Кіріспе

Альбертаның Канададан бөлінуін жақтау Альберта сепаратизмі – 20-шы және 21-ші ғасырлардағы (тарихи және қазіргі) Альберта провинциясының Канададан бөлінуін жақтаған қозғалыстардың тізбегі. Олар Альберта провинциясының АҚШ-қа қосылу, тәуелсіз мемлекет құру немесе Канаданың батыс провинцияларының бірімен немесе бірнешеуімен жаңа одақ құру арқылы Канададан бөлінуін жақтайды. Сепаратистік көңіл-күйді тудыратын негізгі мәселелер – Оттава мен басқа провинцияларға қатысты билік арасындағы теңсіздік, федералды үкіметке қатысты, Буффало провинциясының іске аспағандығына дейінгі тарихи ашулар, Альбертаның ерекше мәдени және саяси ерекшеліктерімен байланысты сезім, сондай-ақ Канаданың қаржы саясаты, әсіресе энергетика саласына қатысты мәселелер.

Негізгі құралдар

Альберта 1905 жылдың 1 қыркүйегінде провинция ретінде құрылды. Альберталық сепаратизмнің себебі – көптеген альберталықтардың Канаданың қалған бөлігінен, әсіресе Орталық және Шығыс Канададан мәдени және экономикалық тұрғыдан ерекшеленетініне сенулері. Бұл, әсіресе, Альбертаның Канададағы теңестіру төлемдері жүйесіне артық үлес қосатын экономикалық теңгерімсіздіктерге байланысты. Сонымен қатар, Альбертаның сауда ағынының көп бөлігі АҚШ-пен солтүстік-оңтүстік бағытында, ал Канаданың қалған бөлігімен шығыс-батыс бағытында емес.

1930-шы жылдардағы сепаратизм және Альберта әлеуметтік несие партиясы

1930-шы жылдары 1935 жылғы сайлаудан кейін Альберта үкіметін құрған Әлеуметтік несие партиясы ішінде сепаратизм пайда болды. Уильям Аберхарт пен Эрнест Мэннинг Ұлы депрессиядан зардап шеккен Альберталықтарға қаржылық көмек көрсету мақсатында Әлеуметтік несие партиясын құрды. Партияның табысына федералдық либерал премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кингке деген наразылық толқыны себеп болды, ол либералды емес провинциялық үкіметтерге жұмыссыздыққа байланысты көмек үшін "бір тиын да бермеймін" деген болатын. Федералдық үкімет әлеуметтік несие жүйесін конституцияға қайшы деп танып, 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының 56-бабына сәйкес сирек қолданылатын вето құқығын қолданды, осылайша провинциялық заңнаманы күштен шығарды. Премьер-министр Аберхарт провинциялық банктерді және өркендеу сертификаттарын таратуды қамтамасыз етті. Аберхарттың жақтастары Канададан бөлінуді талап етті, бірақ Аберхарт өзі салмақтылықты ұсынды және бөлінуге қарсы болды. Бұқаралық ақпарат құралдары сепаратистік қозғалысты білімсіздердің маргиналды қозғалысы деп қысым жасады. Дегенмен, Мэннинг Әберхарттың басынан бастап адал қолдаушысы болды. Ол 1935 жылы Аберхарттың Альберталықтарға өркендеу сертификатын екі рет беру туралы уәдесін орындады. 1957 жылы оның үкіметі 20 долларлық мұнай роялти дивидендін жариялады және келесі жылы 17 долларлық дивиденд төледі.

1940-1960 жылдар: Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін монополиялар, Альберта газы

Мұнайдың мол қорының табылуы Альбертаның мұнай өнеркәсібінде 20 жылдық қарқынды зерттеулер, жаңа жаңалықтар және жылдам даму кезеңін бастады. 1948 жылы Imperial Oil компаниясы Эдмонтонның солтүстік-шығысынан 64 км (40 миль) қашықтықта Редвотер мұнай қорын тапты. 1953 жылға қарай мұнай алабы 926 ұңғыманы қамтамасыз етіп, провинцияның барлық өнімінің шамамен 30 пайызын өндірді. Тек 1949 жылы ғана Ледюк-Эдмонтон-Редвотер аймағынан Оңтүстік Альбертаға және Альбертаның шалқарына дейін он екі жаңа мұнай алабы табылды. Көптеген алаптар Imperial Oil компаниясымен табылды, бірақ British American Oil, Gulf, Anglo Canadian және Home Oil сияқты басқа да ірі мұнай компаниялары да үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

