Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық математик (1918–2013)
American mathematician (1918–2013)
Абрахам Немет (16 қазан 1918 – 2 қазан 2013) – американдық математик. Ол Мичиган штатының Детройт қаласындағы Детройт Мерси университетінде математика профессоры болды. Немет соқыр болған және соқыр адамдардың математиканы оқу және жазуына арналған Немет Брайль жүйесін жасағанымен белгілі.
Abraham Nemeth (October 16, 1918 – October 2, 2013) was an American mathematician. He was professor of mathematics at the University of Detroit Mercy in Detroit, Michigan. Nemeth was blind and is known for developing Nemeth Braille, a system for blind people to read and write mathematics.
Ерте өмір
Немет Нью-Йорк қаласында Манхэттеннің төменгі шығыс жағында, идиш тілінде сөйлейтін венгр еврей иммигранттарының көп отбасында дүниеге келді. Ол тумысынан көзі көрмейтін болды, себебі макулярлық дегенерация және пигментті ретиниттің салдарынан. Алғашқыда мемлекеттік мектептерде оқыды, бірақ бастауыш және орта білімінің көп бөлігін Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласындағы Jewish Guild for the Blind мектебінде алды. Бакалавриатта Бруклин колледжінде психологияны оқыды. Колумбия университетінде психология магистрі дәрежесін алды. Немет Бруклин колледжінде математика және физика пәндерін оқыды. Академиялық кеңесшілері оны ынталандырмағандықтан математиканы мамандық етпеді. Дегенмен, соқырлар агенттіктеріндегі қанағаттандырмайтын жұмыстардан шаршап, алғашқы әйелі Флоренстің қолдауымен математика білімін жалғастыруға шешім қабылдады. Уэйн мемлекеттік университетінде математика ғылымдарының докторы дәрежесін алды.
Nemeth was born in New York City on the Lower East Side of Manhattan into a large family of Hungarian Jewish immigrants who spoke Yiddish. He was blind from birth from a combination of macular degeneration and retinitis pigmentosa. He attended public schools at first but did most of his primary and secondary education at the Jewish Guild for the Blind school in Yonkers, New York. His undergraduate studies were at Brooklyn College where he studied psychology. He earned a Master of Arts degree in psychology from Columbia University. Nemeth studied mathematics and physics at Brooklyn College. He did not major in mathematics because his academic advisors discouraged him. However, tired of what he felt were unfulfilling jobs at agencies of the blind, and with the encouragement of his first wife Florence, he decided to continue his education in mathematics. He received a Ph. D. in mathematics from Wayne State University.
Академиялық мансап
Немет Нью-Йорктегі түрлі колледждерде жарты күндік оқытушы болып жұмыс істеді. Оның соқыр екенін білгенде кейбір жұмыс берушілер оны жұмысқа алуға тартынғанмен, ол қабілетті математик және оқытушы екені анық болған соң, оның абыройы артты. Немет көптеген соқыр адамдардан өзгешелігі – ол көзі бар адамдар сияқты қағаз бен тақтаға әріптер мен математикалық белгілерді жаза білді, бұл дағдыны бала кезінде үйренген. Неметтің айтуынша, осы дағды технология жетілмеген, тіпті Брайль әліпбиін математикада қолдану қиын болған дәуірде математика саласында табысқа жетуіне көмектескен. 1950 жылдары ол Мичиган штатының Детройт қаласына көшіп, Детройт университетінде Кит Розенбергпен жұмыс істеуге қабылданды. Ол онда 30 жыл қызмет етіп, 1985 жылы зейнетке шықты. 1960 жылдардың соңында ол компьютер ғылымын оқып, университетте осы мамандық бойынша бірінші бағдарламаны ашты.
Nemeth taught part time at various colleges in New York. Though his employers were sometimes reluctant to hire him knowing that he was blind, his reputation grew as it became apparent that he was a capable mathematician and teacher. Nemeth distinguished himself from many other blind people by being able to write visual print letters and mathematical symbols on paper and blackboards just like sighted people, a skill he learned as a child. Nemeth says that this skill allowed him to succeed in mathematics, during an era without much technology, when even Braille was difficult to use in mathematics. During the 1950s he moved to Detroit, Michigan to accept a position at the University of Detroit working with Keith Rosenberg. He remained there for 30 years, retiring in 1985. During the late 1960s he studied computer science and began the university's program in that subject.
