Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британ армиясының генерал-лейтенанты сэр Джон Мур (13 қараша 1761 – 16 қаңтар 1809), сондай-ақ Корунаның Муры деп те белгілі, британ армиясының жоғары шенді офицері болған. Ол әскери оқыту реформаларымен және Пиреней соғысында маршал Сульт басқарған француз әскерін жеңген Коруна шайқасында қаза табуымен ең көп танымал. Соғыстан кейін генерал Сарразин шайқас туралы француз тарихын жазып, былай деді: "Бонапарт не айтса да, Сульт Корунада сүріндірілді; және британдықтар қымбатқа түскен, батыр генерал Мурдың қазасымен аталған қорғаныс жеңісіне қол жеткізді, ол жеке өміріндегі ізгіліктерімен де, әскери қабілеттерімен де ерекшеленді".
British Army general (1761–1809)
Lieutenant General Sir John Moore (13 November 1761 – 16 January 1809), also known as Moore of Corunna, was a senior British Army officer. He is best known for his military training reforms and for his death at the Battle of Corunna, in which he repulsed a French army under Marshal Soult during the Peninsular War. After the war General Sarrazin wrote a French history of the battle, in which he said: "Whatever Bonaparte may assert, Soult was most certainly repulsed at Corunna; and the British gained a defensive victory, though dearly purchased with the loss of their brave general Moore, who was alike distinguished for his private virtues, and his military talents."
Алғашқы жылдар
Джон Мур Глазго қаласында, дәрігер және жазушы Джон Мурдың ұлы, адмирал сэр Грэм Мурдың үлкен ағасы болып дүниеге келді. Ол Глазго жоғары мектебінде оқыды, бірақ 11 жасында әкесімен және оның шәкірті, 16 жасар 8-ші Гамильтон герцогы (1756–1799) Дугласпен бірге Франция, Италия және Германияға кең саяхат жасады. Бұл саяхатқа Мурдың білімін жалғастырған Женева қаласында екі жыл тұруы да кірді.
John Moore was born in Glasgow, the son of John Moore, a doctor and writer, and the older brother of Admiral Sir Graham Moore. He attended Glasgow High School, but at the age of 11 joined his father and Douglas, the young 16 year old 8th Duke of Hamilton (1756–1799), his father's pupil, on a grand tour of France, Italy and Germany. This included a two year stay in Geneva, where Moore's education continued.
Әскери және саяси мансап 17761798
Ол 1776 жылы Британ армиясына, сол кезде Меноркада орналасқан 51-ші жаяу полкінің прапорщигі болып қосылды. Ол алғаш рет 1778 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде, Солтүстік Америкада қызмет ету үшін Ланаркширде 8-ші Гамильтон герцогы құрған 82-ші жаяу полкінің лейтенанты ретінде әрекетке кірді. 1779 жылдан 1781 жылға дейін ол Новая Шотландияның Галифакс қаласында гарнизондық қызметте болды. 1779 жылы, қазіргі Мэн штатындағы Пенобскот экспедициясында, күшін күшейту келгенге дейін, шағын британдық жасақ үлкен американдық күшті ұстап тұрды, осы арқылы өзінің батылдығын көрсетті. Соғыстан кейін, 1783 жылы ол Ұлыбританияға оралды және 1784 жылы Ланарк бургтарының депутаты болып Парламентке сайланды, ол 1790 жылға дейін осы мандатты сақтап қалды. 1787 жылы ол майор болып тағайындалды және қысқа мерзімге 60-шы полкке қосылғаннан кейін 51-ші полкке қайта оралды. 1791 жылы оның бөлімшесі Жерорта теңізіне жіберілді, ол Корсикаға жасалған шабуылға қатысты және Кальвиде жарақат алды. Ол полковник атағын алды және сэр Чарльз Стюарттың генерал-адъютанты болды. Мур мен Корсиканың жаңа британдық вице-королі арасындағы келіспеушіліктер 1796 жылы оның Сер Ральф Аберкромби басшылығымен Батыс Индияға жіберуіне әкелді. Мур Сент-Люсияны британдықтардың қайта басып алуында маңызды рөл атқарды, ол сол кезде француздық республикалық әкімші Виктор Хьюздың сәтті шабуылының нәтижесінде француздардың номиналды бақылауында болған. Науқан барысында Мур екі күндік қатал шайқастан кейін 27-ші Иннискиллинг Фузилерлер полкімен Форт-Шарлотты қайта басып алды. Полк фортты басып алудағы ерлігі үшін марапатталды, олардың полк туы басып алынған қамалдың – Морн Фортундағы ту тірегінде бір сағатқа ілінді, содан кейін британдық тумен ауыстырылды. Форт басып алынғаннан кейін Аберкромби аралдан кетіп, Мурды британдық гарнизонның басшысы етіп тағайындады. Мур сары қызбаға шалдыққанға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін ол Ұлыбританияға қайтарылды.
