштылығымен күшейтілді, осылайша сол жәндікті де ізгіліктің үлгісі ретінде қарау мүмкін болмады. Жюль Массенің 1904 жылы Париждегі Опера Комик театрында алғаш қойылған екі актілі балеті "Сигале" цикаданы "La Pauvrette" (кедей кішкентай) -ға аянып, қайырымды әйел ретінде көрсетеді. Бірақ Ла Паувретті қабылдап, тойдырғаннан кейін, жағдай өзгергенде ол өрескел және жүрексіз болады. Балеттің соңында Сигале қарда қалдырылып, өлуге тасталды. Ла Фонтеннің өлеңіне француздық бірнеше пародилер жазылған. Жозеф Аутраның "Құмырсқаның жаңартылуы" романында, тек қана сабанмен тамақтанатын құмырсқа, цикадаға ән айтса, оның қорынан бөлісуге келіседі, ол оған жазды еске түсіретін әнмен сыйласа, бұл бағаға тұрарлық болады. Тристан Корбиердің "Марсель, ақын және цикада" - жаман ақынды сынап-қадірлеу. XX ғасырда Жан Ануил оны екі дерлік тәуелсіз аңыздың негізі ретінде пайдаланады. "Құмырсқа мен цикада" романында құмырсқа шаршаған үй шаруасының әйеліне айналады, оның қабіріне шаң ілесіп шығады. Ал цикада қызметкер жалдағанды жақсы көреді дейді. "Цикада" шығармасында Ануил өнер өмірінің шынайылығын көрсетеді, цикаданы әйел музыканттың символы ретінде қарастырады. Бұл аңызда ол түнгі клуб әншісі болып бейнеленеді, ол түлкіні өзінің агенті ретінде тартады. Ол оның манипуляцияларына оңай жеңілетініне сенді, бірақ ол оны осыншалықты салқынқандылықпен басқарады, ол өзі ән айтуды бастайды. Пьер Перре 1990 жылы қалалық сленгте цикаданың дәстүрлі рөлін, ойсыз "хит-парадтың патшайымы" ретінде сатиралық түрде бейнелейді. Аңыздың соңындағы төрт жолдық моральдық тұжырымында ол өнерпаз емес, импресарио болудың жақсы екенін айтады. Роланд Бакри өзінің "Сайлау аңызы" атты шығармасымен аңызға жаңа көзқарас ұсынады. Ақшасы жоқ сайланбаған саясаткер құмырсқаға келеді және өткен сайлауда не істегенін сұрағанда, ол ұлттық әнұранды орындағанын айтады. Ла Фонтеннің аңызының соңғы сөздерін ойнап (Е жарайды, билей бер), ол оған президенттікке түсуге кеңес береді (президенттікке тұру). Франсуаза Саган сатираны тым еңбекқорларға қарсы бағыттайды. Оның құмырсқасы қыста барлық қорын жинап, көктем келгенде шұбатын оның тауарларына инвестиция салуға шақырады. Бірақ шұбаттың қажеттіліктері аз, сондықтан ол арзандатылған сату ұйымдастыруды ұсынады. Соңғы мысал ретінде, қатерлі ісікке қарсы лига аңызды темекі шегуге қарсы шабуылға айналдырды. Шұбаттың темекіге мұқтаждығы, қалтасынан шығып, бас тартылады. Олай болса, ол жаз бойы темекі шегіп жүрді ме? Жарайды, енді жөтел (Е жарайды, жөтел). Ағылшын жазушысы У. Сомерсет Мом өзінің "Құмырсқа мен шұбат" (1924) атты әңгімесінде моральдық тәртіпті басқаша бұрады. Бұл әңгіме екі бауырлы туралы, олардың бірі - еркек, ал екіншісі үнемі қиындықтардан шығаруға мәжбүр. Соңғысының ашуы, оның "шұбаты" бауыры бай жесірге үйленгенін, содан кейін қайтыс болып, оған байлық қалдырғанын білгенде. Кейіннен бұл оқиға Encore (1951) фильмінде және Somerset Maugham Hour (1960) ағылшын телесериалдарында түсірілді. Джеймс Джойс да аңызды "Финнеганс Уэйк" (1939) романындағы "Ондт және Грейсхопер" эпизодында бауырлас қақтығыстың оқиғасына бейімдейді және егіз бауырларды Шем мен Шонды адам тұлғасының қарама-қарсы екі жағы ретінде көрсетеді: Бұл екі бауырлы - Хомо Вульгаристің егіздері. Америкада Джон Сиардидің балаларға арналған "Джон Дж. Байлық пен скрипкашы Дэн" (1963) атты аңызы поэзияны фанатикалық еңбекке бағындыру үшін аргумент келтіреді. Сиардидің құмырсқасы, Джон Дж. Байлық, үнемдеуге осылайша бейім, оның үнемдегенінің өте аз бөлігін жейді. Осы уақытта, Скрипкашы Дэн, шұбат және оның бейімделмеген әйелі қысқы маусымды көмексіз аман өтеді және көктемнің оралуымен музыканы қайтадан бастайды. Амброз Биерс өзінің "Фантастикалық аңыз" кітабында әңгіменің екі нұсқасын келтірген. Біріншісі "Шұбат және құмырсқа" - құмырсқа шұбаттан неге қора жасамағанын сұрағаннан кейін, ол қора жасағанын айтады, бірақ құмырсқалар кіріп, бәрін алып кетеді. "Құмырзалар мен шұбат" атты тағы бір туындыда шұбат - дайындалу үшін қазумен тым айналысқан кенші, ал құмырзалардың орнын "пайдасыз ойын-сауық" деп санайтын саясатшылар алады. Джон Апдайктың 1987 жылғы "Аға шұбат" атты әңгімесі өмірлері құмырсқа мен шұбат аңызына ұқсас екі ағайынды туралы. Бірі, Фред Барроу, консервативті, тыныш өмір сүреді; екіншісі, Карлайл Лотроп, ақшасын ысыраптап, екі отбасының демалысын ұйымдастырады, тіпті қаржылық жағдайы нашарлаған сайын. Бірақ соңында кейіпкерлердің архетиптік рөлдері күтпеген жерден өзгереді. Карлайл қайтыс болғаннан кейін, Фред, енді ажырасып, жалғыздыққа толы, оның досының жомарттығы арқасында болмаған естеліктерге ие екенін түсінеді. "Революция" (La Rivoluzione), итальяндық коммунист жазушысы Джанни Родаридің өлеңі, Ла Фонтеннің аңызының қалдырған мұрасы - міндет, қайырымдылық және пайдалылық туралы пікірталасқа нүкте қойып, балама саяси тұжырым ұсынады. Ол жай ғана құмырсқаның цикадаға азығының жартысын бергенін көрді. Мұндай жомарттық - нағыз революция! Дмитрий Быковтың "Аңыз" (Басня) атты өлеңінде шұбат суықтан өліп, жұмақта құмырсқа оны билеуге шақырады, ал ол "Жұмыс істе!" деп жауап береді.

