Кіріспе
Hvar (Chakavian: For, Φάρος, Pharus және Pharina, ) - Хорватияның Сплит-Далмация округінің бөлігі, Хвар аралындағы қала және порт. Муниципалитеттің халқы 4 251 адам (2011 жылы), ал қаланың өзінде 3 771 адам тұрады, бұл оны Хвар аралындағы ең үлкен елді мекенге айналдырады. Қала аралдың оңтүстік жағалауындағы шығанақта, Стари-Град және Ельса қалаларының қарама-қарсысында орналасқан. Хвар қаласы Адриатика теңізінде сауда және мәдениет орталығы ретінде ұзақ және даңқты тарихқа ие. 13-18 ғасырларда Венеция империясының құрамына кірген коммуна, қала қабырғаларын қоршап, портты қорғайтын берік бекінісі бар маңызды теңіз базасы болды. Экономикалық өркендеумен бірге мәдени өмір гүлденді, және Хварда 1612 жылы ашылған Еуропадағы ең көне сақталған театрлардың бірі орналасқан. Жеті жүз жылдық қабырғалар, сондай-ақ 15-17 ғасырлардағы көптеген ақсүйектер үйлері мен қоғамдық ғимараттар бүгінге дейін сақталған. 19 ғасырға қарай Хвар порты әскери база ретінде маңызын жойды, ал 2018 жылы 150 жылдығын тойлаған Хвар гигиеналық қоғамы (Higijeničko društvo u Hvaru) қала мен арал экономикасын жаңа бағытқа бұрды. Еуропадағы ең алғашқы "туристік кеңестердің" бірі ретінде ол 1868 жылы "қонақтарға жақсы қызмет көрсету" мақсатымен құрылды. Қазіргі таңда қалада түрлі қонақүйлер, галереялар, мұражайлар мен көрмелер бар, оның ішінде Арсенал, Лоджия, Хорват институты және өнер мен археологиялық коллекцияларымен Хвар мұражайы бар. Паклени Отоци аралдар тізбегімен қорғалған, табиғаты әдемі шығанақта орналасқан Хвар порты жыл бойы кемелерге қауіпсіз пана болып табылады. Қала, әсіресе жаз айларында, Адриатика теңізінде жүзіп жүрген яхталар үшін танымал тоқтау орны болып табылады. Порттан Хвар мен Сплит, Брач, Корчула, Ластово және Вис арасында жүйтіп тұратын катамаран паромдары бар.
Hvar (Chakavian: For, Φάρος, Pharus and Pharina, ) is a town and port on the island of Hvar, part of Split Dalmatia County, Croatia. The municipality has a population of 4,251 (2011) while the town itself is inhabited by 3,771 people, making it the largest settlement on the island of Hvar. It is situated on a bay in the south coast of the island, opposite from the other nearby towns of Stari Grad and Jelsa. The town of Hvar has a long and distinguished history as center for trade and culture in the Adriatic. A commune, part of the Venetian Empire during the 13th to 18th centuries, it was an important naval base with a strong fortress above, encircling the town walls and protecting the port. Cultural life thrived as prosperity grew, and Hvar is the site of one of the oldest surviving theatres in Europe, opened in 1612. The seven hundred year old walls still survive, as do many of the noble houses and public buildings from 15th – 17th centuries. By the 19th century, the port of Hvar was no longer a military base, and The Hygienic Society of Hvar (Higijeničko društvo u Hvaru), celebrating 150 years in 2018, took the economy of the town and the island in a new direction. As one of the earliest "tourist boards" in Europe, it was founded in 1868 with the purpose of providing "good care for visitors". Today, the town has a variety of hotels, galleries, museums, and exhibitions, including the Arsenal, Loggia, the Croatian Institute, and the Hvar Heritage Museum with its art and archaeological collections. The port of Hvar, set in a picturesque natural bay, with the Pakleni Otoci island chain protecting it to the south, is a safe haven for boats year round. The town is a common port of call for yachts sailing around the Adriatic, especially in the summer months. There are regular catamaran ferry services from the port between Hvar and Split, Brač, Korčula, Lastovo, and Vis.
Қалалық әкімдігі
Хвар муниципалитеті 7,535 га аумақты құрайды, оның ішінде қала және Брусье (194 адам), Жағдодна (30 адам), Вело Граблье (7 адам), Милна (104 адам), Zaraće (14 адам) және Света Недилья (131 адам) елді мекендері кіреді. Мало Граблье және Zaraće ескі елді мекендері қазірде тұрғынсыз. Халық саны 2011 жылғы санақ бойынша көрсетілген. Бұл қазір солтүстік және оңтүстік арасында жылдам әрі оңай қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Жағалауы көбінесе тік және иректелген, шығанақтарда ұсақ құмды-қиырлы жағажайлар бар. Паклени Отоци және Хвар портының кіреберісіндегі Галешник аралы қорғалатын табиғи аймақтар болып табылады.
