Кіріспе

Италиялық анархист (1846–1892)

Карло Кафиеро – Халықаралық жұмысшылар қауымдастығының (IWA) итальян бөлімін басқарған итальян анархисі. Италиядағы марксистік және анархистік коммунистік қозғалыстардың ерте көшбасшысы, ол екі ағымның дамуына маңызды үлес қосты. Апулиядағы ақсүйек отбасында дүниеге келген ол, католик шіркеуі мен монархия институтына наразылық білдіргендіктен, республикашылдық пен революциялық социализмге ұмтылды. Лондонға көшкеннен кейін Карл Маркс пен Фридрих Энгельс оның рухани жетекшісіне айналып, Италияға оралған соң олардың агенті ретінде жұмыс істеді. Неапольде ол негізінен анархистерден құралған жергілікті интернационалистік қозғалыстың жетекшісі болды. Бұл, анархизмді марксизмге қауіп-қатер деп қараған Энгельспен араздасуға әкеп соқты. Маркс пен Энгельс IWA-ға бақылауды нығайтқан кезде, Кафиеро анархизмге жақындады, бұл Михаил Бакунинмен болған кездесуімен толыққанды. Одан кейін ол IWA-ның итальян бөлімін Бакуниннің Антиавторитарлық Интернационалымен біріктірді және оны анархистік принциптер бойынша қайта ұйымдастырды. Италиялық анархистік қозғалыстың маңызды тұлғасы ретінде Кафиеро 1874 жылғы Болонья көтерілісін жоспарлады және 1877 жылғы Беневенто көтерілісін басқарды, осы үшін ол түрмеге қамалды. Кейін Кафиеро жазуға бет бұрды. Ол «Капитал» I томның тұжырымдамасын, анархистік коммунизмнің теориялық синтезін және әлеуметтік революция туралы бірқатар мақалалар жазды. Белсенді көтерілісшіл анархист болғандықтан, Кафиеро реформатор Андреа Костамен олардың тактикалық көзқарастары бойынша келіспеді. Бірақ өте қатал, оқшауланған және психикалық денсаулығының нашарлауынан кейін, Кафиеро өзі әлеуметтік демократияға бет бұрып, 1882 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда Костаның кандидатурасын қолдады. Сайлаудан кейінгі айларда Кафиеро психикалық ауруына ұшырап, психиатриялық ауруханаға жатқызылды. Ұзақ күрес нәтижесінде ол асқазан-ішек туберкулезінен ауруханада қайтыс болды. Кафиеро итальяндық анархистік және социалистік қозғалыстардың қалыптасуына зор үлес қосты. Оның тұлғасы итальяндық белсенділер мен суретшілердің келер ұрпақтарына шабыт берді, ал оның еңбектері 21-ғасырда да зерттелуде.

Ерте өмір және белсенділік

Карло Кафиеро 1846 жылдың 1 қыркүйегінде Барлетта қаласында Апулиялық жер иелері отбасында дүниеге келді. Ол ерте жасынан дінге қызығушылық танытты. Оның отбасы оны діни қызметкер болу үшін Мольфеттадағы семинарияға жіберді, бірақ ол католик шіркеуінің қаталдықтарына қарсы шығып, жек көре бастады. Кафиеро сондай-ақ шаруашылықпен және туған жерімен айналысуды ұнатпады, сондықтан 18 жасында Неаполь университетінде заңгерлік білім алу үшін кетіп қалды. Бітіргеннен кейін Италияның Флоренция қаласында дипломат болып жұмыс істеді. Бірақ ол жұмыстан тез жалықты және ислам мен шығыс тану саласындағы зияткерлік қызығушылықтарын дамыту үшін қызметтен кетті. Ол Телемако Синьорини басқаратын радикалдық топқа қосылды, оның Италия Корольдігінің құрылуын сынауы Кафиероның революциялық социализмге ұмтылуының негізін қалады. 1870 жылы ол Италиядан Парижге кетіп, Екінші француз империясының құлауын көрді. Париж коммунасының оқиғалары оны революционер болуға шабыттандырды. Содан кейін ол Лондонға көшіп, басқа итальяндық республикашыл эмигранттарға қосылды. Англия астанасында ол секулярист Чарльз Брэдлоудың лекцияларын тыңдады және өнеркәсіп жұмысшыларының жиналыстарына қатысты, онда ағылшын кәсіподақ жетекшісі Джордж Одгердің сөйлеген сөзі оны социализмге көндірді. Ол көп ұзамай Халықаралық жұмысшылар қауымдастығына (IWA) қосылды және Карл Маркс пен Фридрих Энгельс үлкен ықпал етті. Италияда марксистердің әлі қалыптасқан емес еді, солшыл саясаттың көп бөлігі Михаил Бакунин мен Джузеппе Маццинидің ықпалында болғандықтан, Маркс пен Энгельс Кафиероны туған еліне қайтарды. 1871 жылдың мамыр айында Кафиеро Флоренцияға оралды, онда ол IWA мен жергілікті жұмысшылар ұйымдары арасында байланыс орнатты. Содан кейін ол Неапольге көшіп, Марксистік Бас кеңестің өкілі ретінде жұмыс істеді.

Марксистік қызмет

Кафиеро Карло Гамбуцциге Энгельстің жазған хаты арқылы неаполитандық интернационалистермен таныстырылды. Ол Бас кеңестің өкілі болғандықтан, бастапқыда Михаил Бакуниннің ізбасарларынан құралған IWA-ның жергілікті бөлімшесінің күмәнмен қарауына түсті. Бірақ олардың қозғалысына берілгендігі оны тез арада неаполитандық бөлімнің жетекшісіне айналдырды, және ол Эррико Малатестамен жақын дос болып кетті. Малатеста мен Кафиеро соңғысының өліміне дейін бір-бірінің ең жақын досы және серігі болды. 1871 жылдың ортасына қарай интернационалистер Джованни Ланца үкіметі тарапынан ауыр қысымға ұшырады. Гамбуцци, Малатеста және Палладиномен бірге Кафиеро неаполитандық бөлімді қайта ұйымдастыруға қол жеткізді, үкімет оны таратуға тырысқанына қарамастан. Кафиеро бүлік шығаруға қатысқандығы айыбымен тұтқындалды, бірақ сотқа берілмеді және бірнеше күннен кейін айыппұл төлеп босатылды. Ол тұтқындалуының IWA-ға деген халықтың қолдауын күшейткенін байқады; жергілікті бөлім тез арада қайта құрылды және қала интернационалистік қозғалыстың орталығына айналды. Бұл оқиға оның беделін арттырып, көп ұзамай Италиядағы IWA-ның жетекші тұлғасына айналды. Кафиеро Энгельске жазған алғашқы хаттарында Оңтүстік Италиядағы кедейлік пен зұлымдықтардың кең ауқымын сипаттап, аймақта әлеуметтік революцияның болатынын болжады. Ол басқа революциялық ағымдарды сынап, Маццинидің ұлтшылдық және антисоциалистік идеологиясына ерекше назар бөлді; бұл Энгельсті алаңдатты, ол Бакуниннің анархизмінен үлкен қауіп көріп отырды. Кафиеро Бакуниннің ізбасарларын марксистерге секталық қауіп ретінде қарамайтынын және екі топтың көп ортақ нәрселері бар екенін айтты, сонымен қатар олардың арасындағы келіспеушіліктің орнын толтыруға үміттенді. Энгельс Кафиероны жақсы бағаласа да, оны «табиғи делдал, сондықтан ол табиғи түрде әлсіз» деп сипаттады. Энгельс оған сенімсіздікпен қарады және ол жақын арада Бакуниннің жағына өтуі мүмкін деп болжады. Энгельс Кафиероның неаполитандық анархистермен байланысын үзуін талап етті, өйткені ол Бакуниннің фракциясын IWA бірлігіне зиян келтіретін деп есептеді. Кафиеро Энгельске жазған жауабында Бакунистерге қатысты айыптауларға жауап бермеді. Оның орнына ол Италия мемлекетінің солшылдарға қарсы репрессиясы туралы хабарлады, оңтүстік шаруаларының материалдық жағдайлары IWA ұйымдастырушыларына және әлеуметтік революция мүмкіндігіне қолайлы жағдай жасағанын түсіндірді. Кейінгі хаттарында Кафиеро Бакунинді оған тағылған айыптардан қорғады және оның неаполитандық жұмысшылар арасындағы зор танымалдығын хабарлады. Кафиеро жіберген келесі хаттар Энгельстен жауап алмады. Екі фракция арасындағы келіспеушілікті шеше алмағандықтан, ол бірін немесе екіншісін таңдауға мәжбүр болды.

