Кіріспе

Кеңес коммунистерінің Иосиф Сталинге қарсы саяси одағы – Біріккен оппозиция (Lang ru, кейде Бірлескен оппозиция деп аударылады) – 1926 жылдың басында Бүкілодақтық коммунистік партиясы (большевиктер) құрамында құрылған топ. Леон Троцкий басқарған Сол оппозиция Григорий Зиновьев пен оның жақын серігі Лев Каменев басқарған Жаңа оппозициямен бірігіп, Сталин басқаратын орталыққа қарсы оппозицияны күшейтті. Біріккен оппозиция, басқалармен қатар, Коммунистік партия ішінде сөз бостандығын кеңейтуді, Жаңа экономикалық саясатты (НЭП) таратуды, ауыр индустрияны дамытуды және бюрократияны қысқартуды талап етті. Топтың жетістіктері шектеулі болғандықтан, 1927 жылдың соңына қарай Сталиннің көпшілігі оны тиімсіз етіп таратып жіберді.

Өткені және қалыптасуы

Партия бірлігін нығайту мақсатында 1921 жылы 10-шы партия съезінде большевиктер партиясы ішіндегі фракцияларға тыйым салынды. Тыйым салынғанмен, жасырын топтар сақталып қалды және түрлі пікірлер білдіріле берді. Біріккен оппозицияның болашақ мақсаттары 1920 жылдары түрлі топтар арқылы жарияланды. 1923 жылы Троцкийдің сол кездегі Орталық комитетке жазған хаттарына ұқсас мәлімдемелермен, наразы партия мүшелері «46-шы декларацияны» жариялады, онда партия ішіндегі бюрократияның және цензураның күшеюі сынға алынды. «Платформа» партия басшылығының құрылымын сынады, онда шешімдер көбінесе жоғарыдан беріліп, жұмысшылар мен қарапайым сайлаушылардың ықпалы азайды. Троцкий, Зиновьев және Каменевтің ұстанымдары 1925 жылы жақындасты. Үшеуі де Сталин мен Бухариннің «бір елде социализм» теориясына қарсы болды және жұмысшылардың мүддесіне зиян келтіретін, шаруаларды артықшылыққа қоятын Жаңа экономикалық саясатқа наразылық білдірді. Олар мемлекеттік жоспарлауды күшейту және өнеркәсіпке инвестицияны арттыруды жақтады. Осы оппозициялық көзқарастарының логикалық жалғасы ретінде Зиновьев пен Каменев партия ішіндегі наразылықты күшейтуді және бюрократияны азайтуды қолдады, бұл Троцкий 1923 жылдан бері жасап келе жатқан жұмыс еді. Лениннің әйелі Надежда Крупская да оппозицияға қысқа мерзімге қолдау көрсетті. Дегенмен, ірі ұйымдасқан оппозициялық блок құрылмады. Саясаттағы ұқсастықтарға қарамастан, Троцкий 1925 жылы Зиновьев пен Каменевпен тығыз жұмыс істемеді, ал олардың қарсылығы үйлестірілмеген. Партияның 14-ші съезінде Сталинге қарсы батыл түрде көтерілген оппозициялық дауыстар оңайлықпен жеңіліске ұшырады. Бұл топты Владимир Смирновтың айналасындағы шағын «15 топ» фракциясы құрды, олар Кеңес Одағы енді жұмысшы мемлекеті емес деп мәлімдеді. Олар Троцкийдің Сол оппозициясын және Зиновьевтің Жаңа оппозициясын (кейде 1925 жылғы оппозиция деп те аталады) біріктірді, олардың екеуі де «15 топпен» көптеген мәселелер бойынша келіспеді, әсіресе Кеңес Одағының жұмысшы мемлекеті санала ма деген мәселеде. Көптеген бұрынғы Жұмысшы оппозициясының жақтастары да Біріккен оппозицияға қосылды.