1970 жылдар: қазіргі сепаратистік идеалдардың басталуы

Албертаның дербес мемлекет болу идеясы 1970 жылдары қалыптасты. Бұл идея премьер-министр Пьер Трюдоның Канадада екі тілділік пен көпмәдениеттілікті дамытуға, сондай-ақ Ұлттық энергетикалық бағдарламаны іске асыруға жасаған тытысыға жауап ретінде туындады. Көптеген алберталықтар бұл бағдарламаларды мұнай ресурстарын басып алу әрекеті ретінде қарады, ал либералдық «Албертаға қарсы» құндылықтарды насихаттаудың көптеген алберталықтар үшін теріс әсер ететініне сенеді. 1974 жылы Квебек Канададан бөлінуді талқылап жатқанда, көптеген алберталықтар да бөліну мүмкіндігін ойлай бастады. Осының нәтижесінде Калгаридағы бірқатар азамат Тәуелсіз Альберта қауымдастығын құрды. Талқылаудың негізгі мәселесі – Альберта Канаданың қазынасына миллиардтаған доллар салып тұрса да, Орталық және Шығыс Канадамен салыстырғанда тиісті саяси өкілдікке ие еместігі болды. Көптеген адамдар Трюдоның қатал федералистік позициясын сақтап қалатынын және бұл Батыс Канада, соның ішінде Альберта мен оның табиғи ресурстары үшін жағымсыз салдарға әкелетінін болжады. Ақырында, Тәуелсіз Альберта қауымдастығы қауымдастық деңгейінен асып түспеді және саяси партия құрмады. 1970 жылдардағы тағы бір маңызды фактор – екі ірі мұнай дағдарысы: 1973 жылғы Йом Киппур соғысы және 1979 жылғы Иран төңкерісі. Бірінші дағдарыс АҚШ-тың Израильді қолдау туралы шешімінен туындады, бұл Мысыр мен Сирияның қарсы шараларға ұшырауына себеп болды, нәтижесінде мұнай эмбаргосы салынды. Бұл Альбертаның мұнайын әлемдік нарық бағасынан әлдеқайда төмен бағамен сатуына әкелді. Солтүстік Америкада бензин станцияларында ұзақ кезеңдер пайда болды, ал адамдар энергия ресурстарын үнемдеу қажеттігін түсіне бастады. 1979 жылғы екінші мұнай дағдарысы да мұнай өндірісінің төмендеуіне байланысты болды, бұл жолы Иран төңкерісінен кейін орын алды. 1978 жылы Аятолла Рухолла Хомейни басқаратын революциялық антиамерикандық үкімет Америкамен достық қарым-қатынаста болған Иран шахының үкіметін құлатты. 1973 жылдан бері біршама тұрақтап қалған бензин бағасы қайтадан өсті. Мұнай экспорттаушы елдер ұйымының (ОПЕК) бірқатар мүшелері мен осыған ұқсас көзқарастағы мұнайға бай бірнеше ел АҚШ-қа және Израильді қолдаған елдерге мұнай экспорттауын тоқтатты. Солтүстік Америкаға сатылатын мұнай бағасы бірнеше айдың ішінде төрт есеге өсті, бензин станцияларында отын таусылды және Солтүстік Америкадағы бензин станцияларында ұзақ кезеңдер пайда болды. Альберта және Канада үкіметтері мұнай қоры мен мұнай ресурстарын сақтау мәселесін шешу үшін саяси шаралар қабылдады. 1971 жылы Гарри Стром басқаратын Альберта әлеуметтік-кредиттік партиясының провинциялық үкіметі Альбертаның табиғи ресурстарын басқару және сақтау мақсатымен қоршаған ортаны қорғау министрлігін құрды – бұл осы салаға арналған алғашқы министрлік болды. Федералды деңгейде 1974 жылы Энергияны үнемдеу жөніндегі кеңсе құрылды. 1973 жылғы дағдарыстан кейін Альберта мен Канада арасында Альбертаның мұнай ресурстарын басқару және бөлу, сондай-ақ қаржылық байлыққа қатысты дау туды, бұл Альбертаның тәуелсіздік күресіне негіз салды. 1979 жылы Жо Кларктың прогрессивті консерваторлары Пьер Трюдоның либералдық партиясын жеңіп, азшылық үкімет құрғаннан кейін алберталықтар федералдық энергетикалық саясатта өзгеріс болады деп үміттенді. Бұл идеялар Кларктың 1980 жылғы сәтсіз сайлау кампаниясында қолданылды. Альберталық Кларк сайлауда жеңіліп, 1983 жылы партия съезінде сенімсіздік дауысының 67% ғана жинағаннан кейін Прогрессивті консервативтік партия төрағасы лауазымынан кетті.

