Кіріспе
Түрікменстанның мемлекет және үкімет басшысы – Түрікменстан Президенті, ресми түрде Түрікменстан Президенті және Министрлер кабинетінің төрағасы, Түрікменстанның мемлекет және үкімет басшысы болып табылады. Президент сонымен қатар Түрікменстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы және Мемлекеттік қауіпсіздік кеңесінің төрағасы болып табылады. Сердар Бердымухамедов – Түрікменстанның қазіргі Президенті, 1991 жылы Кеңес Одағының тарауымен тәуелсіздік алғаннан бері ел тарихындағы үшінші Президент. Ол 2022 жылы әкесі Гурбангулы Бердымухамедовтың 15 жылдық биліктен кейін орнынан бас тарқаннан кейін оның орнын басты, бұл орнынан бас тарқан бірінші Президент болды. 2022 жылғы сайлауда Бердымухамедов елдің сайлаушыларының 72,97 пайызын, тағы тоғыз кандидатқа қарсы қолдауға ие болды. 2016 жылы елдегі реформалар Президенттік мерзімге шектеулерді жойып, бұрынғы 70 жасқа дейінгі талапты алып тастады, сондай-ақ мерзімді бес жылдан жеті жылға ұзартты.
The president of Turkmenistan , officially the president and chairman of the Cabinet of Ministers of Turkmenistan, is the head of state and head of government of Turkmenistan. The president is also the supreme commander in chief of the Armed Forces of Turkmenistan and heads the State Security Council. Serdar Berdimuhamedow is the current president of Turkmenistan, the third in the history of the country since it gained independence with the dissolution of the Soviet Union in 1991. He succeeded his father, Gurbanguly Berdimuhamedow when the latter stepped down in 2022 after a reign of 15 years, the first president to do so. In the 2022 election, Berdimuhamedow received 72.97% of the country's popular vote against nine other candidates. The country passed reforms in 2016 eliminating term limits for the presidency and removing the previous age requirement of below 70, as well as extending the term from five to seven years.
Тұрғылықты жері
Оғұзхан Президент сарайы – Ашхабадтағы Тәуелсіздік алаңында орналасқан президенттің негізгі резиденциясы/жұмыс орны. Сарайдың түрлі залдары шетелдік басшыларды қабылдау және президенттік декреттерге қол қою үшін пайдаланылады. Бұрынғы президент Сапармырат Ныязовтың Ашхабадтан 28 шақырым қашықтықтағы Аршабил қаласындағы ресми резиденциясында жеке үйі болған.
Түрікменстан Конституциясы
1992 жылы 18 мамырда қабылданған Түрікменстан Конституциясы Түрікменстанның жоғарғы заңы болып табылады (5-бап). Оның преамбуласында түрікмен халқының өзін-өзі анықтау құқығы, құқық үстемдігі және азаматтардың құқықтары баса назар аударылған. (Түрікменстандағы адам құқықтары туралы да қараңыз). 1992 жылғы Конституция 1995, 1999, 2003 және 2006 жылдары өзгертілді. 2008 жылдың 26 қыркүйегінде 2500 мүшеден тұратын Халық кеңесі (Халк Маслахаты) таратылып, сайланған Мәжіліс (Меджлис) құрамы 65-тен 125 мүшеге дейін ұлғайтылды. 2016 жылдың 14 қыркүйегінде жаңа Конституция қабылданды. Мемлекеттік ту және Конституция күні 18 мамырда тойланады.
Түрікмен КСР Конституциясы
Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасының 1927, 1937 және 1978 жылдары қабылданған үш Конституциясы болды. Соңғысы 1992 жылы күшіне енген Түрікменстанның қазіргі Конституциясымен толықтырылды. Одан бері 2008 және 2016 жылдары өзгерістер енгізілді.