Анархизмге көшу

Кафиеро марксизмнен және Бакуниннің анархизм тұжырымына қарай бұрыла бастады, соңғысы Оңтүстік Италияның материалдық жағдайларына көбірек сай деп есептеді. Маццини 1871 жылдың қараша айында Римде жұмысшылар съезін шақырғанда, Кафиеро Бакуниннің Мацциниді айыптаған памфлетін аударып, таратып берді. Кафиеро конгресс делегаттарына памфлет таратып, съезге кедергі келтірді; аталған съез Маццинизмді қайта жандандыруда сәтсіз аяқтады, ал Маццини өзі кейін бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Энгельс оны мақтағанда, Кафиеро бүкіл оқиғаның авторы ретінде Бакуниннің есімін атады. Сол айда Бас кеңес саяси партия құруға шақыратын резолюция қабылдады; IWA-ның итальян бөлімі бұл ұсынысты саяси үміттер үшін жұмысшыларды "сату" деп қарастырды. Энгельстің керісінше уәделеріне қарамастан, бас тартушылдықты бағалаған Кафиеро бұл резолюция итальян жұмысшылары арасында Бас кеңестің беделіне өтелмейтін зиян келтірді деп сенді. Италия бөлімі мен Бас кеңес арасындағы шиеленіс Енгельс Бакунинге қарсы шабуыл жасағаннан кейін одан әрі күшейді, оған Кафиеро қатаң сын бағыттады. "Сонвилье" айналымы жауап ретінде жарияланғанда, Кафиеро фракциялық қақтығыста бейтарапты сақтады. Бөлініс күшейе бергенде, ол Энгельспен хат алмасуын тоқтатып, Бакунинге баруды шешті. Неапольдік анархист Джузеппе Фанеллимен бірге 1872 жылдың мамырында Кафиеро Швейцарияға сапарлады. Локарнода ол, соңғысының харизматикалық тұлғасы мен революциялық өмірі Кафиероға бірден әсер еткен Бакунинмен кездесті. Бакунинмен Швейцарияда бір ай өткізгеннен кейін Кафиеро Италияға анархист нанымында оралды. Ол Энгельске соңғы хат жазып, Бакунинмен кездесуі туралы хабарлады және бұрынғы ұстазының "Коммунистік манифестін" "реакциялық абсурдтылығы" және авторитарлық сипаты үшін сынады. Кафиеро Бас кеңестің IWA-ны орталықтандыру және оны саяси партияға айналдыру әрекеттерін қабылдамағанын, өйткені ол енді автономияның антиавторитарлық принципін қолдады деп жазды. Хаттың соңында ол: "Италия Бас кеңестің өлімін қуанышпен қарсы алады" деді. Осы хатқа Энгельс ақыры жауап беріп, Кафиероны Бакуниннің Юра федерациясына хат алмасуларын жариялап, оның сенімін сатқаны үшін айыптады. Бұл жолы Кафиеро жауап бермеді. Кафиеросыз Бас кеңестің Италиядағы жалғыз одақтасы "орташа" және "әлсіз" Энрико Биньями болды. Италияның Бас кеңеске қарсы ұстанымын нығайту үшін Кафиеро Италиядағы IWA-ның әртүрлі бөлімдерін бірыңғай ұлттық федерацияға біріктіруді көздеді. Кафиероның жетекшілігімен Fascio Operaio Риминиде конференция шақырып, оны 1872 жылдың тамызына белгіледі. Джузеппе Фанелли мен Тито Занарделлимен бірге Кафиеро Неаполь бөлімінің делегаты ретінде қатысты; Кафиеро өзі конференцияның төрағасы болып сайланды. Кафиеро төрағалық еткен конференцияда анархистер басымдық танытты. Олар Бакуниннің ашық сепаратизмге қарсы ескертуіне қарамастан, марксистік Бас кеңеспен байланысты үзуге дауыс берді. Олар оның орнына антиавторитарлық социалистер үшін жеке халықаралық ұйым құруды ұсынды, ол кейіннен Анархистік Сент-Имиер Интернационалы болды. Марксистер кейіннен Бакунинді итальян бөлімінің бөлінуіне жауапты деп мәлімдегенмен, анархистер "көкке дейін бойы тік Кафиероны" жауапты деп есептеді. Э. Х. Карр және Джордж Вудкок сияқты тарихшылар Италияның бөлінуі Гаага конгресінде анархистік дауыс беру блогының әлсіреуіне және Маркстың Бакунинге қарсы айыптауларына себеп болды деген қорытындыға келді. Кафиеро бақылаушы ретінде қатысқан Гаага конгресінде Джеймс Гийом сияқты анархист делегаттардың марксистермен жақсы қарым-қатынас сақтау туралы өтініштерін қабылдамады. Маркс пен Энгельс конгрессті өздерінің бақылауын нығайту және анархистерді IWA-дан шығару үшін пайдаланды. Энгельс тіпті "Италиядағы IWA федерациясы жоқ" деп мәлімдеді. Марксистік IWA көп ұзамай құлдырады, өйткені оның көптеген ірі бөлімдері анархистерге көшті. Анархистер өздері Сент-Имиер конгресін шақырып, IWA-ны Антиавторитарлық Интернационал ретінде қайта құрды. Кафиеро Коста, Фанелли, Малатеста және Набруццимен бірге конгреске қатысты. Бұл итальяндық делегаттар Италияның анархистік қозғалысының жетекші құрамын құрады. Олар бірлесіп Италия федерациясының қарқынды өсуін және анархистік бағытта дамуын бақылады. Оның өсуінен қорқып, үкімет оның жетекші мүшелерін, соның ішінде Кафиероны тұтқындап, Эмилия-Романья аймағындағы көптеген бөлімдерін жапты. 1873 жылдың наурыз айында тұтқындаудан құтылған мүшелер Болоньяда құпия конгресс өткізіп, Антиавторитарлық Интернационал ұстанған анархистік идеологияны және федеративтік құрылымды қабылдады, ал Бас кеңестің "диктатурасын" жобалады. Кафиеро ұсынған дәлелдер негізінде конгресс полиция тыңшысы Карло Терзагиді әшкерелеп, федерациядан шығарды.