1980 және 1990 жылдар: либералды, жаңа демократиялық партия, консервативті, қайта өрлеу

Мазмұны Ұлттық энергетикалық бағдарламадан көшірілген; сілтеме үшін сол беттің тарихына қараңыз. 1980 жылы Пьер Трюдо басшылығымен либералдық көпшілік үкімет құрылды. Бұл Канада батысындағы сепаратистік қозғалыстың күшеюіне және митингілерге мыңдаған адамның жиналуына себеп болды. 1982 жылы сепаратист Гордон Кеслер Альберта заң шығарушы жиналысына сайланды. 1970-ші жылдардағы жоғары мұнай бағалары Альбертаның мұнай секторында және жалпы экономикада өсімге әкелді. 1980 жылдың қазан айында премьер-министр Трюдо басшылығымен федералды үкімет Ұлттық энергетикалық бағдарламаны (ҰЭБ) құрды, соның салдарынан Альбертаның тәуелсіздікке қолдауы және федералды үкіметке деген наразылық жаңа деңгейге көтерілді. Трюдо Альберта мұнайына 25% салық енгізді. ҰЭБ енгізілгеннен кейін Альбертаның мұнай өнеркәсібі құлдырады, бұрғыланған мұнай ұңғымаларының саны күрт азайды. Мұнай құмдары сияқты ірі жобаларды тоқтату Альбертада жоғары жұмыссыздыққа алып келді. ҰЭБ-нің бір бөлігі болған мұнайды ынталандыру бағдарламасы Альбертадан барлау капиталын тартып алғаны үшін сынға ұшырады. Табиғи ресурстар конституциялық тұрғыдан провинциялық құзыретке жатса, көптеген алберталықтар ҰЭБ-ді федералды үкіметтің провинция ісіне зиянды араласуы деп қарады. Эдмонтон экономисі Скарф, Батыс Канада, әсіресе Альберта халқы үшін ҰЭБ-нің шығыс провинциялардың пайдасына жасалғаны сезілгенін айтты. Әсіресе премьер-министр Пьер Трюдо сынға ұшырады, оның либералдық партиясы Манитобаның батысында бірде-бір орынға ие емес еді. Трюдоның либералдық үкіметіндегі жоғары шенеунік Эд Кларк Ұлттық энергетикалық бағдарламаны әзірлеуге көмектесті және Альберта мұнай өнеркәсібінде "Қызыл Эд" деген лақап атқа ие болды. Брайан Малруни билікке келгеннен кейін Кларк дереу жұмыстан босатылды. 1980-ші жылдардағы мұнайдың артық өндірісі әлемдік мұнай бағасының төмендеуіне әкелді, ал Альберта мұнайы тіпті Шығыс Канадада да тиімсіз болды, нәтижесінде шетелдік мұнай сатып алуға мәжбүр болды. Бұл ҰЭБ-нің беделін түсірді, өйткені "өздігінен қамтамасыз ету" оның мақсаттарының бірі болды. ҰЭБ экономикалық апат ретінде қаралып, Трюдо үкіметі оны жойған жоқ, ол 1985 жылға дейін күшінде болды. Альберта жоғары мұнай бағаларына байланысты бастапқыда экономикалық артықшылыққа ие болды, бірақ ҰЭБ артықшылықты қатты қысқартты, бұл өз кезегінде Альбертаның циклдық энергия саласына тәуелділігін азайтуға бағытталған Лугидтің экономиканы әртараптандыру саясатын тоқтатты, мысалы, Альберта мұралық жинақтау қоры, сондай-ақ провинцияны инфрақұрылымдық тапшылықпен қалдырды. Атап айтқанда, Альберта мұра қоры мұнай бағасының жоғары кезінде мұнай бағасының құлдырауына байланысты мұнай және газ өнеркәсібінің циклдық сипаты салдарынан "жаңбырлы күнге" арналған резерв ретінде пайдалану үшін мүмкіндігінше көп пайданы сақтауға арналған. ҰЭБ қордың толық әлеуетіне жетуіне кедерес келтірген себептердің бірі болды. Басқа бамперлерде "Мен ПетроКаннан газ сатып алудың орнына осыны бір шақырымға итеруге дайынмын" деп жазылған. Трюдоға деген жеккөрушілік соншалық, онымен байланысты барлық нәрсе провинцияда жойылды. Альберта либералдық партиясы мыңдаған мүшелерін жоғалтты және 1982 жылғы Альбертаның жалпы сайлауында провинциялық заң шығарушы жиналысында бірде-бір орын жеңіп алмады. Бұл нәтиже ондаған жылдар бойы оңшыл орталықтың бақылауында болған заң шығарушы жиналысқа әкелді. Альберта либералдық партиясы ешқашан маңызды заң шығарушы билікке ие болған жоқ. Көптеген көрнекті азаматтар Альбертаның тәуелсіздік принциптерін ілгерілетуге шақырылды. Бұл сезім Батыс Канада тұжырымын (БКТ) және Батыс Федтің пайда болуына әкелді, олар Альбертада көп қатысушылармен кездесулер өткізді. Бұл партияларға тартылған адамдардың көпшілігі міндетті түрде тәуелсіздікті жақтаған жоқ, бірақ Альберта мен оның ресурстарына әділ қарауды жақтады. 1982 жылы Гордон Кеслер Олдс-Дидсберидегі қосалқы сайлауда БКТ кандидаты ретінде Альберта заң шығарушы жиналысына сайланды және ұлттық назар аударды. Сонымен қатар, Батыс Федералдық қоры құрылды, оның басшысы Эдмонтон бизнесмені Элмер Кнутсон болды, ол Батыс аймағының наразылығы идеяларын саяси қозғалысқа айналдырғаны үшін мақталады. Кнутсон сепаратист екенін жоққа шығарды, бірақ Батыс Федералдық кеңінен сепаратистік ұйым ретінде қарастырылды. 1983 жылы Кнутсон Канаданың әлеуметтік несие партиясының басшылығына үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Бір жылдан кейін, 1984 жылы Кнутсон Канаданың аймақтар конфедерациясы партиясын құрды, ол Альбертаға көбірек аймақтық автономия беретін жаңа канадалық конституцияны жақтады. Канаданың аймақтар конфедерациясы партиясы (АКП) Канада төрт аймақтан тұрады деген қағидатқа негізделген, олардың әрқайсысы парламентте тең өкілдікке ие болуы керек. 1983 жылдың ортасында ол Альбертада ресми провинциялық партия ретінде тіркелді, ал 1984 жылы федералды тіркелді және 54 кандидатты тікелей сайлауға жіберді, бірақ ешқайсысы сайланбады. Басты бағдарламалық бастамаларға міндетті екітілділікті және метрикалық жүйені жою, Сенатты тарату және төрт аймаққа тең өкілдік кірді. Бір жылдан кейін Кнутсон отставкаға кетті, бірақ ол Альбертаның көптеген азаматтарын Даг Кристидің Батыс Канада тұжырымына қосылуға шабыттандырды, ол сайлауда кандидаттарды тікелей сайлауға жіберді. 