Кіріспе
Өсімдік түрі – Токсикодендрон верникс, көбінесе улы сумақ немесе батпақты сумақ деп аталады, ол 9 метрге дейін өсетін бұта немесе кішкентай ағаш. Бұрын бұл түр Rhus vernix деп белгіленген. Бұл өсімдік, әсіресе АҚШ-тың оңтүстігінде кездесетін жерлерде, «күн күркіреуіш ағашы» деп те аталады. Өсімдіктің барлық бөліктерінде адам терісі мен шырышты қабықшаларды тітіркендіретін урушиол деп аталатын шайыр бар. Урушиол – улы лозаның (плющ) құрамындағы химиялық зат. Өсімдік күйген кезде түтінін жұтқанда, өкпе қабығында бөртпе пайда болып, қатты ауырсынуға және тіпті өлімге әкелуі мүмкін тыныс алу қиындықтары туындауы мүмкін.
Toxicodendron vernix, commonly known as poison sumac, or swamp sumach, is a woody shrub or small tree growing to 9 metres (30 feet) tall. It was previously known as Rhus vernix. This plant is also known as thunderwood, particularly where it occurs in the southern United States. All parts of the plant contain a resin called urushiol that causes skin and mucous membrane irritation to humans. Urushiol is the same chemical that poison ivy is covered in. When the plant is burned, inhalation of the smoke may cause the rash to appear on the lining of the lungs, causing extreme pain and possibly fatal respiratory difficulty.
Сипаттама
Арам сумак - биіктігі 9 метрге дейін жететін бұта немесе кішкентай ағаш. Әр күрмелі жапырақта 7–13 жапырақша болады, олардың әрқайсысы ұзын. Олар сопақтан созылғанға дейін; ұшы сүйір (түбірге қарай тікелей келетін); түбі үшбұрышты (кюнетті); жиегі толқынды; жапырақ астыңғы жағы түксіз немесе жұмсақ түкті болады. Жапырақшалардың сабақтары қызыл түсті, ал жапырақтары, әсіресе өсімдіктің жоғарғы бөлігінде, қызғылт реңге боялуы мүмкін. Уытты сумактың жаңа қабығы ақшыл сұр, ал қабық қартайған сайын қараңғы болады. Гүлдері жасыл түсті, бос гүлшоғырларында (топтамаларында) өседі. Жемістері шарға жақын, ақшыл сұр, жалпақ және диаметрі шамамен; оларды құстар жейді. Уытты сумақтың жемістері кремі түсті ақ болып, бір шоғырдың бөлігін құрайды. Әдетте, олардың мөлшері шамамен.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Уытты сумак тек АҚШ-тың шығысында және Канаданың оңтүстік-шығысында ылғалды және сазды топырақта, көбінесе батпақтар мен торфты сорларда өседі.
Уыттылық
Урушиолдың әсерінен туындайтын контактты дерматитке шақыру қабілеті тұрғысынан, уытты сумақ, уытты плющ пен уытты еменге қарағанда күштірек у. Уытты плющ, уытты емен және уытты сумақтың уыттылығының айырмашылығы осы өсімдіктердегі химиялық заттардың тізбектерінің өзгешелігіне байланысты. Жалпы, уытты плющте C15 тізбегі, уытты еменде C17 тізбегі, ал уытты сумақта C13 тізбегі болады. Дерматит қызылшаң, ісіну және ұзаққа созылатын бөртпелер түрінде көрінеді.