1874 жылғы көтеріліс

1873 жылдың 9 мамырында Кафиеро, Коста және Малатеста оларға қарсы айғақтардың жетіспеуіне байланысты тергеу изоляторынан босатылды. Кафиеро өзінің туған қаласы Барлеттаға оралып, ондағы мүлігін сатты. Содан кейін ол халықаралық анархистік қозғалыстың негізгі қаржы демеушісіне айналып, анархистік конгрестерге делегаттардың шығындарын төледі. Бакунинге бас штабы ретінде пайдалану үшін Локарнодағы Ла Бароната вилласын сатып алды. Бұл шығындар оның байлығының көп бөлігін жойды. Испаниядағы Мұнай революциясы басталғаннан кейін Малатеста мен Бакунин сонда бару үшін Кафиеродан қаржы сұрады. Бірақ Малатеста жолда тұтқындалды, ал Кафиеро Бакуниннің өтінішін қабылдамады, өйткені анархист көшбасшысы үшін өлім қаупі тым жоғары деп есептеді. Кафиеро Локарноға келген кезде испан революциясы басылып, Бакунин Швейцарияда қалуға көндірілді. 1873 жылдың күзінде Италиядағы экономикалық дағдарыс кеңінен тараған наразылықтарға себеп болғандықтан, Бакунин мен Кафиеро онда көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлай бастады. 1873 жылдың желтоқсанында Кафиеро мен Коста жақын арада болатын көтеріліске дайындыққа арналған, негізінен жас итальяндық анархистерден тұратын Comitato Italiano per la Rivoluzione Sociale (CIRS) ұйымын құрды. Италия билігі CIRS-ті тез анықтады және олардың жоспарланған көтерілісінен сескеніп, бүкіл Италиядағы Интернационал мүшелерін тұтқындауға кірісті, итальяндық бөлімдерді жасырын қызметке мәжбүр етті және анархистердің көтеріліс стратегиясына деген бейілділігін күшейтті. Интернационалистер 18 наурызда Луганода жоспарланған көтерілісті талқылау үшін кездесті. Кафиеро қолдау сұрағанына қарамастан, итальяндық емес делегаттар жоспарды мақұлдамады, өйткені олар жалпы ереуіл тактикасын жақтады және Италияда социализм көтеріліс үшін жеткілікті таралуға ие емес деп сенді. Нәтижесінде, CIRS қару шақыруын кейінге шегерді. Кафиеромен бірге Коста мен Малатеста келесі айларда іс-қимыл жоспарын жетілдіруге жұмсады, сонымен бірге ел бойынша көтеріліс желісін құруды жалғастырды. Олар маццинишіл республикашылдар мен гарибальдиандық социалистерден де алшақтады, көтеріліс қозғалысын толығымен анархистік ықпалға алды. Кафиеро ақшасын қару-жарақ сатып алуға жұмсады, оны Бакуниннің серігі Михаил Сажинге Оңтүстік Италиядағы Костаға жіберді, бұл көтерілісшілерге 250-ден астам атыс қаруын таратуды қамтамасыз етті. Көтеріліске дайындық жүріп жатқанда Кафиеро орыс революционері Олимпия Кутузовамен қарым-қатынас бастады. 1874 жылдың сәуір айында ол Ресей империясына барып, оған үйленді, осылайша ол итальяндық азаматтық және Батыс Еуропаға өтуді қамтамасыз ете алды. 1874 жылдың шілдесінде Кафиеро "Бароната" мен Бакунин отбасының Сібірден Швейцарияға өтуіне ақы төлеу үшін Барлеттадағы қалған мүлкін сатуға мәжбүр болды. Сапар барысында Карло Гамбуцци Бакуниннің әйелі Антониаға Бакуниннің Кафиероны ақша үшін пайдаланғанын айтты. Бұл туралы сұралғанда, Бакунин Кафиеродан оны қауесет ретінде жоққа шығаруын сұрады, бірақ ол оның орнына ұстазына өзін пайдаланғандай сезінгенін айтты, өйткені ол қазір қаржылық жағынан қиын жағдайда қалды. Сонымен қатар, Бакунинге қолдау көрсетуге берілгендігі оны жақын арадағы анархистік көтерілісті жоспарлаудан алшақтатты, ол операцияның жетекшісі болғанына қарамастан, оған аз үлес қосты. 1874 жылдың тамызында итальян билігі жоспарды ашты және көтерілістің көптеген көшбасшыларын, соның ішінде Костаны тұтқындады. Шабуылдар көтерілісшілердің қолын күштеп, Бакунин мен оның ізбасарлары көтеріліс үшін жаңа жоспарды ойлап табуға шешім қабылдады. 7 тамызда жүздеген көтерілісшілер Эмилия-Романьяда жиналып, Болоньяда баррикадалар салды, ал Кафиеро жазған қаруға шақыру бүкіл елдегі қабырғаларға жабыстырылды, бірақ тиімді болмады. Бірақ жоспар сәтсіз аяқталды, көтерілісшілердің көпшілігі қарусыз болды, олар таратылды немесе карабинерлермен бетпе-бет келгеннен кейін тұтқындалды. Осы сәтсіздікке ұшыраған Бакунин елден жасырын қашып кетті. Италиядағы басқа көтерілістер басылды немесе жүзеге аспады. Пульяда Малатестаның кішкентай көтеріліс тобы тез таратылды; ол қашып кетуге тырысты, бірақ тұтқындалды. Сәтсіз көтерілістің салдары итальяндық анархистік қозғалысқа, сондай-ақ Кафиероның Бакунинмен қарым-қатынасына ауыр соққы берді, соңғысы екі жылдан кейін қайтыс болды.

Жер астына көшу және қайта ұйымдастыру

Италиялық анархистік қозғалыс күшейтілген репрессияға тап болғанда, үкімет ресми түрде таратып жіберген Италия федерациясы жер астына көшіп, Кафиеро мен оның CIRS ішіндегі жақтастары басқарған құпия ұйымға айналды. Кафиеро 1875 жылдың басында тағы бір қарулы көтеріліс ұйымдастыруға тырысты, бірақ Федерация мүшелері бұрынғы сәтсіз көтерілістен соң толыққанды күйрегендіктен, ол сәтсіз аяқталды. Келесі жыл ішінде итальяндық анархистік қозғалыс іс жүзінде тоқтап қалды, ешқандай маңызды іс-қимыл жасалмады. Осы уақыт аралығында Кафиеро мен Бакунин Малатестаның көмегімен татуласты. Ла Баронатада шаруашылықпен айналысуға тырысқаннан кейін, 1875 жылдың қазан айында Кафиеро Бакунинмен соңғы рет қоштасып, Миланға кетті, ал оның әйелі Ресейге оралды. Кафиеро өзінің басқа жұмыстарына қарағанда қара жұмыс істеуді ұнатқанын және ескерткіштерге сурет салатын фабрикада жұмыс істеп күнкөріс табатынын анықтады. Осы кезде Кафиеро итальяндық социалистік газет «La Plebe»-де жаза бастады, бірақ журналистиканың қиындықтарымен күресіп, газеттің реформаторлық редакциондық бағытымен келіспеді. 1875 жылдың қарашасында Кафиеро «Заман әлі жетілмеген» деген мақала жариялады, онда ол кімді «нағыз революционер» жасайтыны туралы ойларын жеткізді. Ол мәртебелі «революционерлерді» сынға алды, олар статус-квоға наразылық білдіріп, сонымен бірге оны пассивті түрде қабылдады, революция уақыты жетпегенін ешқашан мойындамайтын адамдарды айыптады. Кафиеро әлеуметтік революцияны жылдамдату үшін қазіргі сәттен артық уақыт жоқ деп сенді. 1876 жылдың қаңтарында Кафиеро «La Plebe» газетіндегі жұмысын аяқтап, Миланнан Римге кетті, онда ол Малатестамен қайта қосылып, Италия федерациясының жергілікті бөлімін қайта құрды. Агостино Депретистің «Тарихи солшылдар» партиясы билікке келгеннен кейін Кафиеро мен Малатеста Италия федерациясын ресми түрде қайта құруды және қоғамдық қызметті қайта бастауды жоспарлады. Бірақ жаңа солшыл үкімет анархистерге қарсы бұрынғы үкімет жүргізген репрессиялық саясатын жалғастырды, бұл Кафиероны Римнен Неапольге кетуге мәжбүр етті. Дегенмен, 1876 жылы итальяндық анархистік қозғалыс қайта жанданды, Андреа Коста Эмилия-Романьяда Италия федерациясының қоғамдық қайта құрылуын қадағалады. Неапольде қозғалыс Малатеста мен Кафиероның басшылығысыз, басқа міндеттермен айналысқандықтан, өзін қайта құруға тырысты. Сондықтан Неаполь қозғалысының басшылығы зиялы Эмилио Ковеллиге өтті. Бакуниннің қайтысынан кейін Ковелли Кафиероның ең жақын серігі болды; екеуі де семинарияда және университетке бірге оқыған мектептес болған. Бұрын марксист болған Ковелли Кафиеромен қайта қосылғаннан кейін Неапольдегі анархистік қауымдастыққа қосылды. Марксизмнің авторитарлығын қабылдамаса да, олар марксистік теория мен анархистік практиканы итальяндық жұмысшыларға ұнайтын тәсілмен біріктіріп, капитализмді сынауды жалғастырды. Ковелли мен Кафиеро екеуі де марксизм мен анархизм арасындағы қайшылықты сынға алды, көбінесе екеуінен де элементтер алды. Кафиеро сондай-ақ Болонья көтерілісінің сәтсіздігіне әкелген мәселелерді шешу үшін жаңа революциялық идеологияны жасауға тырысты, ол ақыр соңында анархистік коммунизмнің синтезіне айналды. Кафиеро билік пен жеке меншіксіз қоғамды мақсат тұтты, оны іс-қимылдардың насинаты арқылы жетістікке жетіп, оны жүзеге асыруға болатынын ұсынды. Малатестамен бірге 1876 жылдың 21 қазанында Ковелли мен Кафиеро Тосканадағы шағын тоғайдағы Италия федерациясының үшінші съезіне қатысты. Делегаттар карабинерлерден қашып, тоғайға тығылып, анархистік принциптерін және революцияға деген міндеттемелерін, сондай-ақ сайлауға қатысуға немесе республикашылармен ынтымақтасуға қарсы екенін растады. Делегаттар Бакуниннің ұжымдық анархизм теориясынан бас тартып, Кафиероның анархистік коммунизмнің жаңа платформасын қабылдады, ол ресурстарды «әркімнің қабілетіне қарай, әркімнің қажеттілігіне қарай» бөлуді ұсынды. Соңында Кафиеро Неапольдегі жаңа хат алмасу комиссиясын басқаруға сайланды және Эрико Малатестамен бірге Антиавторитарлық Интернационалдың Берн конгресіне қатысуға жіберілді. Келесі аптада өткен Берн конгресі анархистердің Интернационалда жалғыз екенін көрсетті, оны басқа марксистік емес социалистер тастап кетті және ол тиімді түрде қалдық ұйымға айналды. Конгресс аяқталғанда Малатеста мен Кафиеро Италия федерациясының жаңа ұстанымы туралы мәлімдеме жасады, ол енді анархистік коммунизмді және іс-қимылдардың насинатын толық қолдады.