Біріккен қарсылық

Смирновтың 15 мүшесі біріккен оппозицияны құрылғаннан кейін көп ұзамай, олар мен Каменев пен Зиновьевтің жақтастары арасындағы келіспеушіліктердің күшеюіне байланысты тастап кетті. Біріккен оппозиция тез арада халыққа бағытталған, еңбекшілерге көбірек назар беретін партияны, сондай-ақ партия ішінде демократияны күшейтуді талап ете бастады. Олар партия ішінде наразылық білдіруге кең мүмкіндік және жұмысшылар кәсіподақтарының көбірек автономиясын қалаған. 1926 жылғы мамыр айында Троцкий, Зиновьев және тағы 82 адам Сталиннің басшылығын айыптаған декларацияға қол қойды. Орталық комитет екі айдан кейін Біріккен оппозициядан жаңа партия басшылығын талап етуден бас тартуды талап етті, оппозиция одан тиісінше бас тартты. 1926 жылғы платформасында партиядағы демократия мен пікір-таластың жетіспеуі қатаң сынға алынды, "ешқандай жерде резолюциялар "бір ауыздан" қабылданбаса, қабылданбайды" деп атап өтілді. 1926 жылдың қазан айында Сталиннің жақтастары Троцкийді Политбюродан шығарып салды. 1926 жылдың қазан айына дейін Каменев пен Зиновьев та Политбюродан шығарылды, ал Зиновьев Коминтерннің төрағасы лауазымынан айырылды. Біріккен оппозицияның кеңес азаматтары арасында қолдау табуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Сталин Біріккен оппозицияның басшыларымен келіссөздер жүргізіп, оларды партия шешімдерін қабылдауға және фракциялардан бас тартуға шақырды, бұл партия ішінде өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік беретін еді. Бұхарин де Біріккен оппозиция мүшелерін фракциялардан бас тартуға және партиядан кешірім сұрауға шақырды. Біріккен оппозицияның көптеген мүшелері келісімге келісіп, немесе күресті жалғастырудың салдарынан қорқып, кешірім сұрап, фракциялықтарға қарсы күреске қайтадан бекінді. Каменев пен Зиновьевтің жақтастарының көп бөлігі, сондай-ақ Жұмысшы оппозициясының көпшілігі 1927 жылдың ортасына қарай Біріккен оппозициядан шығып, саяси қысымның күшеюіне байланысты жаңа бағытқа бет бұрып, Сталинге қолдау көрсетті. Қауіп-қатер мен уәделерге қарамастан, Біріккен оппозицияның көп бөлігі өз жолынан қайтпады. 1927 жылдың қыркүйегінде олардың жаңа ресми платформасы жарияланды. Платформада НЭП арқылы елге капиталистік ықпалдың еніп жатқаны, Сталин мен большевиктердің басшылығы сынға алынып, партия ішінде еркін пікір алмасуға рұқсат етілмейтіні айтылды, соңында партия нағыз ленинизмнен ауытқып кеткені туралы қорытынды жасалды. 1926 жылы Сталиннің партия басшылығына жасаған жалпы сын 1927 жылдың соңына қарай Сталиннің қабілеттері мен диктаторлық бейімділіктеріне тікелей шабуылға айналды. Бірақ бұл да маңызды қолдау таба алмады, оппозиция партия ішінде азшылық болып қала берді. Полиция Біріккен оппозицияға қарсы күш қолдана бастады, көптеген мүшелерін тұтқындады. Троцкий мен Зиновьев Орталық комитеттен шығарылғаннан кейін қалған ықпалының көп бөлігін жоғалтты.

Салдары

Троцкий 1929 жылы КСРО-дан қуылды және өмірінің қалған бөлігін эмиграцияда өткізді, бірақ ол Сталинге қарсы, негізінен, жазбалары арқылы күресін жалғастырды. Троцкий қалған жақтастарымен бірге Халықаралық солшыл оппозицияны құрды, ал 15-ші топ та Сталинге қарсылығын жалғастырды. Троцкий, Зиновьев және Каменев 1932 жылы Сталинге қарсы блок құрды, бірақ ол 1933 жылдың басында таратылғандай болды. Бұл топтардың жақтастары көп ұзамай жер аударылды немесе түрмеге қамалды, ал 1941 жылдың соңына қарай Біріккен оппозицияның бұрынғы жақтастарының көбі, олар одан бас тартқан немесе бас тартпаған, Сталиннің бұйрығымен атылды немесе өлтірілді. Зиновьев пен Каменев көбінесе Сталинге адал болды, бірақ Бухарин 1929 жылы Сталинге қарсы олармен одақтасуға тырысты. Бухаринға ешқандай көмек көрсетілмеді, бірақ Сталин бұл кездесуді Каменев пен Зиновьевтің жалғасқан құйрықтарының дәлелі ретінде пайдаланды. Зиновьев пен Каменев өлім жазасына кесіліп, 1936 жылы Сталиннің бұйрығымен атылды, бұл Ұлы тазартудың бастауы болды. 1940 жылы Троцкий Мексикада кеңес агентінің қолынан қаза тапты.