1980 жылға дейін тәуелсіздік өте маргиналды идея болды; мысалы, 1977 жылы Калгари Геральд газеті жүргізген сауалнама көрсеткендей, 2,7% тәуелсіздікті қолдады. Пьер Трюдо премьер-министр болғаннан кейін тәуелсіздікке қолдау күрт өсті; 1981 жылы Канада Батыс қоры жүргізген сауалнамада 49% "Батыс канадалықтар Канаданың бір бөлігі болудан аз пайда көреді, сондықтан өздерінің жолымен жүруіне болады" дегенмен келісті. Жауап ретінде премьер-министр Питер Лугид провинцияның 79 округінде (сайлау округтерінде) 78 кандидатты тікелей сайлауға жіберген шапшаң сайлауды жариялады. БКТ ішіндегі күшті даулар мен құрылымдық басшылық проблемалары ерекше көзге түсті. БКТ халықтың дауысының шамамен 12% (111 000-нан астам дауыс) жеңіп алғанына қарамастан, Кеслер округтерді ауыстырғаннан кейін жеңіліске ұшырады және басқа кандидат сайланбады. БКТ 1985 жылы Грант Нотли қайтыс болғаннан кейін Спирит Ривер Фэрвьюде өткен тағы бір қосалқы сайлауда күшті үшінші орынды иеленді. Прогрессивті консервативтік партия, Брайан Малруни басшылығымен 1984 жылғы федералды сайлауда премьер-министр Джон Тернерді жеңіп, көпшілік үкіметті жеңіп алғаннан кейін партияның танымалдылығы төмендеді. Малруни басшылығымен ҰЭБ жылдам түрде таратылды, ал Альберталықтар ресурстық байлықты жақсы келісіммен бөлісуге үміттенді. Бұл Альбертаның тәуелсіздік қозғалысының күрт әлсіреуіне әкелді. Дегенмен, Малруни үкіметі көңілі қалдырды, өйткені көптеген депутаттар Орталық Канададан сайланды, ал Альбертаның алаңдаушылықтарына көңіл бөлмеді. 1993 жылы қызметтен кеткен кезде Малруни, әртүрлі сыбайлас жемқорлық айыптарына байланысты, ең жек көрілетін премьер-министр болды. Малруни CF 18 истребительдерін күту жөніндегі келісім-шартты Монреальде орналасқан Bombardier Aerospace компаниясына тапсырды, бұл Батыс Канададағы ашу-ызаны тудырды, өйткені Батыс Канада жақсы ұсыныс жасады, бұл тікелей Альбертаның реформалық партиясының құрылуына әкелді. Осыдан кейін БКТ қайта жанданды, ал 1987 жылы кандидат Джек Рамсиді тікелей сайлауға жіберді, ол 1982 жылы партияның басшысы болған. Рамси Альбертаның тәуелсіздігіне альтернатива ретінде Үш Е Сенатын маңызды түрде және айқын түрде жақтады, 1986 жылға дейін оның пікірін БКТ-ның бұрынғы сепаратистік ұстанымына қайтарды. 1987 жылы Рамси Альбертаның реформалық партиясына қосылды және қосалқы сайлауда қатысты, онда ол екінші орынды иеленді. Бұл партияның кандидатты тікелей сайлауға жіберген соңғы реті болды. Альбертаның көрнекті азаматы Престон Мэннинг Канаданың реформалық партиясын, оңшыл популисттік федералдық партияны, сепаратистік сезімдерге қарсы және айқын танымалдылығы бар партияны жетекшілік етті. Мэннинг тәуелсіздікке ұмтылған көптеген Альберталықтарды өз тармағына тартты. Реформалық партия 1987 жылдан 2000 жылға дейін, ол Канадалық одаққа біріккенге дейін болды. 2003 жылы ол Прогрессивті консервативтік партиямен бірігіп, қазіргі Канада консервативтік партиясын құрды. Бұл бірігулер...