1877 жылғы көтеріліс

1876 жылдың қысына қарай Кафиеро мен Малатеста Эмилио Ковелли мен Пьетро Чезаре Секареллимен бірге тағы бір анархистік көтерілісті жоспарлап отырды. Олар көтерілісті Матезе тауларында жүзеге асыруды жоспарлады, онда билікке қарсы күшті сезімдер бұрын бірігуден кейінгі итальяндық қарақшылықпен аяқталған еді. Кафиеро мен Малатеста көтеріліс үшін ақша жинау үшін Швейцарияда қалды, мақсаттары – қару-жарақ сатып алу болатын. Олар құлап қалған Баронатаны сата алмады, сондай-ақ құрылыс жұмысына да орналаса алмады. Содан кейін олар оған жаны ашыған орыс әйелінің мұрасын алу үшін, оның және орыс анархисі Петр Кропоткиннің арасында неке ұйымдастыруды ойлады, бірақ Джеймс Гийом оны осы жоспарға келісуден бас тартты. Олар Кафиероның Барлеттадағы соңғы мүлкін сатудан және қайырымдылықтан түскен аз ғана ақшамен жоспарларын іске асыра бастады. 1876 жылдың желтоқсанында олар Неапольге оралды, онда басқа итальяндық анархистермен бірге көтеріліс штабын құрды. Андреа Коста көтеріліс үшін уақыт келмеді деп қорқып, оларға қосылудан бас тартты, бірақ оңтүстік көтерілісі сәтті аяқталса, Эмилия-Романьяда өзінің көтерілісін бастауға уәде берді. 1877 жылдың алғашқы айларында Кафиеро мен Малатеста еріктілерді іздеп елді аралап жүрді, көтеріліске қатысуға шамамен жүз адам тіркелді. Көтеріліс басталғанға дейін олардың ортасына тыңшы кіріп, үкімет олардың жоспарларын білді. Полиция Кафиеро мен Малатестаның қозғалысын қадағалады, бірақ ішкі істер министрі Джованни Никотера оларды дереу тұтқындаудан бас тартты, себебі ол көтерілісшілер қару қолға алғаннан кейін оларды тұзаққа түсіргісі келді. 1877 жылдың сәуір айында анархистер биліктің олардың жоспарларын білетінін сезіне бастады және жоспарланған көтерілісті жеделдетуге шешім қабылдады, ол жоспарланғаннан бір ай бұрын басталды. 3 сәуірде Кафиеро мен Малатеста Сан-Лупоға барды, онда кездесу орнын белгілеп, мылтықтар мен оқ-дәріге толы қораптарды түсірді. Олар басқа көтерілісшілердің келуін күтті, бірақ көпшілігі жол жүрісінде тұтқындалды. 5 сәуір түнінде Сан-Луподағы көтерілісшілер оларды бақылап тұрған қарабинерлердің шағын тобын ұстап алды және атыс ашты, соның салдарынан біреуі қаза тауып, тағы екеуі жарақат алды. Содан кейін көтерілісшілер мылтықтары мен жабдықтарын жинап, тауларға шығып, "көтерілісшілік іс-қимылды насихаттау тәжірибесін" жүзеге асырды. Банда дель Матезе деп аталған шағын көтерілісші топ Кафиеро мен Малатеста басқарып, Солтүстік Италиядан келген шамамен 24 жас анархист жұмысшыдан құралды. Бұл топта тәжірибе де, жақсы жабдық та, жеткілікті мүшелер де болмады. Оңтүстікке қарай Кафиеро мен Малатестадан басқа, олардың көпшілігі жергілікті неаполитан тілін түсінбеді. Олар сондай-ақ суық қысқы ауа-райына тап болды, бұл олардың өзін қамтамасыз етуі мен жергілікті халықпен байланыс орнатуын қиындатты. Осы уақытта 12 000 адамнан тұратын қарсы көтеріліс күштерін тауларға жіберіп, Сан-Лупоны тез басып алды және көтерілісшілердің жабдықтау жолын кесті. Бұл көтерілісшілерді солтүстік-батысқа қарай Терра ди Лавороға қарай жылдырды, онда олар итальян мемлекетінің атты әскерінен құтыла алды. Сол жерде олар азық-түлік пен жергілікті гидтерді сатып алды. 8 сәуірде көтерілісшілер тобы Летино деген кішкентай ауылға жетті. Олар қаладағы жер қағаздарын және салықтық жазбаларды жинап, өртеп жіберіп, қала әкімшілігінің қару-жарағы мен ақшасын халыққа қайта үлестірді. Билік жергілікті тұрғындарды залал үшін кінәламасын деп, Кафиеро, Малатеста және Секарелли анархистердің "әлеуметтік революция атынан" Леттиноны басып алғаны туралы жазбаша құжат қалдырды. Содан кейін үлкен қызыл және қара тудың астында Кафиеро неаполитан тілінде ұзақ революциялық сөз сөйледі. Ол Италия Корольдігін құлатуды және коммунистік республика құруды, сондай-ақ салықтар мен әскери міндетті жоюды жариялады. Ол сөзін жергілікті жерлерді өз ара қайта бөлуді және өздерінің мемлекеттен алған табыстарын қорғауды шақырумен аяқтады: "Біз сізге берген мылтықтар мен балталар, сіздерде бар пышақтар. Егер қаласаң, бірдеңе жаса, егер қаламасаң, өзіңді-өзің мазақ ет". Оның артынан жергілікті діни қызметкер келді, ол оның сөздерін жаңа ізгі хабар деп түсіндірді және Кафиероның тобына христиан құдайының елшілері ретінде бата берді. Олар өз жұмысын аяқтағаннан кейін, жақын маңдағы Галло қаласына қарай жолға шықты. Олар жергілікті діни қызметкерді кездестірді, ол шаруаларды ештеңеден қорықпауға көндірді және оқиғаның "үкіметті ауыстыру мен қағаздарды өртеуден" басқа ештеңе болмайтынын мәлімдеді. Бұрынғыдай, олар әлеуметтік революция жариялады, барлық ресми құжаттарды өртеп, қала әкімшілігінің қару-жарағы мен ақшасын халыққа қайта үлестірді, содан кейін келесі қалаға қарай жылдамдықпен кетіп қалды. Кеткеннен кейін олар жергілікті шаруалар олардың ісіне жаны ашығанмен, революциялық жат адамдарға күмәнмен қарап, көтеріліске қатысудан сақтанғанын байқады. Топ содан кейін Молизе тауына қарай бағыт алды, бірақ Венафро қаласы үкімет әскерлерімен басылып алынғандықтан, олар Леттиноға қайта шегінді. Олар ауыр жаңбыр астында екі күн бойы азық-түліксіз жүрді, әрбір қала да әскерлермен басылып алынғанын көрді. Олар тауға көтеріліп, басылмаған аумаққа өтуге тырысты, бірақ нашарлаған ауа-райы алға жылжуға кедері келтірді және олар Леттино маңында паналауға шешім қабылдады, онда оларды берсальерилер қоршап алды. Олар жергілікті шаруалар оларды сатып бергенін және жаңбыр олардың қаруларын қолдануға жарамсыз еткенін анықтады. 12 сәуірде бүкіл топ еш қиындықсыз тұтқындалды. Банда дель Матезе ұлттық көтеріліс тудыруға күткен нәтижеге жете алмады. Кафиеро мен оның тобы сотқа дейін 16 ай түрмеде отырды. Олар соңында үкіметті құлатуға және қарабинерді өлтіруге қатысқандықтары үшін айыпталды, олардың прокурорлары өлім жазасын талап етті. Бірақ 1878 жылы Виктор Эммануил II қайтыс болғаннан кейін, оның ізбасары Умберто I саяси кешірім жариялады. Бұл Кафиеро мен Малатестаның Сан-Луподағы қарабинерлермен болған атыс саяси мақсатта болғанын қазылар алдында дәлелдесе, олардың өмірі сақталатынын білдірді. 14 тамыз күні 1878 жылы олардың сот процесі Неапольдегі Корте д'Ассизеде басталды, ол жанында жаны ашыған көпшілік жиналған еді. Олардың қорғаушыларының бірі жас Франческо Саверио Мерлино болды, ол сот процесінен кейін анархистердің ең көрнекті заң қорғаушысы атанды. Оларды қарабинерді "қанға құмарлықтары" үшін өлтіргені үшін айыптаған прокуратураға жауап ретінде Кафиеро мен Малатеста олардың мақсаты әлеуметтік революцияны тудыру болғанын мәлімдеді және оларды "жалпы қылмыскерлер мен кісі өлтірушілер" деп сипаттауын жобады. Айыпталушылардың барлығы айыптауларға жауап беруден бас тартып, оның орнына сотта олардың саяси бағдарламасын баяндады, Кафиеро итальян сотында анархист коммунизмінің алғашқы публиктік қорғауын жасады. Қорғау сотты саяси насихат құралы ретінде пайдалануға сәттілікке жетті, Мерлиноның қорытынды сөздері итальян мемлекетінің авторитарлығын айыптады. 25 тамызда қазылар айыпталушыларды кінәлі деп таба алмады, тек бір сағаттық кеңес өткізгеннен кейін. Кафиеро мен оның әріптестері босатылғанда, оларды қуанышты жақтастардың үлкен тобы қарсы алды.