1-бөлім
2008 жылғы Конституцияның 1-бөлімі 17 баптан тұрады (1992 жылғы Конституцияда 15 бап). 1-бапта Түрікменстан зайырлы демократиялық мемлекет және президенттік республика ретінде сипатталған. Мемлекеттің егемендігі мен аумақтық тұтастығы бұзылмайтын және бөлінбес болып табылады. 3-бапта жеке адамның құқықтары мен қадір-қасиеті мемлекет қорғайтын құндылық ретінде жарияланады. 8-бапта шетелдік тұрғындар мен азаматтығы жоқ адамдар қолданыстағы заңдар мен халықаралық келісімдерге сәйкес Түрікменстан азаматтарымен тең құқықтарға ие болады деп көрсетілген. Нақты санамаланған құқықтардың ішінде меншік құқығы (9-бап) және дін бостандығы (12-бап; 1992 жылғы Конституцияда 11-бап) бар. 4-бапта биліктердің бөлінуі, оның ішінде сот тәуелсіздігі бекітілген. 1992 жылғы Конституцияның 14-бабы түрікмен тілін ресми тіл ретінде белгілейді, ал 17-бабы Ашхабадты ел астанасы ретінде бекітеді. 2008 жылғы Конституцияға қосылған екі жаңа бап мемлекеттің нарықтық экономикаға берген міндеттемесін, соның ішінде шағын және орта бизнесті қолдауды (10-бап) жариялайды және елдің әкімшілік бөлінуі Түрікменстан облыстары (облыстар), велаят мәртебесі бар қалалар, Түрікменстан аудандары (аудандар), этрап мәртебесі бар қалалар, этраптардағы қалалар және түрлі деңгейдегі ауылдар деп белгіленеді (16-бап, 1992 жылғы Конституцияның 47-бабының орнын басады).
2-бөлім
2-бөлім жеке тұлғалар мен азаматтардың құқықтарын сипаттайды. Азаматтық және саяси құқықтарға теңдік құқығы (19-бап; 1992:17), жыныстық теңдік (20-бап; 1992:18), қатыгездік пен ерекше жазалардан босату (23-бап; 1992:21) және еркін қозғалу құқығы (26-бап; 1992:24) жатады. Әлеуметтік және экономикалық құқықтар жұмыс істеу құқығын (33-бап; 1992:31), демалыс құқығын (34-бап; 1992:32) және білім алу құқығын (38-бап; 1992:35) қамтиды. Басқа әлеуметтік құқықтарға денсаулық сақтауға, егде жасқа зейнетақы алуға және мүгедектікке байланысты жәрдемақы алу құқығы (35, 37-баптар; 1992:33, 34-баптар) кіреді. 2008 жылғы Конституцияға қосылған жаңа 36-бап қоршаған ортаның сапалы болу құқығын белгілейді және мемлекетке табиғи ресурстарды сақтау және қоршаған ортаны қорғау жауапкершілігін жүктейді. 21-бапта (1992:19) жеке құқықтар мен бостандықтарды пайдалану басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарына зиян келтірмеуі керек екендігі және мораль, заң және қоғамдық тәртіп ескеріліп, олар шектелуі мүмкін екендігі айтылады. 22-бап бойынша, әр адамның өмір сүруге құқығы бар және Түрікменстанда өлім жазасы жойылған. 1992 жылғы Конституцияда өлім жазасы "ең ауыр қылмыстар" үшін ғана (20-бап) рұқсат етілген, бірақ бұл ереже 1999 жылғы Президент жарлығымен жойылды. Ақырында, 2-бөлім азаматтардың міндеттерін де тізімдейді, оларға әскери қызметке шақырылу (41-бап; 1992:38) және салық төлеу (42-бап; 1992:39) кіреді.
3-бөлім
3-бөлімде Түрікменстанның мемлекеттік органдары сипатталған. Мемлекеттік билік Президентке, Түрікменстан Мәжілісіне (Парламент немесе Ассамблея), Министрлер Кабинетіне және Түрікменстан Жоғарғы Сотына жүктеледі (48-бап). 1992 жылғы Конституцияда (3-бөлімнің 2-тарауы) маңызды рөл атқарған Түрікменстан Халық Кеңесі (Халк Маслахаты) 2008 жылғы Конституцияда таратылды. 2008 жылғы Конституцияның 50-58-баптары (1992 жылғы Конституцияның 54-61-баптары) Түрікменстан Президентінің өкілеттіктерін сипаттайды. Президент – мемлекет басшысы және үкімет басшысы (50-бап). Президент Түрікменстанның сыртқы саясатын жүргізеді және елдің бас қолбасшысы болып табылады (53-бап). Мәжіліс қабылдаған заңдарға қол қоюдан басқа, ол Түрікменстанда заң күшіне ие Президент жарлықтарын шығара алады (54-бап).