2000 жылдардағы реформадан консервативтіге дейін

Альбертаның мәселелерін айқындап көрсетуге Реформа партиясының жоқтығы себеп болғандықтан, жиырма бірінші ғасырдың басында сепаратистік қозғалыс 1980 жылдардан бері алғаш рет мағыналы түрде ұйымдаса бастады. Бірақ, сепаратизм тағы да оңтайлы федералды үкіметке үміт артып, қайта көңілі қалды. 2004 жылғы федералды сайлауда Канаданың үкіметтік Либералдық партиясы, сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптауларға қарамастан, азшылық үкімет құрды. Альберта сайлаушыларының 61,7%-ы оппозициялық Консервативтік партияға дауыс берді, 22%-ы либералдарды қолдады, бірақ консервативтік дауыс берушілердің қаншасы сепаратист болғанын болжау қиын. Альбертада Киото протоколына қарсылық күшті болды, себебі Киото келісімі провинциялық экономикаға, негізінен мұнай және газ өнеркәсібіне теріс әсер етеді деп саналды. (Альбертада Сауд Арабиясынан кейін әлемдегі екінші ірі дәлелденген мұнай қоры бар.) 2004 жылғы жалпы сайлауда Альбертаның Бөліну партиясы 12 үміткерді тікелей ұсынды, олар 4680 дауыс жинады, бұл провинциялық жалпы дауыс санының 0,5%-ын құрады. Ешбір үміткер сайланбады. Бұл 2001 жылғы сайлауда Альбертаның тәуелсіздік партиясының 15 үміткері 7500 дауыс жинаған кезде алған қолдауынан азырақ болды. Альберталық Стивен Харпер Канаданың бірінші өткен орынды жеңіп алған сайлау жүйесіне қарсы тұрып, 2006 жылғы федералды сайлауда Канаданың премьер-министрі болды. Харпер Реформа партиясының маңызды тұлғасы болды, 2002 жылы Канадалық Альянстың жетекшісі болды, содан кейін 2003 жылы ПК партиясымен бірігіп, Канаданың Консервативтік партиясын құрды. Харпердің Реформа партиясымен байланысының арқасында Альберталықтар оның Альбертаның мүдделерін қорғауға сенімді тұлға болады деп сенді. Осының салдарынан Альбертаның сепаратистік қозғалысы күмәнді перспективалармен шетте тұрды. Кейбір сарапшылар бұл нәтиженің сепаратизмді қолдаудың әлсіреуіне әкелетінін болжады. Альбертаның Канададан бөліну идеясы Альбертаның консервативтік партияларының кейбір өкілдерінен қолдау тапты. Альбертаның премьер-министрі Ральф Клейннің орнын басатын үміткерлердің бірі Марк Норрис 2006 жылдың наурызында "Кальгари Сан" газетіне, егер болашақ федералды үкімет Альбертаға зиян келтіретін саясатты, мысалы, көміртегі салығын енгізуге жалғастырса, "(Альберта) бөліну үшін қадамдар жасайды" деді. Сонымен қатар, кейбір саясаткерлердің пікірінше, кем дегенде бір сауалнама көрсеткендей, Альберта халқының көп бөлігі сайлау нәтижелерінде көрініс тапқаннан гөрі, бөліну идеясына көбірек жанысса мүмкін. 2004 жылдың қаңтарында премьер-министр Ральф Клейн Reader's Digest журналының канадалық басылымына Альберталықтардың төртінші бірі бөлінуді қолдайтынын айтты. 2005 жылдың тамызында "Western Standard" газеті тапсырысымен жүргізілген сауалнамада "Батыс канадалықтар өз елін құру идеясын зерттей бастауы керек" деген пікірге қолдау Альбертада 42%-ды, ал Батыс провинцияларында 35,6%-ды құрады.