Кейінгі жылдары және құлдырау

Бостандыққа шыққаннан кейін, 1878 жылдың қыркүйегінде Кафиеро итальян билігі оны қайтадан түрмеге қамау үшін сылтау іздейді деп қорқып, тағы да Луганоға жер аударылды. Оның орнына Оңтүстік Италия анархистерінің жетекшілігін Мерлино, Палладино және Чекарелли алды, олар Кафиероның көтеріліс платформасын сақтап, жалғастырды, бірақ тағы бір көтеріліс ұйымдастыруға қажетті ресурстар мен ұйымдастырылмағандықтан мүмкіндік болмады. Кафиеро мен Малатестасыз итальяндық анархистік қозғалыс ұзаққа созылған құлдырау кезеңіне енді, мүшелері көңілі тоймай, оқшауланып, не белсенділіктерін тоқтатты, ал идеологиялық және тактикалық келіспеушіліктерге байланысты кескілесті сектанттық қақтығыстар күшейе бастады. 1879 жылдың маусым айында Кафиеро Карл Маркстің "Капитал" еңбегінің 1-томын талдап, түсіндірмесін жариялады, оны түрмеде отырғанда оқыған болатын. Маркс өзі оның зерттеуіне жоғары баға берді және Кафиероға әлеуметтік революцияның материалдық негіздері еңбекке қанаушылық арқылы қалай қалыптасатынын толыққанды ашуға кеңес берді. Кафиеро соқратиялық диалог түрінде осы мәселені зерттеуге тырысты, бірақ оның қолжазбалары швейцариялық полициясы тәркіледі. Оның орнына ол Бакунизм мен Марксизмнің анархистік-коммунистік синтезі бойынша жұмысын жалғастырды.

Костамен бәсекелестік

Кафиероның екінші сәтсіз көтерілісінен кейін, ол халықаралық социалистік қозғалыстың, әсіресе француз және неміс социал-демократтарының, Кафиеро мен Малатестаны «қылмыскерлер» және «провокаторлар» деп айыптаған бөлімдерінен бас тартты. Көтеріліс итальяндық анархистік қозғалыста да жікке бөлінді, ол көтерілісші анархизмнің жақтастары мен қарсыластарына бөлінді, соңғысын Андреа Коста басқарды. Коста 1874 жылғы көтерілістің сәтсіздігінен бері революциялық социализмге деген қызығушылығын жоғалтқан, ал Кафиеро қарулы көтеріліске шақыруларын күшейтті. 1877 жылғы көтеріліс басылған кезде ол заңдылыққа бет бұра бастады. 1879 жылдың шілдесінде Коста «La Plebe» журналында ашық хат жариялады, онда ол көтерілісші анархизмнің сәтсіздіктерін атап өтті және ұжымдық анархизмді түпкі мақсат ретінде алатын революциялық социалистік саяси партия құруға шақырды. Оның «максималистік социализм» Кафиероның әлеуметтік анархизмі мен Энрико Биньямидің әлеуметтік демократиясы арасындағы орта тұсты ұсынды, ол әлеуметтік революцияға бағдарланудың құралы ретінде қысқа мерзімді реформаларды жақтады. Костаның хаты көптеген анархист басшыларын жеңіп алса да, Малатеста Костаның ұсыныстарының жасырын бағытын байқап, Кафиероға Италия Федерациясы атынан жауап жазуды тапсырды. Кафиеро анархистік қозғалыстың алдында тұрған проблемаларды да мойындады, бірақ оның орнына оларды бастапқы принциптеріне негізделген қайта ұйымдастыруға шақырды. Кафиеро Костаның саяси партиясы саяси жүйеде қауіпсіз болу үшін авторитаризм мен эксклюзивизмге бет бұратынын ескертті. Ол сондай-ақ Костаның бейбіт үгіт-насихат және білім беру туралы ұсынысын елемеді, ол жұмысшылар мен шаруаларды тек тікелей іс-әрекет және іс-қимылдың үгіт-насихаты арқылы ғана революциялық іске қосылуға көндіруге болады деп дәлелдеді. Интернационал сияқты саяси партия немесе басқа қоғамдық ұйым орнына, ол сәйкесінше, инфильтрациялануы немесе инфильтрациялануы мүмкін деп сенді, Кафиеро анархистерді тікелей әрекетке арнап, өздерін инфильтрациядан сақтайтын «жасырын партия» құруды ұсынды. Михаил Бакунин мен Карло Пизакане идеяларына сүйене отырып, Кафиероның конспиративтік ұсынысы итальян анархизмінде антиұйымдастырушылық үрдістің дамуына негіз қалады. Бұл анархистік қозғалыстың толық поляризациясына да әкелді, өйткені Костаның саяси партияға қатысты заңгерлік және орташа ұсыныстары Кафиероның заңсыздық және экстремистік тікелей әрекет туралы ұсыныстарымен келісе алмады. 1880 жылы Коста анархизмнің кез келген көрінісін мүлдем тастады, бұл оның және Кафиероның арасындағы күрт үзіліске әкелді. Кафиеро әлі де күш қолданумен революция жасауды жақтаған, Костаның реформашыл бұрылуына қатты ашуланды. Италияның басқа анархистеріне жазған хатында Кафиеро парламентаризмді «революциялық партиямыздың обасы» деп айыптап, Костаның «кіші және практикалық бағдарламаларға» шақыруларына шабуыл жасады, ол социализмге қауіп төндірді деп санады. Франческо Пецциге 1880 жылы қарашада жіберілген хатында Кафиеро анархистік қозғалыстың Костаның бөлінуінен туындаған «әділетсіздіктің жоғалуынан» пайда таба алатынын болжады. 1880 жылдың желтоқсанында Кафиероның анархистік фракциясы Италия Федерациясының Чиассо конгресінде билік құрып, анархистік коммунизмді ресми түрде қабылдады және реформанизм мен электорализмге қарсы қатаң оппозициялық ұстанымға келді. Бұл пирррлік жеңіске әкелді, өйткені бұл Интернационалдың соңғы итальяндық конгресі болады және легалитарлық фракцияның күшеюіне әкеледі, ол тез арада өз ұйымдарын құрды. Сол айда Кафиеро «Іс-қимыл» мақаласын жариялады, онда Костаның «бұржуазиялық саяси институттармен» ынтымақтастығы социализмнен бас тартуға және капитализмді қабылдауға тең деп мәлімдеді. Кафиеро парламенттегі социалистік өкілдерді сайлау ұсыныстарын қабылдамады, ол «біздің қанаушылыққа қатысудан басқа ештеңе білдірмейді» деп мәлімдеді. Оның орнына анархистерді жүйеге қарсы бірден және күшпен тікелей әрекет етуге шақырды, бұл оған капиталистер мен олардың серіктестерін өлтіруді білдірді. Кафиеро мұндай шабуылдарды «революциялық гимнастика» деп атады, бұл халықты революцияға дайындады. 1881 жылдың көктемінде анархистік қозғалыстың көптеген мүшелері Костаға қарсы ашық шабуылдар жариялады, әсіресе ол әлі де революционер екеніне тоқталмай отырды. Уақыт өте келе Кафиероның Костаға қарсы шабуылдары жеке және күшті болып, оны атымен «апостат» және революциялық іске «сатқын» деп айыптады. 21 шілдеде жарияланған ашық хатында Кафиеро тіпті Костаны өлтіруге шақырды. Бұл тек Костаның Эмилия-Романьядағы қолдаушыларын ашуландырып, біріктірді, онда ол үш күннен кейін Италиялық революциялық социалистік партиясын (PSRI) құрды.