Математика мен соқырлықтың маңызы
Курстық жұмыстар күрделене түскен сайын, ол математика мен ғылым материалдарын тиімдірек өңдейтін Брайль кодінің қажет екенін түсінді. Соңында ол 1952 жылы жарияланған математика және ғылым нотациясы үшін Немет Брайль кодын жасады. Немет кодексі алғашқы нұсқасынан бері 4 рет қайта қаралып, бүгінгі күнге дейін кеңінен қолданылуда. Немет математикалық мәтінді ауызша жеткізу жүйесі – MathSpeak ережелерін жасауға да жауапты. Оқу барысында Немет математикалық мәтіндер мен басқа материалдарды оқу үшін көретін оқырмандардың көмегіне мұқтаж болды. Сондай-ақ, ол математикалық жұмыстарын және басқа материалдарды басып шығару үшін диктантпен жазу әдісіне зәру болды. Немет математикалық мәтінді дауыстап оқу үшін әзірлеген әдістері MathSpeak жүйесіне айналды. Немет 1991 жылдан кем дегенде 2001 жылға дейін Бірыңғай ағылшын Брайлі (UEB) кодегін әзірлеуде маңызды рөл атқарды, бірақ ол ақырында осы кодты дамытумен айналысқан басқалармен келіспей, оның орнына параллель жоба – Универсалды Брайль жүйесі (кейде оның атымен алдынан қосылып NUBS деп қысқартылады) үстінде жұмыс істеді. 2012 жылы UEB BANA ұйымымен әдеби Брайль стандарты ретінде ресми түрде қабылданды, бірақ Немет кодексі де толыққанды қосымша ресми кодтау жүйесі ретінде сақталды. NUBS бойынша жұмыс жалғасуы мүмкін, немесе ол болашақта ресми Немет кодексінің ережелерін жаңарту кезінде біріктірілуі мүмкін (Немет кодексінің соңғы ресми ережелерді жаңартуы 2013 жылы болды).
As the coursework became more advanced, he found that he needed a braille code that would more effectively handle the kinds of math and science material he was tackling. Ultimately, he developed the Nemeth Braille Code for Mathematics and Science Notation, which was published in 1952. The Nemeth Code has gone through 4 revisions since its initial development, and continues to be widely used today. Nemeth is also responsible for the rules of MathSpeak, a system for orally communicating mathematical text. In the course of his studies, Nemeth found that he needed to make use of sighted readers to read otherwise inaccessible math texts and other materials. Likewise, he needed a method for dictating his math work and other materials for transcription into print. The conventions Nemeth developed for efficiently reading mathematical text out loud have evolved into MathSpeak. Nemeth was instrumental in the development of Unified English Braille (UEB) from 1991 to at least 2001, though he eventually parted ways with others developing that code, and instead worked on a parallel effort called the Universal Braille System (sometimes abbreviated as NUBS with his name appended to the front). As of 2012, UEB was officially adopted by BANA as the standard for literary braille, but Nemeth Code was also fully retained as an optional official coding system. Work on NUBS may continue, or it might be merged into a future rules update to the official Nemeth Code (the most recent official rules update to Nemeth Code was in 2013).
Зейнеткерліктен кейін
Немет қайтыс болған кезде де Немет кодын жұмыс істеп жатқан. Немет бала кезінен еврей қауымында белсенді болды, ал академиялық математикадан зейнеткерлікке шыққаннан бері еврей дұға кітаптарын Брайль шрифтіне аударып келді. Немет Ұлттық соқырлар федерациясының белсенді мүшесі болды. Ол бірнеше қысқа әңгімелер жазып, өзінің соқыр математик ретіндегі өмірі туралы NFB үшін сөз сөйледі. 2006 жылдың 11 ақпанында Неметке ауыр жүрек шабуылы болды, бірақ ол жазылып, 2006 жылдың шілдесінде өткен NFB конвенциясына қатысып, ұйымның 2006 жылғы Луи Брайль сыйлығын алды. 2009 жылдың 9 шілдесінде Немет NFB-нің доктор Джейкоб Болотин сыйлығының бірлескен иегері ретінде құрметпен ескерілді.
Nemeth was still working on the Nemeth code when he died. Nemeth had been active in the Jewish community since childhood, and since his retirement from academic mathematics he had been transcribing Hebrew prayer books into Braille. Nemeth was an active member of the National Federation of the Blind. He has written several short stories and made speeches for the NFB about his life as a blind mathematician. On February 11, 2006, Nemeth had a massive heart attack, but recovered and was well enough to attend the July 2006 NFB convention and accept the 2006 Louis Braille award which the organization gave him. On July 9, 2009, he was honored by the NFB as a co recipient of the Dr. Jacob Bolotin award.
Қызықты деректер
Неметтің некрологы еврей және көзі көрмейтіндерге қатысты журналдарда екі рет мерзімінен бұрын жарияланды, себебі журнал қызметкерлері ол қайтыс болды деп ойлады, бірақ іс жүзінде оның інісі мен әйелі қайтыс болған еді. Немет АҚШ Демократиялық партиясының мүшесі болды, бірақ Мичиган штатының республикалық губернаторы оны соқырлар жөніндегі штатық комиссияның төрағасы етіп тағайындады, ол бұл қызметте екі жыл бойы жұмыс істеді, бірақ саясатты ұнатпайтынын айтты. Ол өте жақсы пианист болатын, басқаларды ойын-қуанышқа батыратын, күндер мен ақпаратты керемет жадымен сақтайтын, кез келген тақырыпқа немесе жағдайға сай әзілдер мен әңгімелер айтуды ұнататын.
Nemeth's obituary was prematurely published twice in Jewish and blindness related magazines, when workers at the magazines believed he had died when in fact his brother and wife had actually died. Nemeth was a member of the United States Democratic Party but was appointed by a Republican governor of Michigan as chairman of the state commission for the blind, a position in which he served for two years, though he said that he did not like politics. He was a proficient pianist who loved entertaining others, had an amazing memory for dates and information and enjoyed telling jokes and stories that he could match to almost any subject or occasion.