La Fontaine's portrayal of the Ant as a flawed character, reinforced by the ambivalence of the alternative fable, led to that insect too being viewed as anything but an example of virtue. Jules Massenet's two act ballet Cigale, first performed at the Opéra Comique in Paris in 1904, portrays the cicada as a charitable woman who takes pity on "La Pauvrette" (the poor little one). But La Pauvrette, after being taken in and fed, is rude and heartless when the situation is reversed. Cigale is left to die in the snow at the close of the ballet. La Fontaine's poem has also been subverted by several French parodies. In Joseph Autran's Réhabilitation de la fourmi, the ant, while only having straw to eat himself, agrees to share his stocks with the cicada, so long as she sings him a song that would remind them of the summer, which, to him, will be more than worth the price. Tristan Corbière's A Marcelle le poete et la cigale is a light hearted literary criticism of a bad poet. In the 20th century, Jean Anouilh uses it as the basis for two almost independent fables. In La fourmi et la cigale the ant becomes an overworked housewife whom the dust follows into the grave. The cicada's comment is that she prefers to employ a maid. In La Cigale, Anouilh engages with the reality of the artistic life, reviewing the cicada as the type of the female musician. In this fable she figures as a night club singer who asks a fox to act as her agent. He believes that she will be an easy victim for his manipulations but she handles him with such frosty finesse that he takes up singing himself. Pierre Perret's 1990 version in urban slang satirises the cicada's more traditional role as a thoughtless ‘queen of the hit parade’. The subversion lies in the four line moral at the end, in which he advises that it is better to be an impresario than a performer. Roland Bacri takes the tale into fresh territory with his Fable Electorale. An unelected politician out of funds visits the ant and, on being asked what he did during the past election, replied that he sang the national anthem. Playing on the final words of La Fontaine's fable (Eh bien, dansez maintenant), the industrialist advises him to stand for president (presidensez maintenant). On the other hand, Francoise Sagan turns the satire against the too industrious. Her ant has been stockpiling all winter and urges the grasshopper to invest in her wares when spring comes. But the grasshopper's needs are few and she advises holding a discount sale instead. To take a final example, the Anti Cancer League has turned the fable into an attack on smoking. The grasshopper's appeal, out of pocket and desperate for a cigarette, is turned down by another play on the original ending. So, she had smoked all through the summer? OK, now cough (Et bien, toussez). The English writer W. Somerset Maugham reverses the moral order in a different way in his short story, "The Ant and The Grasshopper" (1924). It concerns two brothers, one of whom is a dissolute waster whose hard working brother has constantly to bail out of difficulties. At the end the latter is enraged to discover that his 'grasshopper' brother has married a rich widow, who then dies and leaves him a fortune. The story was later adapted in the film Encore (1951) and the English television series Somerset Maugham Hour (1960). James Joyce also adapts the fable into a tale of brotherly conflict in "The Ondt and the Gracehoper" episode in Finnegans Wake (1939) and makes of the twin brothers Shem and Shaun opposing tendencies within the human personality:
These twain are the twins that tick Homo Vulgaris. In America, John Ciardi's poetical fable for children, "John J. Plenty and Fiddler Dan" (1963), makes an argument for poetry over fanatical hard work. Ciardi's ant, John J. Plenty, is so bent upon saving that he eats very little of what he has saved. Meanwhile, Fiddler Dan the grasshopper and his non conforming ant wife survive the winter without help and resume playing music with the return of spring. Ambrose Bierce has two variant of the tale in his Fantastic Fable. In the first, "The Grasshopper and the Ant", after the ant asks the grasshopper why it didn't make any stocks, it replies that it actually did, but the ants broke in and took them all away. In another, "The Ants and the Grasshopper", the grasshopper is a miner who was too busy digging to prepare, while the ants are replaced by politicians, for whom it is his work which is "profitless amusement". John Updike's 1987 short story "Brother Grasshopper" deals with a pair of brothers in law whose lives parallel the fable of the ant and the grasshopper. One, Fred Barrow, lives a conservative, restrained existence; the other, Carlyle Lothrop, spends his money profligately, especially on joint vacations for the two men's families, even as he becomes financially insolvent. However, at the end comes an unexpected inversion of the characters' archetypal roles. When Carlyle dies, Fred, now divorced and lonely, realizes that he has been left with a rich store of memories which would not have existed without his friend's largesse. "Revolution" (La Rivoluzione), a poem by the Italian Communist writer Gianni Rodari, offers an alternative political moral by cutting through the debate over duty, compassion, and utilitarianism that has been the legacy of La Fontaine's fable. He describes simply seeing an ant give half of his provisions to a cicada. Such generosity is the true revolution! In Dmitry Bykov's poem "Fable" (Басня) the grasshopper is perishing from cold and dreams that in Heaven the ant will someday ask her to let him share in her dance, to which she'll answer "Go and work!"

