Кіріспе

Британдық саясаткер (1788–1855)

Фитцрой Джеймс Генри Сомерсет, 1-ші Барон Раглан (30 қыркүйек 1788 – 28 маусым 1855), 1852 жылға дейін Лорд Фитцрой Сомерсет ретінде танымал болған, британдық армия офицері. Жас офицер кезінде ол Пиреней соғысында және Ватерлоо шайқасында, соңында Веллингтон герцогының әскери хатшысы болып қызмет етті. Ол сондай-ақ саясатқа қатысып, Тори партиясынан Труро округінің парламент депутаты болды, кейіннен артиллерия бас директоры болды. 1854 жылы ол Қырымға жіберілген британдық әскерлердің бас қолбасшысы болды: оның басты міндеті Константинопольді қорғау болды, сонымен қатар Ресейдің Севастополь портын қоршауға бұйрық берілді. Алма шайқасындағы бастапқы жетістіктен кейін, бұйрықтарды жеткілікті айқындықпен жеткізе алмауы Балаклава шайқасындағы Жеңіл атқыштар бригадасының қасіретті шабуылына себеп болды. Инкерман шайқасындағы одан әрі жетістікке қарамастан, 1855 жылдың маусым айында Севастопольға жасалған одақтастардың нашар үйлестірілген шабуылы толық сәтсіздікке ұшырады. Раглан сол айдың соңында дизентерия мен депрессиядан қайтыс болды.

Ерте өмір

Глостерширдегі Бадминтон үйінде Генри Сомерсеттің, 5-ші Бофорт герцогы мен оның әйелі Елизаветаның (адмирал Эдвард Боскавеннің қызы) тоғызыншы және ең кіші ұлы ретінде дүниеге келген Сомерсет Вестминстер мектебінде оқыды және 1804 жылғы 16 маусымда 4-ші жеңіл атқыштар полкінде корнет қызметіне қабылданып, офицерлік шен алды.

Әскери мансап

1805 жылғы 1 маусымда лейтенант болып тағайындалған Сомерсет 1807 жылы Франциямен тым жақын қарым-қатынас орнатқан Осман империясының сұлтаны Селим III-тің қабылдауына сэр Артур Пейджеттің сапарында бірге болды. 1808 жылғы 5 мамырда 43-ші жаяу әскер полкінің капитаны болды, ал шілдеде сэр Артур Уэлслинің лагерь көмекшісі болып тағайындалғанға дейін қызмет етті. 1814 жылғы 25 шілдеде 1-ші гвардия полкіне ауыстырылып, 1815 жылғы 2 қаңтарда Бат орденінің командирі болып тағайындалды. Сомерсет «Жүз күн» кезеңінде де қатысты: 1815 жылғы 16 маусымда Квартер-Брас шайқасында және екі күннен кейін Уотерлоо шайқасында Веллингтонның штабында қызмет етті, онда оның оң қолы ампутацияланды (кейін әйелі сыйлаған сақинаны алу үшін қолын қайтаруды талап етті). 1815 жылғы 28 тамызда полковник болып тағайындалып, сондай-ақ принц-регенттің лагерь көмекшісі қызметіне бекітілді. 1815 жылғы 3 қазанда Макс-Жозефтің Бавария әскери орденінің рыцары атанды. 1816 жылдың мамырына дейін Франциядағы оккупациялық әскерде болды, содан кейін Паридегі британдық елшілігінің хатшысы лауазымына оралды. 1818 жылы Сомерсет Трюро округінен Тори партиясының парламент мүшесі болып сайланды және 1819 жылы Веллингтонның генерал-инспектор болып тағайындалғаннан кейін оның хатшысы болды. 1826 жылы парламенттегі өкілдігін қайта иеленді. 1827 жылғы қаңтарда Веллингтонның қарулы күштердің бас қолбасшысы болып тағайындалғаннан кейін, 1827 жылғы тамызда Сомерсет әскери хатшы болып тағайындалды. 1829 жылы парламенттен шығып, 1838 жылғы 28 маусымда генерал-лейтенант болып жоғарылатылды. 1852 жылғы 24 қыркүйекте Бат орденінің үлкен кресімен марапатталды, 1852 жылғы 30 қыркүйекте орда генерал-инспектор болып тағайындалды және 1852 жылғы 11 қазанда Монмутшир графтығындағы Раглан бароны титулын алды.

Қырым соғысы

Раглан 1854 жылдың 21 ақпанында Қырымға жіберілген британ әскерлерінің қолбасшысы болды, оған толық генералдың уақытша атағы берілді, ал 1854 жылдың 20 маусымында ол толық генералдың толыққанды атағына ие болды. Рагланның басты мақсаты Константинопольді қорғау болғанмен, сол кездегі соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы болған Ньюкасл герцогы оған, сәттілікке жеткізілмейтін жағдайда бас тартылғаннан басқа, ресейлік Севастополь портын қоршауға бұйрық берді. Сомерсет пен генерал Жак Сент-Арно басшылығындағы ағылшын-француз күштері 1854 жылдың қыркүйегінде Алма шайқасында генерал Александр Меншиковтың орыс әскерін жеңді. 1854 жылдың қазан айында Балаклава шайқасында Раглан өзінің атқыштар қолбасшысы Лукан графына бұйрық берді, ол өз кезегінде Кардиган графына, Луканның күйеуінің інісі және оны жек көретін бағынышты қолбасшыға, 278 британдық сарбаздың қаза табуына әкелген Жеңіл бригаданың тағдырлы шабуылын бастауға бұйрық берді. Балаклава шайқасының нәтижесі шешілмесе де, британдық және француздық одақтас әскері 1854 жылдың қарашасында Инкерман шайқасында жеңіске жетті, ал Раглан 1854 жылдың 5 қарашасында фельдмаршал атағына көтерілді. Ол сондай-ақ 1855 жылдың 15 мамырында Осман империясының 1-дәрежелі Меджидие орденімен марапатталды. Раглан Севастопольді қоршау кезіндегі қырымдық қыста британдық сарбаздардың азық-түлік пен киім-кешек жетіспеуінен туған қиындықтары үшін баспасөз бен үкімет тарапынан айыпталды, бірақ бұл ішінара, тиісті логистикалық қолдау көрсетуге келмейтін отандық биліктің кінәсі болды. Содан кейін ол Корольдік атты әскер полкінің (The Blues) құрметті полковнигі болды. 1858 жылы Сомерсеттің естелігі ретінде Cefntilla Court, Llandenny салынды: ондағы кіреберіс үстіндегі жазуда:

Бұл үй және 238 акр жер 1623 жылы марқұм фельдмаршал лорд Раглан ГЦБ-ның достары, жанкүйерлері және қарулас жолдастары сатып алынып, оның ұлы мен мұрагерлеріне мәңгілік сүйіспеншілік пен құрметтің тұрақты ескерткіші ретінде сыйға тартылды. 1911 жылы Лондонның Стэнхоп қақпасындағы Рагланның үйіне көк тақта орнатылды.

Мәдени суреттер

Рагланның рөлін Джон Джилгуд "Жылы бригаданың шабуылы" (1968) фильмінде сомдады. Лорд Раглан – Джордж Макдональд Фрейзердің "Флэшмен шабуылда" романының кейіпкері, онда ол мейірімді, бірақ нәтижесіз адам ретінде бейнеленеді және өз қызметіне толыққанды жарамсыз болып келеді.