Денсаулықтың нашарлауы және өлім

Бұл кезде Кафиероның психикалық және физикалық денсаулығы тез нашарлай бастады; ол 1881 жылдың жазында жүйке құрылысынан зардап шекті. Ол бірнеше жылдан бері параноядан күйзеліп жүрді, бірақ полиция тарапынан үздіксіз мазалау, революциялық сәтсіздіктерге байланысты үмітсіздік және Костамен жеке қақтығысы оны оқшаулануға деген терең құштарлыққа итермеледі. Осы кезде Петр Кропоткин Лондонда конгресс өткізуге дайындалып, Антиавторитарлық Интернационалды екі ұйымға қайта ұйымдастыруды жоспарлады: үлкен қоғамдық ұйым және тікелей әрекетке арналған орталық құпия топ. Малатеста бұл ұсынысқа келісті, бірақ "халықаралық революциялық лиганы" қосып өзгертті, ал Кафиеро өзі бұл идеяға наразылық білдірді. Кафиеро Лондон конгресінің басты мақсаты зорлық-зомбылықты қалай ұйымдастыруды шешуге бағытталғанын қалады. Ол Кропоткиннің ұсынған конспираторлық тобына қанағаттанбады, себебі жеткілікті қаржысы болмағандықтан, ол ешбір нәтиже бермейді деп сенді. Керісінше, Кафиеро "Соңғы сот күнін" күтіп жатқанда, шағын және оқшауланған революциялық ячейкаға жоғалып кетуді қалады. Кафиеро Лондон конгресіне қатысудан бас тартты, оның конспиративтік және террористік әдістеріне көптеген делегаттар түсіністікпен қараса да. 1881 жылдың шілдесінде Лондон конгресі оның бүлікші анархизмін қолдаған жаңа Халықаралық жұмысшылар қауымдастығын (IWPA) құрды. 1881 жылдың қыркүйегінде Кафиеро Швейцариядан қуылды және Лондонға келді. Ол Маркспен қайта қосылуға тырысты, бірақ ол да денсаулығының нашарлауынан зардап шекті. Кафиероның психикалық ауруы Лондонда болған кезінде нашарлады, ол параноясынан басқа барлық достары оны тыңдап отыр деп сенгендіктен, тек Малатестаға ғана сенді. Ол ақыл-есі дұрыс болғанда да достарынан алшақтады, әсіресе кенеттен идеологиялық өзгерістерді білдіре бастағанда. 1882 жылдың ақпан айында Италияда сайлау құқығының кеңеюі легалитарлық социалистер үшін электорализмді нақты стратегияға айналдырды, бұл Андреа Костаны итальян парламентіне социалистік кандидаттарды сайлау науқанын күшейтуге итермеледі. Кафиероға Бигнами хабарласып, алдағы сайлауда оның қолдауын сұрады. Германияның Социал-демократиялық партиясының сайлаудағы соңғы табысына көз жеткізген Кафиеро Италияға оралуға шешім қабылдады, наурыз айында Миланда тұрып, "La Plebe" газетінде жұмыс істеді. Келесі айда Кафиеро анархист достарын таң қалдырған хабарлама жасады: олардың тұрақты революцияның ең жақтаушысы енді электорализмді қолдайды. Ол Коста партиясының еркіне "бағынғанын" жариялап, "өмірдің нақты жолында барлық жолдастармен бірге бір қадам жасағанымыз, оқшауланып жүздеген лигаларды абстрактілі түрде басып өтуден әлдеқайда жақсы" деді. Оның досы Франческо Пецци мұндай үлкен идеологиялық секіріс тек "Кафиеро есінен шығып қалған" дегенді білдіреді деген қорытындыға келді. Малатеста өзі де "егер оның миы ауырса да, жүрегі таза" деген пікірмен келісті. Италиялық тарихшы Нунцио Перниконе Кафиероның электоралды социализмге айналуы оның психикалық құлдырауының нәтижесінде болды деп күмәнданды, бірақ екеуін мүлдем ажыратуға болмайды деп қорытындылады. Заңгерлік социалистер оны сайлау лагеріне тез қабылдаса да, 5 сәуірде Кафиеро сыныптық қақтығысты қоздыруда күдікпен тұтқындалды. Оның электорализмді жаңадан қолдауын түсіндіруге тырысуы полицияны шатастырды, олар оны әлі де "қауіпті анархист" деп қарастырды. Билік онымен не істеу керектігін шешкен кезде, 2 мамырда ол тағы да жүйке құрылысынан зардап шекті. Ол өзін-өзі өлтіруге тырысты, бұл оның ақыл-есінің нашарлауы туралы хабарды көпшілік назарына әкелді. Италиялықтардың көпшілігі үкіметті оның психикалық ауруына себепші деп айыптады және оны түрмеден босату үшін жедел науқан басталды, билік оны Барлеттада үй қамауына алу немесе Швейцарияға қайтаруды таңдауға мәжбүр етті. Кафиеро жер аударылуды таңдады, ал 20 маусымда полиция оны Чиассодағы шекарадан тысқары тастап кетті. Ол жерде Кафиеро бұрынғы досы Эмилио Беллерио құтқарып, оны Локарнодағы үйіне алып келді. Оның психикалық денсаулығы келесі жаз айларында жақсарды және ол өзінің жағдайына қарамастан қанағат сезімін білдірді. 1882 жылғы Италиядағы жалпы сайлаулар күтілген кезде, Кафиеро наразылық кандидаты ретінде ұсынылды, бірақ ол кандидатураны қабылдаудан бас тартты. Ақырында Андреа Коста депутат болып сайланды, Италияның алғашқы социалистік өкілі болды. Депутаттардың орын алатын орындарына отыруы үшін қажетті адалдық серті Коста үшін жеке және саяси мәселе тудырды, себебі ол монархияға адал болуға ешқашан ант бермеймін, тіпті орын алмайтын болсам да, деп үнемі мәлімдеген. Коста Кафиероға осы мәселеде қолдау көрсетуді сұрап хат жазды, Кафиеро оған оң жауап берді: "Парламентке барыңыз, адал түрде ант беріңіз және ортақ мүддеге қызмет етіңіз". Келесі айларда Кафиероның психикалық денсаулығы қайтадан толыққанды естен шығуға дейін нашарлады. 6 ақпан 1883 жылы Кафиеро Локарнодан кенеттен кетіп Италияға оралды. Екі күннен кейін ол Фиезоланың далаларында жалаңаш жүрген күйде табылған, дәрігерлер оны мұздай судың ішінде құрылысқан күйде тапты. Кафиеро Флоренциядағы психиатриялық ауруханаға жатқызылды, онда төрт жыл бойы болды, оның босатылуы үшін науқандар жүргізілді. Оның әйелі Олимпиа Кутузова оған көмектесу үшін елге оралды, оны Имола қаласындағы ауруханаға ауыстырды, онда оның физикалық денсаулығы жақсарды. 16 қараша 1887 жылы Кафиеро Кутузованың күтіміне жіберілді, бірақ оның жағдайы тұрақсыз болып қалды. Олар бірге Кафиероның отбасы үйіне Барлеттаға көшті, онда таныс орта оған ақыл-есін қайтаруға көмектесті. Бірақ оның психикалық денсаулығы жақсарған жоқ, 1891 жылы ол Ночера Инфериордағы ауруханаға жатқызылды, онда 17 шілде 1892 жылы асқазан-ішек туберкулезінен қайтыс болды. Оның соңғы сөздері "принцип расталды" болды. Кафиероға арналған епітафиясында Эмилио Ковелли ойланды: "Кафиеро неге есінен шықты білесіз бе? Бұғылудың қалай екенін білмегендіктен, сындыруға мәжбүр болды".