2010 жылдардың аяғы мен 2020 жылдардың басында қайта өрлеу

Альберталық сепаратизмге қолдау 2015 жылдың 19 қазанында Джастин Трюдоның Либералдық партиясының Канададағы федералды сайлаудағы жеңісімен айтарлықтай артты. Пьер Трюдоның ұлы Трюдо көпшілік үкіметпен премьер-министр болды және Альбертаның сепаратистік қозғалысын қайта жақтандырды. 2017 жылдың 13 қаңтарында Онтарионың Питерборо қаласындағы қалалық мәжілісте сөйлеген сөзінде Трюдо: "Біз майлы құмдарды ертең тоқтата алмаймыз. Біз оларды бірте-бірте жоюымыз керек. Бізге табиғи отынға тәуелділіктен арылуды басқару керек. Бұл уақыт алады" деді. Келесі күні Эдмонтондағы Калгари мен Эдмонтон арасындағы хоккей ойынында Трюдо мырзаға көпшілік қатты ысқырық тартты. Оның Альбертадағы танымалдылығының төмендігі Альберта сепаратистері үшін маңызды біріктіруші фактор болып табылады. Альбертаның Канададан бөлінуі тақырыбы көптеген басты ақпарат құралдарында жарияланды. "Әлемде халық саны аз, бірақ өте бай және белгілі бір деңгейде қарсылыққа бейім бір провинция жоқ. Канаданың трансферттік төлемдер жүйесі басқа жерде әлеуметтік тұрақсыздыққа әкелер еді. Бірақ тура айтқанда, канадалықтар тым сыпайы." 2018 жылдың қыркүйек айында Ipsos жүргізген сауалнамада Альберталықтардың 62% -ы Альбертаның "Конфедерациядан әділ үлес алмайды" деп санайды (1997 жылы 45% -дан жоғары), 46% -ы "өз провинциясына өз еліне қарағанда жақынырақ сезінеді" (1997 жылы 39% -дан жоғары), 34% -ы "бірнеше жыл бұрынғыдан гөрі Канадаға аз берілгенін сезінеді" (1997 жылы 22% -дан жоғары), 18% -ы "батыс канадалықтардың пікірлері Оттавада жеткілікті түрде ұсынылмайды" деп санайды (2001 жылы 22% -дан төмен), ал 25% -ы "егер провинциям Канададан бөлініп кетсе, жақсы болар еді" деп санайды (2001 жылы 19% -дан жоғары). 2019 жылдың ақпан айында Ангус Рид жүргізген сауалнама Альберталықтардың 50% -ы Канададан бөлінуді қолдайтынын көрсетті, бірақ Альбертаның бөліну ықтималдығы "алыс" екені анықталды. 2019 жылдың 21 қазанында Джастин Трюдоның Канададағы федералды сайлауда қайта сайлануынан кейін #Wexit (Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуының пародиясы) әлеуметтік желілерде танымал болды. Алайда Hill+Knowlton Strategies сарапшыларының талдауы көрсеткендей, бұл күштің бір бөлігі дезинформация мен боттардың салдарынан туындады. 2019 жылдың 4 қарашасында "Wexit Alberta" тобы федералды саяси партия мәртебесіне өтініш берді. 2019 жылдың 6 қарашасында Ipsos жүргізген сауалнама Альберта және Саскачеван провинцияларында Канададан бөлінуге деген қызығушылықтың рекордтық деңгейге жеткенін көрсетті – тиісінше 33% және 27%. 2020 жылдың 12 қаңтарында Wexit Canada келесі федералды сайлауға қатысуға құқылы деп танылды. 2020 жылдың мамыр айында "The Western Standard" үшін "Northwest Research" жүргізген сауалнама респонденттердің 41% -ы референдумда тәуелсіздікті қолдайтынын, 50% -ы қарсы екенін және 9% -ы шешім қабылдамағанын көрсетті. Белгісіздерді есепке алмағанда, 45% қолдайды және 55% қарсы. Сондай-ақ респонденттерден "егер федералды үкімет Альбертамен жаңа конституциялық келісім туралы келіссөздер жүргізуге дайын болмаса" референдумды қолдай ма деп сұрастырылды, нәтижесінде 48% "иә" деді, ал 52% "жоқ" деді. Альбертаның ең ірі екі қаласынан тыс жерлерде тәуелсіздікке қолдау көбірек болды, ал Эдмонтон қарсылық білдірді.

Канададағы ажырасудың заңдылығы

Канадада Канада Жоғарғы Соты бекіткен "Түсініктілік туралы заң" провинцияның бөліну процедурасын анықтайды. Алғашқы қадам – бүкіл провинция бойынша нақты сұрақ қойылған референдум өткізу. Референдумда қажетті көпшілік дауыс мөлшері белгіленбеген.

Саясат зерттеулері

Күндері өткізілген Қалды Құрамы белгісіз Бастады Үлгісі Өткізген Сауалнама түрі ЕскертулерТамыз 21–23, 2022 70%23%7%49%700Research Co. ОнлайнМаусым 10–12, 2022 71%22%7%47%800Research Co. ОнлайнҚазан 13, 2021 45%40%15% 5%935Mainstreet Research ОнлайнАқпан 7–9, 2021 69%25%7%44%600Research Co. ОнлайнМамыр 14–19, 2020 50%41%9%9%1,094Northwest Research IVRЖелтоқсан 18–20, 2019 55%40%6%15%Research Co. ОнлайнҮлгі көлемі бүкіл Канада үшін 1,000 болдыҚараша 12–17, 2019 75%25%50%Abacus ОнлайнҮлгі көлемі бүкіл Канада үшін 3,000 болдыҚазан 24 – Қараша 1, 2019 54%33%13%21%250Ipsos ОнлайнҚыркүйек 11–17, 2018 75%25%50%400Ipsos Онлайн