Кіріспе
Сүйекті түйін – жылқының немесе ірі қара малдың төменгі жамбас буынының ішінде пайда болатын сүйек тінігі. Остеоартрит салдарынан туындайды және осының нәтижесінде туындайтын жарақаттың ауырлығы жылқының жарыс жолындағы мансабын аяқтауға жеткізеді.
Сипаттама
Сүйектің қиылысуы – төменгі үш жамбас буынындағы остеоартрит, немесе дегенеративті буын ауруының (ДБА) соңғы сатысы. Әдетте, иықтың ең төменгі екі буынына (тарсометатарсальды және дистальды интертарсальды буындарға) әсер етеді, ал үшінші буын – проксимальды интертарсальды буын, сүйектің қиылысуы даму қаупі ең төмен. Бұл жағдайдың түрлі нұсқалары бар: тарсал және карпаль сүйектеріндегі зақым кең болғанда «жақ спавині», ал патология буынның әдеттегіден жоғары орналасқан жерінде болғанда «жоғары спавин». Керісінше, «жасырын спавин» кішкентай жамбас сүйектерінде айқын экзостозға себеп болмайды, ал «батпақ спавині» мен «қан спавині» сүйек өзгерістерімен қатысты емес.
Қалқаншаны қысу
Асыққыш қысу салдарынан, уақыт өте келе, төменгі табан сүйектерінің жоғарғы және төменгі беттері арасындағы шеміршек қысылып, тозуы мүмкін. Соның нәтижесінде буындық кеңістіктер тарылып, сол жерде жаңа сүйек өсуі мүмкін.
Тең емес жүктеме
Біркелкі емес жүктеме бір жағынан шеміршек пен сүйектің тым қысылуына, ал екінші жағынан буын капсуласы мен көмекші байланыстардың керілуіне себеп болады. Буын бетінің шетінде қайталап артық жүктеме түскен кезде экзостоз, яғни "сүйек өскіні" пайда болады. Көмекші байланыстардың керілуі буын маңында экзостозға да алып келуі мүмкін.
Қосымша факторлар
Сүйектің пішінін өзгертуге себеп болатын бірнеше конформациялық ақаулар бар. Олардың ішінде, серпалы және сиыр соқалар сияқты, соқаларды теңсіз жүктеуге алып келетіндері ерекше атауға лайық. Кез келген аттың дене бітіміне қарамастан, нашар күтім немесе аттың туяғын дұрыс тікелемеу де сүйек пішінінің бұзылуына себеп болуы мүмкін. Белгілі бір жаттығу түрлері төменгі соқа буындарының теңсіз немесе қайталамалы жүктемесіне, демек сүйек пішінінің бұзылуына да ықпал етуі мүмкін. Мұндай жаттығуларға көп иілуді қажет ететін (дрессаж), күш түсіретін (салу), кенеттен тоқтау немесе бұрылуды (батыс спорты, мысалы, реининг) немесе күшті соққыға ұшыратуды (стандартты жарыстар) талап ететін спорт түрлері жатады. "Жас сүйек пішінінің бұзылуы" – 3 жасқа дейінгі аттарда сүйек пішінінің бұзылуының пайда болуы. Бұл көбінесе жануар көп жұмыс істемей тұрғанда орын алады. Кейбір жағдайларда остеохондроз зақымдары себеп болуы мүмкін, бірақ бұл жағдай мерзімінен бұрын туған немесе дамымаған төлдерде кубоидтық сүйектердің деформациясына байланысты да пайда болуы мүмкін.