Марксизм

Кафиеро Эмилио Ковелли мен Пьетро Горимен бірге марксизмге позитивистік көзқарас қалыптастырды. Кафиеро марксизмді "ғасырлар бойғы қателіктер мен жалғандардың құрылысын қиратып, талқандап, желге ұшыратын жаңа шындық" деп сипаттады. Ол оны революциялық социализмнің қажетті теориялық негізі ретінде қарастырып, Маркс еңбектерін соғыс қаруларымен салыстырды. Бірақ ол Маркстің өз заманында Италияда көп танылмағанын, себебі ол "Капитал" еңбегін 19 ғасырдың ең маңызды интеллектуалдық жетістігі деп санайтынын айтты. Кафиеро марксизмді еңбек құндылығының теориясы және меншік, еңбек бөлінісі, капитал жинақтау және бөтендеу сияқты ұғымдарды түсіндіру үшін пайдаланды, бірақ еңбектің қанаулануынан туындаған мәселелерді талқылауға көбірек назар бөлді. Маркс әлеуметтік мәселелерді көбінесе индустрияландырылған Ұлыбритания экономикасынан түсіндіргендіктен, Кафиеро бұл түсініктің индустриялану жолындағы Италияны қоса алғанда, "барлық заманауи ұлттар" үшін қажет деп есептеді. Кафиеро Маркс ағылшын шаруаларын қанау және олардың аграрлық экономикасын жою туралы сипаттағандары мен сол кездегі итальян шаруаларының жағдайы арасындағы параллельдерді тапты. Кафиеро үшін капитализмде болған кез келген "жетістік" "адамзаттың игілігі" үшін өздігінен тумай, билеуші класс қалауынша болды. Кафиеро капитализмді жұмысшы халыққа қарсы зорлық-зомбылыққа негізделген адамдық емес жүйе деп санады. Ол капитализмнің әлемге таралуына себеп болған Еуропалық империализмді "қанды қайғылы оқиға" деп сипаттады. Империализмнің зорлық-зомбылығын революциялық зорлық-зомбылықпен салыстыра отырып, ол соңғысын бұрынғысына қарағанда мардымсыз деп мәлімдеді. Ол табиғи рационалды және бірлескен халықты бұзған "табиғи емес" капиталистік жүйені құлатып тастағаннан кейін әлеуметтік революция әлемді "толық тәртіп, бейбітшілік және бақыттың тепе-теңдігіне" жеткізе алады деп сенді.

Анархистік коммунизм

Кафиеро Маркстің саяси экономиканы сынағанымен, оны өзінің саяси теория бойынша жасаған еңбектерінен ажыратып қарады. Кафиеро "әркімнен қабілетіне қарай, әркімге қажеттілігіне қарай" ресурстарды бөлудің марксистік экономикалық жүйесін қолдады, бірақ марксизмді "пролетариат диктатурасы" туралы мемлекетшілдік ұсыныстарымен бұрмаланған деп санады. Кафиеро сондай-ақ, экономикалық теңсіздік пен бәсекелестікті тудыруы мүмкін ұжымдық анархизмнің экономикалық ұсыныстарын сынады. Ол, әр адамның географиялық, физикалық немесе интеллектуалдық қабілеттерінің өзгешелігіне байланысты, барлық адамның өндіріс құралдарына тең қол жеткізуі мүмкін емес екенін айтты. Сондай-ақ, ол әр адамның ұжымдық өндіріс процесіне қосқан үлесін анықтаудың қиындығына күмән келтірді, себебі бір адамның жұмысы әріптестерінің жұмысына тікелей тәуелді. Осылайша, ол Михаил Бакуниннің анархизмі мен Карл Маркстің коммунизмін біртұтас ілімге біріктіруге тырысты, екі идеологиялық ағымды тиісінше "бостандық" және "теңдік" ретінде қарастырды. Кафиеро анархистік коммунизм толық теңдікті қамтамасыз ете алады, сонымен қатар қоғамды авторитарлықтан қорғай алады деп сенді. Ол анархизмнің мемлекетке қарсылығы марксизмге түзету әсерін тигізе алады, ал марксистік экономикалық теория анархизмге оның жетіспейтіндей сезінетін ғылыми көзқарасты сыйлай алады деп ұсынды. Джеймс Гийомның "Идеи о социальной организации" еңбегінен шабыт алып, коллективистік анархистік қоғам жетіспеушілік аяқталғаннан кейін коммунизмге өтуі мүмкін екенін дәлелдеген Гийомнан, Кафиеро Эмилио Ковелли мен Эрико Малатестамен бірлескен талқылауларда өзінің жаңа синтезін жасауға кірісті. Бірақ Кафиероның өзі Гийомның өтпелі бағдарламасын қабылдамай, оның коммунизмге емес, капитал жинақтау мен әлеуметтік жіктелуге жол ашатынын дәлелдеді. Кафиеро жетіспеушілікке ұшырағаннан кейінгі қоғамға ынтымақтастық, технологиялық инновациялар және сән-салтанат тауарларын өндірістен алып тастау арқылы жылдам қол жеткізілетініне сенді, бұл әлеуметтік революциядан кейін анархистік коммунизмді бірден құруға мүмкіндік береді. Анархистік коммунизм аясында Кафиеро барлық адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыратын жаңа технологиялық дамудың әлеуетін көрді. Пайда табуға немесе әскери-өнеркәсіптік кешенге мұқтаждық болмағандықтан, бұл даму білім беруді, медицинаны және әл-ауқатты жақсартуға бағытталған, жалпы игілікке қызмет етуге деген ниетпен жүзеге асырылатын еді. Кафиеро бұған дейін капиталистер жинақтаған байлықты "жалпы қорға" біріктірумен бірге, бұл жұмыстан кейінгі табиғи қоғамды құруға әкеледі деп сенді. Кафиероның анархистік коммунизм туралы ұсынысы адамдарды табиғи ынтымақтастық, достық және бауырластыққа қайтаруға бағытталған. Ол жұмысшы табының отбасын анархистік коммунизмді іске асырудың бастамасы ретінде қарастырды, себебі отбасының әрбір мүшесі өзінің қабілетіне қарай үлес қосады және қажеттіліктеріне қарай алады. Оның пікірінше, анархистік коммунизм қоғамды "ұлы адамзат отбасы" етіп өзгертуді көздейді, онда адамдар барлық басқаларды өз отбасының мүшелері ретінде қарауға үйренеді. Кафиероның анархистік-коммунистік тезисін Петер Кропоткин толықтырып, оның дамуының белгілі бір теорияға айналуын бақылады.