Моральдық және көркемдік пікірталас

Ла Фонтен өзінің 17 ғасырдағы ертегісін қайта баяндағанда ежелгі дереккөздерге сүйенеді, онда құмырсқа соңында, жаз бойы ән салғандықтан, енді оның көңіл көтеруі үшін билеу керек дейді. Дегенмен, ол құмырсқаны тек жомарт емес деп сынаған. Шарап қарыз сұрап, оны пайызбен қайтаруға уәде берген, бірақ "Құмырсқаның бір кемшілігі бар еді, / ол қарыз беруші емес". Оның замандастары христиандық қайырымдылық міндетін білгендіктен, аңыздың моральдық екіұштылығын сезінген. Бұл Гюстав Доренің 1880 жылдардағы гравюрасымен одан әрі көрсетілген, ол оқиғаны адамдық жағдай ретінде бейнелейді. Қардың арасында есіктің алдында әнші қыз тұр, үйдің балалары оған сынық көзбен қарап тұр. Анасы баспалдақтан төмен қарай қарап тұр. Оның тынбай еңбек ететіні тоқымашылықты жалғастыруынан көрінеді, бірақ Франция революциясы кезінде гильотина құрбандарын мазақ еткен тоқымашы әйелдер (les tricoteuses) елінде бұл іс-әрекет мейірімсіздікпен де байланысты болуы мүмкін. Ла Фонтеннен кейінгі француз фаблистері өздерін дұрыс санаған құмырсқаға қарсы шабуылды бастаған. Шамамен 1800 жылы Жан Жак Буасар құмырсқаның өмірден ләззат алуына қатысты сын-пікірлеріне философиялық тұрғыдан жауап берген: өйткені бәріміз де соңында өлуге тиіспіз, жинау – ақымақтық, ләззат алу – даналық. Католиктік білім беру еңбегінде (Fables, 1851) Жак Мелхиор Вильфранш өзінің қорын жоғалтқан және бал арасынан көмек сұраған жалғасын ұсынады. Құмырсқаның шегірткеге айтқан бұрынғы келекесі енді өзіне бұрылады: Бірақ содан кейін ара шегірткеге бұрыннан баспана бергенін және "Барлық қиналғандар / тең көмекке лайық" болғандықтан, оған қосылуға шақырады. Ла Фонтен аңызы орыс тіліне де аударылған, олардың көпшілігінде шегірткеге арналған сөз – стрекоза. Бұл сөз қазіргі кездегі құмырсқаны білдірсе де, сол кезде шегіртке мағынасында да қолданылған. Иван Крыловтың ең танымал "Шегіртке мен құмырсқа" (Strekoza i muravej, 1808) француз түпнұсқасына жақын, бірақ Иван Хемницердің 1782 жылғы нұсқасы, жай ғана "Шегіртке" деп аталады, балама аяқталады. Онда құмырсқаның соңғы сөздері шегірткеге сабақ беру үшін ғана айтылғаны, содан кейін құмырсқа оған рақымшылықпен тамақ бергені айтылады. XX ғасырда аңыз саяси аренаға енген. Уолт Диснейдің мультфильмі "Шегіртке мен құмырсқалар" (1934) Франклин Д. Рузвельттің "Жаңа мәмілесі" тұрғысынан еңбекқорлықсыздық мәселесін қарастырады. Шегірткенің жауапкершілігін "Әлем бізге өмір сүруді қажет етеді" деген әнінде атап көрсетті, сол жылдың соңында ол Ширли Темплдің хитіне айналды, ол бұрынғы мультфильмнің сюжетіне сәйкес қайта жазылды. Ақырында құмырсқалар шегірткеге жаны ашып, оған шартты түрде көмектеседі. Құмырсқалар патшайымы шегірткеге қалуға рұқсат береді, бірақ ол бөлмесі мен тамағына өтемақы ретінде скрипкада ойнауы керек. Ол бұл шартқа келіседі, соңында өзін пайдалы етудің қажеттігін түсінеді және "өзінің әнін өзгертеді". Соңғы жылдары аңыз кәсіпкерлік мәдениеті мен мүңкісіздерге жауапкершілік жүктеуді жақтаушылар арасындағы әлеуметтік пікірталасқа екі тараптан да саяси мақсатта қолданылып келеді. 1994 жылы жазылған әңгіменің заманауи сатирикалық нұсқасында шегіртке қыстың басында әлеуметтік-экономикалық теңсіздікке наразылық білдіру үшін баспасөз конференциясын шақырады, содан кейін оған құмырсқаның үйі беріледі. Бұл нұсқаны Питтсбургтік ток-шоу шебері Джим Куин АҚШ-тағы Клинтон әкімшілігінің әлеуметтік бағдарламасына қарсы шабуыл ретінде жазды. 