Типтік белгілері
Бастапқыда сүйек тікенінің белгілері сирек және анық емес артқы аяқтың сәл шалығуымен көрінуі мүмкін. Кейбір жылқылар бір жаққа бұрылғанда қолайсыздық сезінеді немесе төмен беткейде қатынып қалуы мүмкін. Көп жағдайда шалығу күшейеді, айқын және тұрақты болады. Ауыр жағдайларда тізе буынында, әдетте буынның ішкі жағында сүйек ісігі пайда болуы мүмкін. Шалығу көбінесе бір аяқта нашарласа да, екі жақты кездесуі жиі. Зақымдалған аяқ әдетте ұшымен жерге тиеді, бұл аяқтың бірінші бөлігін екіншісінен жылдам тозуына себеп болады. Жылқы буынның ауырсынуын азайтуға тырысқандықтан, зақымдалған аяқ әдетте екінші аяқтан қысқарақ және төменгі доға тәрізді болады, сондықтан аяқ сүйрелеуі мүмкін. Зақымдалған аяқтың иілуін тексеру шалығудың уақытша күшеюіне әкелуі мүмкін. Мұндай иілу тестінің нәтижесі сүйек тікенінің диагнозын растауға көмектеседі. Иілу тестісі жылқыны бірден жүгірту алдында тізе буынын белгілі бір уақытқа күшпен иіп ұстаудан тұрады.
Диагностика
Сүйек тікенінің болжамды диагнозын растау үшін, әдетте, қосымша зерттеулер қажет.
Рентгендік
Радиографиялық өзгерістерге әдетте тікендер, жаңа сүйек түзілуі, сүйек тінінің бұзылуы және/немесе буынның тарылуы немесе толығымен жойылуы жатады.
Интрасуставтық жергілікті анестезия
Ауырсыған буынға анестезия жасау – сол буыннан туындаған ауырсынудың бар екенін нақты анықтаудың сенімді жолы. Буынға жергілікті анестетик енгізу салқындықты тоқтатуға немесе айтарлықтай азайтуға тиіс. Бұл әдіс толыққанды нақты емес, себебі тарсометатарсальді буынының дистальды қуыстары тікелей тіреуше байламға жақын орналасқан. Осының салдарынан, тарсометатарсальді буындағы анестезия кейде тіреуше байламнан туындаған ауырсынуды да сезімсіздендіріп, буын ауырсыны жойылғандай жаңылысқан ой тудыруы мүмкін.
Сцинтиграфия
Сцинтиграфия (сүйек сканерлеуі) суспензорлық басталуының демитозы мен сүйек спавинін ажыратуға көмектеседі.
Емдеу
Төменгі тоқпан буынының сүйектік өзгерістері қайтымсыз. Дегенмен, мәселені басқаруға және осылайша сүйек тікенінің (бон спавин) дамуын баяулатуға, ауырсынуды азайтуға және жаңғақтың бұзылуын бақылауға болады. Консервативтік емге жауап бермейтін жылқыларға хирургиялық араласу қарастырылады.
Дәрі-дәрмектер
НСҚҚ, яғни стероид емес қабынуға қарсы препараттар, жылқының ақсауын жеңілдетуге көмектеседі. Дегенмен, бірнеше күн бойы үлкен дозада қолданылған НСҚҚ бүйрек зақымдануына, сондай-ақ ойық жараларға әкелуі мүмкін екенін есте ұстау қажет. НСҚҚ жарыстарда қолдануға тыйым салынған болуы мүмкін, сондықтан жылқы жарысқа түсуге бірнеше күн бұрын емді тоқтату қажет болуы мүмкін. Аттың төменгі жамбас буынына кортикостероид инъекциялары бірнеше апта немесе ай бойы ақсауды шешуге көмектеседі. Басқа буындардан өзгеше, қажет болған жағдайда препараттарды төменгі тарсаль буындарына қайта-қайта инъекциялауға болады. Сонымен қатар, қатынастар ережелерін тексеріп, кортикостероидтарға жарыстарда рұқсат етілмегендігін анықтау және жылқы жарысқа түсуге дейін емді тоқтату маңызды. Тилдурон қышқылы, бисфосфонат, саудалық атаулары Тильдрен және Эквидронат (Ұлыбритания) сүйек ақабаларын емдеуде тиімді екені дәлелденді. Ол физиологиялық тұз ерітіндісімен араластырылып, баяу инфузия (30 минут) арқылы беріледі. Гиалурон қышқылы және Адекуан сияқты басқа буындық препараттар, егер жылқыда жеңіл сүйек ақабасы болса, ауруды жеңілдетуге көмектеседі. Алайда, олар орташа немесе ауыр жағдайларды емдеуде тиімсіз. MSM да орташа деңгейдегі сүйек ақабасы бар жылқыларға көмектеседі.
