Кіріспе

Британ армиясының генерал-лейтенанты сэр Джон Мур (13 қараша 1761 – 16 қаңтар 1809), сондай-ақ Корунаның Муры деп те белгілі, британ армиясының жоғары шенді офицері болған. Ол әскери оқыту реформаларымен және Пиреней соғысында маршал Сульт басқарған француз әскерін жеңген Коруна шайқасында қаза табуымен ең көп танымал. Соғыстан кейін генерал Сарразин шайқас туралы француз тарихын жазып, былай деді: "Бонапарт не айтса да, Сульт Корунада сүріндірілді; және британдықтар қымбатқа түскен, батыр генерал Мурдың қазасымен аталған қорғаныс жеңісіне қол жеткізді, ол жеке өміріндегі ізгіліктерімен де, әскери қабілеттерімен де ерекшеленді".

Алғашқы жылдар

Джон Мур Глазго қаласында, дәрігер және жазушы Джон Мурдың ұлы, адмирал сэр Грэм Мурдың үлкен ағасы болып дүниеге келді. Ол Глазго жоғары мектебінде оқыды, бірақ 11 жасында әкесімен және оның шәкірті, 16 жасар 8-ші Гамильтон герцогы (1756–1799) Дугласпен бірге Франция, Италия және Германияға кең саяхат жасады. Бұл саяхатқа Мурдың білімін жалғастырған Женева қаласында екі жыл тұруы да кірді.

Әскери және саяси мансап 17761798

Ол 1776 жылы Британ армиясына, сол кезде Меноркада орналасқан 51-ші жаяу полкінің прапорщигі болып қосылды. Ол алғаш рет 1778 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде, Солтүстік Америкада қызмет ету үшін Ланаркширде 8-ші Гамильтон герцогы құрған 82-ші жаяу полкінің лейтенанты ретінде әрекетке кірді. 1779 жылдан 1781 жылға дейін ол Новая Шотландияның Галифакс қаласында гарнизондық қызметте болды. 1779 жылы, қазіргі Мэн штатындағы Пенобскот экспедициясында, күшін күшейту келгенге дейін, шағын британдық жасақ үлкен американдық күшті ұстап тұрды, осы арқылы өзінің батылдығын көрсетті. Соғыстан кейін, 1783 жылы ол Ұлыбританияға оралды және 1784 жылы Ланарк бургтарының депутаты болып Парламентке сайланды, ол 1790 жылға дейін осы мандатты сақтап қалды. 1787 жылы ол майор болып тағайындалды және қысқа мерзімге 60-шы полкке қосылғаннан кейін 51-ші полкке қайта оралды. 1791 жылы оның бөлімшесі Жерорта теңізіне жіберілді, ол Корсикаға жасалған шабуылға қатысты және Кальвиде жарақат алды. Ол полковник атағын алды және сэр Чарльз Стюарттың генерал-адъютанты болды. Мур мен Корсиканың жаңа британдық вице-королі арасындағы келіспеушіліктер 1796 жылы оның Сер Ральф Аберкромби басшылығымен Батыс Индияға жіберуіне әкелді. Мур Сент-Люсияны британдықтардың қайта басып алуында маңызды рөл атқарды, ол сол кезде француздық республикалық әкімші Виктор Хьюздың сәтті шабуылының нәтижесінде француздардың номиналды бақылауында болған. Науқан барысында Мур екі күндік қатал шайқастан кейін 27-ші Иннискиллинг Фузилерлер полкімен Форт-Шарлотты қайта басып алды. Полк фортты басып алудағы ерлігі үшін марапатталды, олардың полк туы басып алынған қамалдың – Морн Фортундағы ту тірегінде бір сағатқа ілінді, содан кейін британдық тумен ауыстырылды. Форт басып алынғаннан кейін Аберкромби аралдан кетіп, Мурды британдық гарнизонның басшысы етіп тағайындады. Мур сары қызбаға шалдыққанға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін ол Ұлыбританияға қайтарылды.

Мур Ирландияда 1798 жылы

1798 жылы генерал-майор болып тағайындалып, 1798 жылғы Ирландия көтерілісін басуға қатысты. Оның жеке араласуы 20 маусымдағы Фолксмилл шайқасының барысын өзгертіп, генерал Джерард Лейкке дейін Вексфорд қаласын қайта бақылауға алды, осылайша қаланы тонау қаупін болдырмады.

Мур және әскери дайындық

1799 жылы ол Хелдер экспедициясында бригадаға қолбасшылық етті, бірақ британдық және орыс әскерлері бекінген голланд қорғанысын бұза алмағандықтан науқан сәтсіз аяқталды. Мурдың өзі осы шайқаста ауыр жарақат алды. Ол 1801 жылы генерал Сайрус Трапоның қазасынан кейін сол полктің полковнигі болып, британдықтардың Египеттегі французға қарсы жорығында 52-ші полкке жетекшілік етті. 1803 жылы ол Ұлыбританияға оралып, Фолкстоун қаласының жанындағы Шорнклиф армия лагерінде бригадаға қолбасшылық етті, онда ол жаңа бұрғылау және маневр жүйесін енгізді. Сэр Артур Брайант былай деп жазды: "Мур британдық армияға зор үлес қосты, ол оның оқытылған, теңдесі жоқ жеңіл жаяу әскерін ғана емес, сонымен қатар, кемел әскерді жасау үшін адамның барлық жақсы қасиеттерін – физикалық, рухани және ақыл-ойының күшін ояту қажет деген сенімді сыйлады".

Франциямен соғыс 18031808

Наполеонның Ұлыбританияға шабуыл жоспарлап отырғаны анықталған кезде Мур Дуверден Дунгенесске дейінгі жағалаудың қорғауын басқаруға тағайындалды. Мартелло мұнараларының салынуы оның бастамасымен болды (бұрыннан салынған Шорнклифф бекінісін күшейтіп), Корсикада оны әсер еткен үлгі бойынша салынды, Мортелла мүйісіндегі Торра ди Мортелла британдық құрлық және теңіз күштеріне қарсы тұруда мықтылық танытқан еді. Ол сондай-ақ Кент және Сассекс аймақтарындағы Корольдік әскери каналын қазуды бастады, ал егер жау әскері ресми армия қорғанысын бұзса, Оңтүстік Даунс бойында қорғаныс ұстайтын жасаққа шамамен 340 000 ерікті жинады. 1804 жылы Мур Бат орденінің серігі атанды, ал 1805 жылы генерал-лейтенант шеніне көтерілді. 1806 жылы ол Жерорта теңізінде, ал 1808 жылы Эдвард Пейджетпен бірге Балтық теңізінде шведтерге көмектесу үшін қайтадан әрекетке кірісті. Густав IV-пен туған келіспеушіліктер оны отанына қайтаруға себеп болды, содан кейін 1808 жылдың шілдесінде Португалияға жіберілді.