2008 жылы консервативті блогер Мишель Малкин де "Барак Цикаданың" саясатын сатиралау үшін осы оқиғаны жаңартты. Басқа тілдерге де аударылған. Бірақ үнді тіліндегі қайта өңдеудің соңындағы түсініктемеде мұндай әлеуметтік қақтығыстар қызғаныш пен қорқынышты пайдаланатын, медиа арқылы ұсынылатын таңдаулы ақпараттың нәтижесі деп түсіндіріледі. Аңыз еңбек этикасындағы суретшінің орнын талқылауда да қолданылды. Мари де Франстың ортағасырлық нұсқасында шегіртке өзінің жұмысы "барлық жаратылыстарға ән салу және қуаныш сыйлау, бірақ енді маған оны қайтаруға дайын ешкімді таба алмаймын" деп өтінді. Құмырсқаның жауабы мүлдем материалистік: "Неге мен саған тамақ беруім керек, егер сен маған көмектесе алмайсың?" XV ғасырдың соңында Лоранций Абстемиус өзінің ұқсас масасында түрлі жәндіктерді пайдаланып, пайдалылық тұрғысынан ой бөліседі. Бұл құрт қыста бал арасынан азық-түлік пен баспана іздеп келеді, ал балаларына музыка үйретуді ұсынады. Бал арасы одан гөрі балаларына аштықтан және суықтан сақтайтын пайдалы кәсіп үйретуді жөн көреді. "Құрт пен бал арасы" аңызы кейіннен Томас Бьюик өзінің 1818 жылғы "Эзоп аңыздары" жинағына енгізді. Ол онда мынадай қорытынды жасайды: "Күнделікті өмірімізде басқаларды көңіл көтеру үшін ән салып жүрген бақытсыз адамдардың көптігі балаларын еңбек пен кәсіпке баулудың қаншалықты қажет екенін ескертуі керек, олардың болашақ перспективалары қандай болмасын". Француз революционері Пьер Луи Гингене де өнерге жоғары баға бермейді, оның "Жаңа аңыздары" (1810) "Шегіртке мен басқа жәндіктер" аңызын қамтиды. Онда шегіртке басқаларын тынбай еңбек етуге шақырады, ал олар поэзияның жалғыз мақсаты әлеуметтік пайдалы болуы мүмкін деп жауап береді. Мұндай пайдалылыққа бағытталған көзқарас жақын арада Романтизммен сынға ұшырады, ол суретшіні қолдады және кейінгі көзқарастарға әсер етті. XX ғасырдың басында румын ақыны Георге Топирчану "Кішкентай шегірткенің балладасы" (Balada unui greier mic) аңызында таза өнерлік шығармашылықты қолдады, бірақ моральдық сабақтардан гөрі оқиға арқылы. Шегіртке жазды әнмен өткізеді, күз келеді, бірақ ол ән салып тастамайды. Мұзды қыста ғана шегіртке өзін қамтамасыз етпегенін түсінеді. Ол жем алу үшін көршісі құмырсқаға барады, бірақ құмырсқа "Жаз бойы бекер уақытты қалай ысырап еттің?" дейді. Ағылшын халық әншісі және балалар жазушысы Леон Россельсон 1970 жылдардағы "Құмырсқа мен шегіртке" әнінде осыған ұқсас жағдайды бейнелейді, оқиғаны өзіне сенімді құмырсқаны (және осындай ойлы адамдарды) басқалардың аштан өлуіне және өмірдің қуанышына немқұрайлылығы үшін айыптайды. Балалар әдебиеті саласында Слейд пен Тони Моррисонның "Кімде ойын бар?" (Who's Got Game? : The Ant or the Grasshopper?) (2003) аңызының рэп нұсқасы, онда шегіртке қолөнершіні бейнелейді, өнердің маңыздылығы туралы талқыуды қозғайды. Өнер мен оның құндылығына қатысты импровизацияланған оқиғаның ертерек нұсқасын Силезия суретшісі Янош "Фидель-шегіртке мен тышқан" (Die Fiedelgrille und der Maulwurf) деген атпен жазған, ол алғаш рет 1982 жылы, ал ағылшын тіліне аудармасы 1983 жылы жарық көрген. Онда шегіртке жаз бойы жануарлардың көңілін көтеру үшін скрипка тартып, қыс келгенде бұрышқан және тышқаннан көмек сұрайды. Соңында ол соқыр болғандықтан оның музыкасын ұнататын тышқанмен кездеседі және онымен бірге тұруға шақырады. Бұл тақырып Лео Лионнидің "Фредерик" (1967) еңбегінде одан да алыс қарастырылған. Мұнда қысқа дайындалуға тырысқан қоғамдағы тышқан, күн сәулесін жинауға ден қояды. Басқа тышқандар оның пайдалылығын сұрағанда, Фредерик "суық, қараңғы қыс күндері үшін күн сәулесін жинау да жұмыс" дейді. Шындығында, қоғам бұл туралы азық-түлік бітіп, көңіл күй төмендеген кезде түсінеді, сонда Фредерик ақындығы олардың рухын көтереді.