Революциялық социализм

Кафиеро реформанизмді қатты мазалады, оны капиталистік "Трояндық жылқы" деп есептеді, ол жеке меншікті қабылдау арқылы социализмді бұзды. Кафиеро капитализмді реформалау мүмкін емес, оны жою қажет деп сенді. Ол социалистердің саяси партиялар құру және парламентке сайлану әрекеттерін айыптады, бұл капиталистік жүйені күшейтеді және революцияны кешіктіреді деп ойлады. Оның пікірінше, социализм мен революциялық әрекет бірдей ұғымдар. Кафиеро былай деп мәлімдеді: "Сондықтан, бізге әрекет керек, әрекет, әрқашан әрекет. Әрекет арқылы адам бір мезгілде теория мен практиканы меңгереді, себебі идеяларды тудыратын – әрекет, және оларды бүкіл әлемге таратушы да – әрекет". Ол парламентке өкілдер жіберудің орнына социалистер капиталистер мен олардың қолдаушыларына қарсы зорлық шабуылдарын жүргізу керек деп санады. Кафиеро үшін капитализмге қарсы жасалған әрбір әрекет әлеуметтік революцияны алға жылжытады. Ол оқырмандарын дереу әрекет етуге шақырып, "егер біз толық дайын болғанша шабуыл жасамай күтетін болсақ, онда шабуыл жасай алмаймыз" деп ескертті. Ол мұндай революциялық әрекеттерді гимнастикамен салыстырды, бұл – халыққа өз қабілеттерін арттырудың және оны іске асыру арқылы революция туралы білудің жолы. Ол сондай-ақ революциялық авангардтың қажеттілігіне сенді, егер мұндай басшылық революциялық мақсатқа адал болып көрінсе, халық артта қалады деп ойлады. Кафиеро революция қылмыстық әрекет саналғандықтан, революционерлердің кез келген антиәлеуметтік мінез-құлқы ақталады деп сенді. Кафиеро зорлық-зомбылықты шешілетін мәселе ретінде емес, шешім ретінде қарастырды. Ол революцияны тарих бойы үнемі қайталанатын табиғи заң деп санады және капитализмнің дамуы "біздің революциямыздың қажетті негізін" құрғаны үшін, революциялық социалистердің жақын арада "байларды жейтінін" болжады. Кафиеро үшін революция – "табиғаттың ең жоғары заңы, өмір мен прогресс заңы, әділеттілік пен махаббат заңы, бостандық пен теңдік заңы". Ол алдағы әлеуметтік революция барлық бұрынғы революциялардың мақсаттарын мұра етеді және діннің, ядролық отбасының, жеке меншіктің және биліктің жойылуын қолдайды деп мәлімдеді. Мұндай төңкерістен кейін, ол тапсыз қоғам құрылатынына сенді, онда барлық адамдар еркіндікте, теңдікте және бауырластықта өмір сүреді. Оның әлеуметтік революция туралы көзқарасы негізінен капитализмді жоюмен байланысты болса, Кафиеро мемлекет құрумен де айналысты. Ол кез келген мемлекетті, тіпті социалистік мемлекетті де жұмысшы халыққа қауіпті деп есептеді. Ол Бакуниннің "пролетариат диктатурасы" сөзсіз авторитарлық бюрократияға әкеледі деген болжамын қайталады, ол "жаңа және одан да қорқынышты саяси қуғын-сүргіншілер мен экономикалық қанаушылар" болады деп қорқады. Ол биліктің бұзғыштық әсерін болдырмау үшін әлеуметтік революция мемлекетсіз қоғам құруы керек деп ұсынды. Кафиеро үкіметтің тек қана артықшылықты элитаны қорғау және халықты қанау үшін бар деп сенді, ол анархистік социализмде жалпыға бірдей бостандық пен теңдікті орнату арқылы жоюды қалаған жүйе. Кафиероның соңғы революциялық мақсаты – "адамнан адамзатқа зиян келтіретін және қауіпті әрекеттер жасау құралын алу" болды. Осылайша Кафиеро "әрекеттің насихатталуы" жағында ынталы түрде сөйледі, оны тікелей революцияның марксистік түсінігімен салыстырды, екеуін де практикада шамалы ерекше деп санады. Бакуниннің пікірін негізге ала отырып, Кафиеро кез келген революциялық коммунистің "капитализмге қарсы тұрудың тұрақты міндеті" бар деп сенді. Кафиеро марксизм мен анархизмнің революциялық ілімдері капитализмнің қалыпты жағдайын нығайту құралы деп санаған реформашыл социализмге қарсы екеніне сенді. Кафиеро үшін капитализммен тиімді ынтымақтастық болуы мүмкін емес, өйткені капиталистер жұмысшыларды қанау мен қуғын-сүргін үшін жазалануға лайық. Ол былай деп қорытындылады: "Біздің бағдарламамызды парламенттік мағынада азайту, қысқарту немесе шектеу – бұл жаумен келісім жасау, жауынгерлік туды бүктеу, халықты алдау және революциядан бас тарту".

Мұра

Кафиероның мұрасы итальяндық анархистік қозғалысты ұйымдастыру, анархистік коммунизм мен көтерілісші анархизмнің идеологиялық дамуы және Маркстің саяси экономиканы сынға алуының тұжырымдамалары болды. Кафиероның «Капитал» жөніндегі тұжырымы оның өлімінен кейін көптеген басылымдар көрді: 1913 жылы екінші басылымы Луиджи Фаббридің алғы сөзімен жарық көрді; үшінші басылым 1920 жылы жарық көрді; ал Италиядағы фашистік режим құлағаннан кейін төртінші басылымын марксистік баспагер шығарды, онда Кафиероның анархизміне ешқандай сілтеме жасалмады. Фашистік диктатор Бенито Муссолинидің әкесі Алессандро Муссолини алғашқы басылымның бір данасын мақтанышпен сақтап қалды. 1960 жылдары итальяндық студент Джан Карло Маффей Швейцарияның федералды мұрағатын зерттеу кезінде 1881 жылы полиция тәркілегеннен бері жарияланбаған Кафиероның қолжазбасын тапты. 1970 жылдан 1972 жылға дейін Кафиероның революция тақырыбындағы төрт мақаласын Maffei және ол бірлесіп жариялады. Басылмаған соңғы мақаласында Кафиеро капитализмге қатысты алаңдаушылығымен қатар авторитарлық социализмнің өркендеуінен туындаған қауіптерге де алаңдағанын көрсетті. Кафиеро замандас итальяндық анархистері мен социалистері тарапынан құрметке ие болды, ал оның өлімінен кейін анархистік коммунизмнің шейітіне айналды. Италия мен Америкадағы анархистік ұйымдар оның есімімен аталып, анархистік ата-аналар балаларына «Кафиеро» есімін қойды, ал суретшілер оған арнап бірнеше туындыларын жасады. Кафиеро Риккардо Бачеллидің 1927 жылғы «Ол» романында, Михаил Бакунин айналасындағы итальяндық анархистік үйірме туралы баяндауда кейіпкер ретінде пайда болды. Бачелли анархистердің көпшілігін «ақылсыз және нәтижесіз фанаттар» ретінде бейнелесе, Кафиероны асыл және жомарт адам ретінде оңтайлы суреттеді. Кафиеро сонымен қатар Паоло мен Витторио Тавианидің 1972 жылғы «Иерусалимдегі Михаилдың әтешесі бар» фильміндегі басты кейіпкерге шабыт көзі болды, ол 1870 жылдардағы көтерілістер кезінде революциялық және ғылыми социализм арасындағы шиеленісті бейнелейді. Кафиероның өмірі туралы негізгі дереккөздерді Джеймс Гийом (ол сондай-ақ Кафиероның 1910 жылғы «Капиталдың тұжырымы» басылымына кіріспе жазды) және Макс Неттлау жазды. Пьер Карло Мазини, Энцо Сантарелли, Т. Р. Равиндранатан және Нунцио Перниконе жазған итальяндық анархистік қозғалыстың кейінгі тарихтары Кафиероны анархистік дәстүрге берік орналастырды. Ал марксистік тарихшы Ричард Дрейк Кафиероны итальяндық марксизмінің «диссидент-алдын аласы» ретінде сипаттады. Оның сайлауға қатысуын қолдауы кейбір тарихшылар тарапынан классикалық анархизмнің әлеуметтік демократияға жеңілісінің мысалы ретінде қарастырылды. Жалпы алғанда, Кафиероның идеологиялық жолы марксизм мен анархизм арасындағы қарама-қайшылыққа қарсы тұрды.