Кіріспе

Британдық генерал және саясаткер генерал сэр Роберт Томас Уилсон (17 тамыз 1777 – 9 мамыр 1849) – Фландрия, Египет, Иберия түбегі және Пруссияда қызмет еткен британдық генерал және саясаткер. 1812 жылы ол Ресей императорлық армиясына тікелей жіберілді. 1818 жылдан 1831 жылға дейін Саутварк округінен Виг партиясының парламент мүшесі болды. 1842 жылдан өліміне дейін, 1849 жылға дейін Гибралтар губернаторы қызметін атқарды.

Ерте мансап

Лондонда туған ол Лидстегі жүн саудагерінің немересі және суретші, портретші Бенджамин Уилсонның төртінші баласы еді. Он екі жасында ата-анасы қайтыс болған ол, ағасы және қамқоршысы Уильям Босвилл тәрбиесінде өсті, кейін Вестминстер мектебіне оқыды. Жиырма жасына келгенде полковник Уильям Белфордтың қызы Джемаймамен қашып кетті. Одан кейінгі 15 жылда олардың он үш баласы дүниеге келді.

Әскери өмір

Ол әскери және дипломатиялық қызметте көрнекті мансапқа ие болды. 1794 жылы 15-ші Жеңіл драгун полкіндегі прапорщик ретінде Уилсон Виллер-ан-Коши шайқасында көзге түсті, онда шамалы атты әскерлер көп санды француз әскерін жеңді. 1801 жылы ол бакалавр атағын алды. Сол жылы ол Мысырда генерал Аберкромбидің, кейін генерал Хели Хатчинсонның қол астында қызмет етті, француздарды Каир мен Александриядан ығыстырды. 1804 жылы 19-шы Жеңіл драгун полкінің подполковнигі болды. 1806 жылы Хатчинсон басқарған Пруссияға дипломатиялық миссияға қатысты, оның бұрын Мысырда бірге қызмет еткені бар еді. Уилсон Эйлау және Фридланд шайқастарында болды. Тильзит шарты жасалған кезде ол Тилзитте болды және өзеннің француз жағына казак киімімен, досы – сонымен қатар казак генералы болған адаммен бірге өткенін айтты. Шартына қол қойылғаннан кейін Санкт-Петербургке сапар шегіп, құпия шарттарды білмей, Ұлыбритания мен Ресей арасындағы достықты сақтау үшін белсенді түрде жұмыс істеді. Британ елшісі Ресейдің соғыс жариялауға дайын екенін білгенде, Уилсонды хабармен Ұлыбританияға жіберді. Ол өзінен бұрын жіберілген ресейлік курьерді қуып жете алады деп үміттенді және Стокгольмде осыны істеді. 8 қарашада Санкт-Петербургтен шығып, 30-ы күні Англияның Йоркшир графтығындағы Скарбороға келді. Пиреней соғысы кезінде ол португалдық сарбаздардан адал Лузитания легионын құрды. 1809 жылдың қаңтарында британдықтар Пиреней түбегінен шегінген кезде Уилсон шегінуге бағынбады, керісінше француз генералы Пьер Белон Лаписс басқарған 9 000 сарбаздық корпустың қарсы тұруды жөн көрді. Ол 1200 Лузитания легионының жартысын Альмейда бекінісіне орналастырды, ал қалғанын жұқа қорғанысқа жинақтады. Содан кейін ол қарсыластарын аяусыз күшпен қуғынға алып, Лаписс одан әлдеқайда көп күш қарсы тұрғанына сеніп, толығымен қорғанысқа көшті. 1809 жылдың жазында Уилсонның легионы ағылшын-португалдық алдыңғы бекеттер желісінің маңызды бөлігі болды және британ командирі Веллингтон Портоға шабуыл жасағанда, француз қозғалыстарын ерте анықтау үшін испан шекарасына орналастырылды. 1809 жылдың көктемінде Веллингтонның Талавераға шабуылында Уилсонның Лузитаниялық жасағы қайтадан құнды қанаттық жасақ болды. Олардың саны аз болғанына қарамастан, Алантарадағы көпірдің бір бөлігін жарып, маршал Виктордың Португалияға ілгерілеуін тоқтата алды. Талавера шайқасынан кейін француз генералы Виктор және оның корпусы Веллингтон күштерін оңтүстіктен кесіп тастауға әрекеттенгенде, Уилсонның 1500 сарбаздан тұратын шағын қанаттық колоннасы Виктордың 19 600 сарбазын солтүстіктен таң қалдырды. Осы түсініксіз қауіпке тап болған Виктор қорқып, Мадридке асығыс шегінді. 1809 жылдың 12 тамызында Уилсон 4000 сарбазымен, оның ішінде Легионның екі батальоны болды, Пуэрто-де-Баньос шайқасында маршал Мишель Ней басқарған француз күштерінен жеңілді. Француздардың үш есе көп болуына қарамастан, Уилсон тоғыз сағат бойы өз позициясын сақтап тұрды. Ол 400-ге жуық сарбазын жоғалтты, ал француз сарбаздарына 185 адамдық шығын келтірді. 1812 жылы Уилсон Ресейге байланыс офицері ретінде оралды, Кутузовтың Наполеонға қарсы жорығына қосылып, оны егжей-тегжейлі сипаттады, ол өткір бақылаушы, тәжірибелі генерал және Наполеонның Мәскеуден жеңіліске ұшыраған кездегі британ саясаткері екенін көрсетті. Сонымен қатар, ол 1815 жылдың қараша айында Бонапартист Лавалеттің Парижден қашуына көмектесті.

Парламент

1817 жылы Ұлы ойынның бастапқы кезеңінде ол "Ресейдің әскери және саяси күшінің сипаттамасы" атты ресейге қарсы еңбегін жариялады. 1818 жылы Уилсон Саутварк округінен парламент депутаты болды. 1821 жылы, енді радикал болған ол, күйеуі Георг IV-тің қатыгездігінен халықтың сүйіктісіне айналған королева Каролинаның қосылу рәсіміне қатысты. Оның қолдаушылары тәртіпсіздік тудырды, солдатар көпшіліктің үстінен оқ атты. Уилсон араласып, былай деді: "Осылай оқ атуды жалғастыру ұятты, себебі адамдар қарусыз. Ватерлоо шайқасындағы ерлігіңізді есіңізде ұстаңыздар, сол кездегі құрметіңізден айырылмаңыздар. Басыңызға зеңбірек оғы тиген, енді бірнеше тас лақтырудың қажеті жоқ". Оқ атуды тоқтатқан офицер Уилсонды танып, әскерлер шегінді. Бірнеше аптадан кейін Йорк герцогы Уилсонды әскерден босатып жіберді.

Кейінгі мансап

Уилсон 1830 жылы армияға қайта қабылданып, генерал-лейтенант шеніне көтерілді. 1841 жылы толық генерал шеніне жетті және 1842 жылы Гибралтар губернаторы болып тағайындалды. Ол тарих және саясат туралы көп жазды. Вестминстер аббаттығында.