La Fontaine follows ancient sources in his 17th century retelling of the fable, where the ant suggests at the end that since the grasshopper has sung all summer she should now dance for its entertainment. However, his only direct criticism of the ant is that it lacked generosity. The Grasshopper had asked for a loan which it promised to pay back with interest, but "The Ant had a failing,/She wasn't a lender". The readers of his time were aware of the Christian duty of charity and therefore sensed the moral ambiguity of the fable. This is further brought out by Gustave Doré's 1880s print which pictures the story as a human situation. A female musician stands at a door in the snow with the children of the house looking up at her with sympathy. Their mother looks down from the top of the steps. Her tireless industry is indicated by the fact that she continues knitting but, in a country where the knitting women (les tricoteuses) had jeered at the victims of the guillotine during the French Revolution, this activity would also have been associated with lack of pity. Other French fabulists since La Fontaine had already started the counter attack on the self righteous ant. In around 1800 Jean Jacques Boisard has the cricket answering the ant's criticism of his enjoyment of life with the philosophical proposition that since we must all die in the end, Hoarding is folly, enjoyment is wise. In a Catholic educational work (Fables, 1851) Jacques Melchior Villefranche offers a sequel in which the ant loses its stores and asks the bee for help. The ant's former taunt to the grasshopper is now turned on himself:

But then the bee reveals that it has already given the grasshopper shelter and invites the ant to join him since 'All who are suffering/Deserve help equally.' La Fontaine's fable also had a number of translations into Russian, in most of which the word used for the grasshopper is strekoza. Though that word means a dragonfly today, at the time it could be used for a grasshopper as well. Ivan Krylov's best known "The Grasshopper and the Ant" (Strekoza i muravej, 1808) follows the French original closely, but in the 1782 variant by Ivan Chemnitzer, simply titled "The Grasshopper", there is an alternative ending. This comments on the ant's final words that they were only spoken for the sake of teaching the grasshopper a lesson, after which the ant really did feed the grasshopper out of pity. In the 20th century the fable entered the political arena. Walt Disney's cartoon version, The Grasshopper and the Ants (1934) confronts the dilemma of how to deal with improvidence from the point of view of Franklin D. Roosevelt's New Deal. The Grasshopper's irresponsibility is underlined by his song "The World Owes us a Living", which later that year became a Shirley Temple hit, rewritten to encase the story of the earlier cartoon. In the end the ants take pity on the grasshopper on certain conditions. The Queen of the Ants decrees that the grasshopper may stay, but he must play his fiddle in return for his room and board. He agrees to this arrangement, finally learning that he needs to make himself useful, and 'changes his tune' to

In recent times, the fable has again been put to political use by both sides in the social debate between the enterprise culture and those who consider the advantaged have a responsibility towards the disadvantaged. A modern satirical version of the story, originally written in 1994, has the grasshopper calling a press conference at the beginning of the winter to complain about socio economic inequity, and being given the ant's house. This version was written by Pittsburgh talk show guru Jim Quinn as an attack on the Clinton administration's social programme in the USA. In 2008 Conservative columnist Michelle Malkin also updated the story to satirize the policies of 'Barack Cicada'. There have been adaptations into other languages as well. But the commentary at the end of an Indian reworking explains such social conflict as the result of selective media presentation that exploits envy and fear. The fable has equally been pressed into service in the debate over the artist's place within the work ethic. In