He joined the British Army in 1776 as an ensign in the 51st Regiment of Foot then based in Menorca. He first saw action in 1778 during the American War of Independence as a lieutenant in the 82nd Regiment of Foot, which was raised in Lanarkshire for service in North America by the 8th Duke of Hamilton. From 1779 to 1781 he was garrisoned at Halifax, Nova Scotia. In 1779, he distinguished himself in action during the Penobscot Expedition in present day Maine, when a small British detachment held off a much larger American force until reinforcements arrived. After the war, in 1783, he returned to Britain and in 1784 was elected to Parliament as the Member for Lanark Burghs, a seat he held until 1790. In 1787, he was made Major and joined the 60th briefly before returning to the 51st. In 1791, his unit was assigned to the Mediterranean and he was involved in campaigning in the invasion of Corsica and was wounded at Calvi. He was given a Colonelcy and became Adjutant General to Sir Charles Stuart. Friction between Moore and the new British viceroy of Corsica led to his recall and posting to the West Indies under Sir Ralph Abercromby in 1796. Moore played a leading role in the British recapture of Saint Lucia, which at the time was under the nominal control of the French as a result of a successful invasion by French Republican administrator Victor Hugues. During the campaign, Moore retook Fort Charlotte with the 27th Inniskilling Fusiliers after two days of bitter fighting. The regiment was honoured for their actions in capturing the fort by having their regimental colour displayed on the flagstaff of the captured fortress at Morne Fortune for an hour, before being hauled down and replaced by the British flag. Upon the capture of the fort, Abercromby departed the island, placing Moore in charge of the British garrison. Moore remained at this post until falling with yellow fever, upon which he was repatriated to Britain.
Мур Ирландияда 1798 жылы
1798 жылы генерал-майор болып тағайындалып, 1798 жылғы Ирландия көтерілісін басуға қатысты. Оның жеке араласуы 20 маусымдағы Фолксмилл шайқасының барысын өзгертіп, генерал Джерард Лейкке дейін Вексфорд қаласын қайта бақылауға алды, осылайша қаланы тонау қаупін болдырмады.
In 1798, he was made Major General and served in the suppression of the Irish Rebellion of 1798. His personal intervention was credited with turning the tide at the Battle of Foulksmills on 20 June and he regained control of Wexford town before General Gerard Lake could, thereby possibly preventing its sacking.
Мур және әскери дайындық
1799 жылы ол Хелдер экспедициясында бригадаға қолбасшылық етті, бірақ британдық және орыс әскерлері бекінген голланд қорғанысын бұза алмағандықтан науқан сәтсіз аяқталды. Мурдың өзі осы шайқаста ауыр жарақат алды. Ол 1801 жылы генерал Сайрус Трапоның қазасынан кейін сол полктің полковнигі болып, британдықтардың Египеттегі французға қарсы жорығында 52-ші полкке жетекшілік етті. 1803 жылы ол Ұлыбританияға оралып, Фолкстоун қаласының жанындағы Шорнклиф армия лагерінде бригадаға қолбасшылық етті, онда ол жаңа бұрғылау және маневр жүйесін енгізді. Сэр Артур Брайант былай деп жазды: "Мур британдық армияға зор үлес қосты, ол оның оқытылған, теңдесі жоқ жеңіл жаяу әскерін ғана емес, сонымен қатар, кемел әскерді жасау үшін адамның барлық жақсы қасиеттерін – физикалық, рухани және ақыл-ойының күшін ояту қажет деген сенімді сыйлады".
In 1799, he commanded a brigade in the Helder Expedition, with the campaign failing after the British and Russian forces failed to overcome entrenched Dutch defenders. Moore himself was seriously injured in the action. He recovered to lead the 52nd regiment during the British campaign in Egypt against the French, having become colonel of that regiment in 1801 on the death of General Cyrus Trapaud. He returned to Great Britain in 1803 to command a brigade at Shorncliffe Army Camp near Folkestone, where he established the innovative system of drill and manoeuvre. Sir Arthur Bryant wrote: "Moore's contribution to the British Army was not only that matchless Light Infantry who have ever since enshrined his training, but also the belief that the perfect soldier can only be made by evoking all that is finest in man – physical, mental and spiritual."
Франциямен соғыс 18031808
Наполеонның Ұлыбританияға шабуыл жоспарлап отырғаны анықталған кезде Мур Дуверден Дунгенесске дейінгі жағалаудың қорғауын басқаруға тағайындалды. Мартелло мұнараларының салынуы оның бастамасымен болды (бұрыннан салынған Шорнклифф бекінісін күшейтіп), Корсикада оны әсер еткен үлгі бойынша салынды, Мортелла мүйісіндегі Торра ди Мортелла британдық құрлық және теңіз күштеріне қарсы тұруда мықтылық танытқан еді. Ол сондай-ақ Кент және Сассекс аймақтарындағы Корольдік әскери каналын қазуды бастады, ал егер жау әскері ресми армия қорғанысын бұзса, Оңтүстік Даунс бойында қорғаныс ұстайтын жасаққа шамамен 340 000 ерікті жинады. 1804 жылы Мур Бат орденінің серігі атанды, ал 1805 жылы генерал-лейтенант шеніне көтерілді. 1806 жылы ол Жерорта теңізінде, ал 1808 жылы Эдвард Пейджетпен бірге Балтық теңізінде шведтерге көмектесу үшін қайтадан әрекетке кірісті. Густав IV-пен туған келіспеушіліктер оны отанына қайтаруға себеп болды, содан кейін 1808 жылдың шілдесінде Португалияға жіберілді.
When it became clear that Napoleon was planning an invasion of Britain, Moore was put in charge of the defence of the coast from Dover to Dungeness. It was on his initiative that the Martello Towers were constructed (complementing the already constructed Shorncliffe Redoubt), following a pattern he had been impressed with in Corsica, where the Torra di Mortella, at Mortella Point, had offered a stout resistance to British land and sea forces. He also initiated the cutting of the Royal Military Canal in Kent and Sussex, and recruited about 340,000 volunteers to a militia that would have defended the lines of the South Downs if an invading force had broken through the regular army defences. In 1804, Moore was made a Knight Companion of the Bath and, in 1805, he was promoted to Lieutenant General. In 1806, he returned to active duty in the Mediterranean and then in 1808 in the Baltic with Edward Paget to assist the Swedish. Disagreements with Gustavus IV soon led to his being sent home where he was ordered to Portugal in July 1808.