Аяқ киім кию
Жылқының сүйек тіршілігін басқаруда дұрыс аяқ киім таңдау өте маңызды. Осы жылқыларға ең көмектесетін аяқ киімдерге, аяқтың иілуіне көмектесетін аяқ киімдер жатады (мысалы, шаршы немесе дөңгеленген аяқ киімдер, немесе кенелік төсемелі аяқ киімдер). Сондай-ақ, өкшесіне қосымша тірек орнатылған аяқ киімдер, мысалы, жұмыртқа тәрізді батырмалы аяқ киімдер, сүйек тіршілігіне көмектеседі. Аяқ басының тозуын қорғау үшін, аяқ басының тұтқасын қолдануға болады, себебі тоқпан буынының иілуінің жетіспеуі аттың аяқ басын сүйреуіне алып келеді. Аттың дамытқан осьтік қозғалысын болдырмау үшін, тіркеме немесе бүйірлік кеңейткіш орнатылуы мүмкін, бұл атқа жерге ертерек тиюге және тоқпан ішінде бұрылудың алдын алуға мүмкіндік береді. Сүйек тіршілігінің әрбір жағдайы, оның ауырлық деңгейіне және жылқының қажеттіліктеріне қарай жеке аяқ киіммен шешілуі керек, қолдануға арналған нақты бір аяқ киім жоқ.
Жаттығу және жұмыс
Сүйек қалыңдығы бар жылқыны күнделікті жаттықтыру қажет. Жаттығу атпен жүргізу немесе көлікпен тарту түрінде болуы тиіс, себебі дөңгелек қаламда немесе жетектеумен жасалатын жаттығулар буынға теңсіз жүктеме түсіреді. Егер жылқы көп қозғалмаса, жайылымға шығару тиімді болмауы мүмкін. Сүйек қалыңдығы бар жылқы үшін жұмыс қарқынын төмендету керек. Дегенмен, сақтықпен күтім жасалғанның өзінде, сүйек қалыңдығы прогрессивті түрде нашарлайды және жануар бастапқыда қолданылған бәсеке деңгейінде жалғаса алмай қалуы мүмкін. Көптеген жылқылар аз күш жұмсалатын жаңа мансапта табысқа жете алады. Жаттығудың болмауынан гөрі, жеңіл жаттығу жасаған абзал, ал мансабын өзгерту жылқының пайдалы өмірін ұзартуға көмектеседі.
Хирургиялық операция
Буынның сүйекпен бірігуі салқындауды тоқтатуы мүмкін, себебі буын тұрақтанады. Дегенмен, бұл бірнеше жылға созылуы немесе тіпті болмауы да мүмкін. Мұндай жағдайларда хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Буын хрящінің бір бөлігі бұрғылау арқылы немесе лазер сәулесімен жойылса, ал пайда болған тесіктер кейде сүйек тінімен толтырылады. Ветеринар дәрігер хрящты жою үшін буынды бұрғылаудың орнына, буынға жегіс зат енгізе алады. Процедурадан кейін жылқы апталар немесе айлар бойы сал болып қалуы мүмкін, буын біріккенше. Сүйектердің бірігу процесін жеделдету үшін жаттығулар көмектеседі, сондықтан инъекциядан кейін жылқыны қолмен серуендетуге болады. Ауырсынды басу үшін әдетте қабынуға қарсы препараттар (NSAID) қолданылады.