Marie de France's mediaeval version the grasshopper had pleaded that its work was 'to sing and bring pleasure to all creatures, but I find none who will now return the same to me.' The ant's reply is thoroughly materialistic, however: 'Why should I give food to thee/When you cannot give aid to me?' At the end of the 15th century, Laurentius Abstemius makes a utilitarian point using different insects in his similar fable of the gnat and the bee. The gnat applies to the bee for food and shelter in winter and offers to teach her children music in return. The bee's reply is that she prefers to teach the children a useful trade that will preserve them from hunger and cold. The fable of "A Gnat and a Bee" was later to be included by Thomas Bewick in his 1818 edition of Aesop's Fables. The conclusion he draws there is that 'The many unhappy people whom we see daily singing up and down in order to divert other people, though with very heavy hearts of their own, should warn all those who have the education of children how necessary it is to bring them up to industry and business, be their present prospects ever so hopeful.' The arts are no more highly regarded by the French revolutionary Pierre Louis Ginguené whose "New Fables" (1810) include "The Grasshopper and the Other Insects". There the Grasshopper exhorts the others to follow his example of tireless artistic activity and is answered that the only justification for poetry can be if it is socially useful. Such utilitarianism was soon to be challenged by Romanticism and its championship of the artist has coloured later attitudes. In the early decades of the 20th century, the Romanian poet George Topîrceanu was to make the case for pure artistic creation in "The ballad of a small grasshopper" (Balada unui greier mic), although more in the telling than by outright moralising. A cricket passes the summer in singing; autumn arrives, but he continues. It is only in icy winter that the cricket realizes that he hasn't provided for himself. He goes to his neighbour, the ant, to ask for something to eat, but the ant refuses saying, “You wasted your time all summer long.” The English folk singer and children's writer Leon Rosselson subtly turns the tables in much the same way in his 1970s song The Ant and the Grasshopper, using the story to rebuke the self righteous ant (and those humans with his mindset) for letting his fellow creatures die of want and for his blindness to the joy of life. In the field of children's literature, Slade and Toni Morrison's rap retelling of the fable, Who's Got Game? : The Ant or the Grasshopper? (2003), where the grasshopper represents the artisan, provokes a discussion about the importance of art. An earlier improvisation on the story that involves art and its value was written by the Silesian artist Janosch under the title "Die Fiedelgrille und der Maulwurf" (The fiddling cricket and the mole), originally published in 1982 and in English translation in 1983. There the cricket fiddles for the entertainment of the animals all summer but is rejected by the stag beetle and the mouse when winter comes. She eventually encounters the mole who loves her music, especially because he is blind, and invites her to stay with him. The theme had been treated at an even further distance in Leo Lionni's Frederick (1967). Here a fieldmouse, in a community narrowly focused on efficiently gathering for the winter, concentrates instead on gathering impressions. When the other mice question the usefulness of this, Frederick insists that 'gathering sun rays for the cold dark winter days' is also work. Indeed, the community comes to recognise this after the food has run out and morale is low, when it is Frederick's poetry that raises their spirits.