Тарих
Қазіргі Хвар қаласының орнында ең ерте белгілі қоныс – иллирийліктердікі болған, ол қала алаңының солтүстік жағындағы төбелерде орналасқан. Бұл кезде собор тұрған жерге дейін жеткен кішкентай шығанақ болған. Сонымен қатар, собор американдық және римдік жолдарға тән блок жүйесіне ұқсас көшелермен толығымен қоршалған. Қазіргі испан бекінісі орнында дөңгелек қамал тұрған, оның маңыздылығын сол жерден табылған қыш ыдыстардан көруге болады, бұл б.з.д. сегізінші ғасырдан бастап алыс сауда болғанын көрсетеді. Ежелгі гректер аралдың солтүстігінде Фарос (б.з.д. 384) елді мекенін құрды, одан қазір Стари-Град жазығы деп аталатын құнарлы ауыл шаруашылығы аймағын бақылай алды. Қазіргі Хвар қаласы орнында Гераклея деп аталатын екінші грек қонысы да болған деген болжам бар. Б.з.д. 2 ғасыр шамасында ежелгі римдіктер келген кезде аралдағы қоныстану кеңейді. Колонизация көбінесе ауылдық болды, римдік виллалар (villae rusticae) төңірегінде дамыды. 7-8 ғасырларда славяндар аралға келді. Осы кезде, жағалауда қарақшылардың шабуылдарынан қауіпті болғандықтан, тұрғындар ішкі аймаққа көшіп кетті.
Сәулет
Хвар қаласы құрлық жағынан қорғаныш қабырғаларымен қоршалған, ал үстінде екі алып қамал тұр. Бұл қамалдар 1278 жылы венециялықтардың тапсырысымен салынды, олар өз флоты үшін бекініс құруды көздеді және содан бері ғасырлар бойы кеңейтіліп келді. Қабырғалардың ішіндегі қоғамдық ғимараттар мен сарайлар венециялық сәулет стилін, материалдардың және шеберліктің ерекше жергілікті ерекшеліктерімен үйлестіреді. Ескі қаланың көп бөлігі, оның жоспары мен сәулеті сақталған, бірақ айналасындағы аудандарда жаңа тұрғын үйлер бой көтерді. Қала қабырғалары 13 ғасырдан басталады және кейінірек қосылған және жаңартылған, қамалдан шығыс-батыс бағытта үшінші қабырғаға дейін созылады. Бұл қабырғаға салынған ақсүйектер үйлері оны жасырады. Қабырғалардың арасында төрт бұрышты мұнаралар орналасқан, олардың құрылысы 13-16 ғасырларда, қажетті жөндеулермен бірге аяқталды. Қазіргі фортечка, сондай-ақ Tvrđava Španjola (Испан қамалы) деп аталатын қамал, 1579 жылы ескі қамалды қиратқан оқ жарылысынан кейін салынды. Төменгі Паладини сарайын галера командирі және рыцарь Никола Паладини 15 ғасырдың соңында гүлдік готика стилінде салған. 1870 жылы иесі, доктор Доминик Газзари фасадын өзгертті, ал сарай 19 ғасырда Виченцо Ковачевичтің жобасы бойынша қазіргі түрін алды. Бірінші қабаттың және терезелердің орналасуы өзгертілді. Бұл сарай бұрын "жазғы сарай" деп аталған, себебі оны қайта жаңартудан бұрын солтүстік жағында жазғы ыстықтан қорғайтын көп бөлмелер болған. Ужижич сарайы, бұрын Гекторович сарайы деп қате аталатын, 1463 жылы гүлдік готика стилінде, қазіргі сарайда сақталған 14 ғасырдың соңындағы ерте готикалық үйдің орнында салынды. Ол оңтүстік қала қабырғасының үстінде, бір және үш ланцет тәрізді терезелермен әсем безенілген қасбетімен салынды. Сарай герцогтің жарлығына сәйкес көше арқылы өтуге кедеріс келтірмеді. Ескі ақсүйек Ужижич отбасының мүшелері түрлі ресми міндеттерді атқаратын қалалық шенеуніктер болды. Сарай 500 жылдан астам уақыт бойы аяқталмай келді. Орталық Степан алаңы немесе Пьяцца – Далмациядағы ең үлкен алаң. Бастапқыда ол терең шығанақ болған, ол ғасырлар бойы тастармен толтырылып, қазіргі көлеміне жеткен. Кейіннен ол екі бекінілген қаланың арасындағы кеңістік болды: солтүстіктегі Грода және оңтүстіктегі Бург. 15 ғасырға қарай Пьяцца шығысында собор, батысында теңізбен қалыптасты. Ол қазіргіден кеңірек болған, бірақ бекінілген қалада орын жетіспеушілігіне байланысты қала қабырғаларының алдында Пьяццаның солтүстік бөлігінде үйлер салынды. Пьяццаның ортасындағы қоғамдық құдық 1520 жылдан басталады. Пьяцца 1780 жылы толықтай молдталды. Оңтүстік қабырғадағы басты алаңға қарай екі қақпа ашылды, олардың батыс қақпасында готика стиліндегі монументалды портал бар. Ол 15 ғасырдағы Бас қақпа (Porta Maestra) және Пальма ағашының қақпасы (Porta del datallo) деп аталды. 16 ғасырда бұл қақпаны базар қақпасы (Porta del mercato) деп те атады.