Кіріспе

Перулік ақын және белсенді Мариано Лоренцо Мельгар Вальдивиесо (10 тамыз 1790 – 12 наурыз 1815) – Испаниядан Перудің тәуелсіздік соғысы кезінде Перу революционері, ақын, суретші, аудармашы және патриот әскері болған. Ақын ретінде Мельгар 19 ғасырда Перудың ең белгілі романтикалық ақындарының біріне айналды, ең әйгілі шығармалары – поэзиялық махаббат әндері, яравилер. Ол көбінесе өз елдерінің патриоттары ретінде эквадорлық Хосе Хоакин Олмедо мен кубалық Хосе Мартиге теңестіріледі.

Өмірбаян

Мариано Мелгар 1790 жылдың 10 тамызында Арекипада, сол кездегі беделді отбасылардың мүшелері Дон Хуан де Диос Мелгар и Санабрия мен Дона Андреа де Вальдивиесо отбасында дүниеге келді. Ол туылғаннан кейін екі күн өткен соң Арекипаның Сан-Франциско соборында крещениеден өтті. Арекипада өскен ол алғашқы білімін Сан-Франциско монастырында және Сан-Херонимо семинариясында алды. Жас кезінде өлең жазуға қабілетті екенін көрсетті және кейінгі жылдары Мария Сантос Корралеске ғашық болды, оны өлеңдерінде Сильвия деп атады. 1797 жылы туған қыз одан жеті жас кіші болған, ал оның ата-анасы олардың қарым-қатынасына қарсы болды. Жиырма жасында ата-анасы оны Лимаға заң оқуға жіберді. Лимада тәуелсіздікке деген құштарлық өте күшті болды және ел 1812 жылы либералды конституцияны қабылдады. Мельгар тарих, география, философия және математика салаларында жан-жақты білім алды. Лимадан біраз уақыт оқығаннан кейін, ол Арекипаға қайтуға шешім қабылдады, бірақ Сильвияның ата-анасы онымен қарым-қатынасқа қарсы екенін білді. Мельгар қатты қайғырып, Арекипаның батысына қарай Махеске кетті. Соңынан ол сол кездегі басқа да тәуелсіздік революционерлерімен байланыс орнатты. 1814 жылы Кускода Матео Пумакахуа төңкерісі болды, бұл Перудің испан вице-корольдігінің тыныштығын бұзды және Мельгарды тәуелсіздік күресіне қосылып, шайқасқа баруға итермеледі. Арекипадағы Апачета шайқасында жеңіске жеткеннен кейін армия Пуноға қарай жорық жасап, 1815 жылдың 11 наурызында Умахири шайқасында шайқасты, онда Мельгар революциялық армияның артиллериясын батыл басқарды. Патриоттар жеңіліп, тұтқынға түсті, соның ішінде жас Мельгар да. Испан генералы Рамирес Мельгарды тұтқындағаннан кейін, офицерлеріне оны ату отрядының алдына қоюды бұйырды. Мельгар 1815 жылдың 12 наурызында 24 жасында қаза тапты. Өлер алдындағы қысқа хатында Мельгар испандық билік өкілдеріне былай деп жазды: "Көздеріңді жап, өйткені сендер жаңылысасыңдар, себебі Америка он жылдың ішінде бостандыққа ие болады!" Тоғыз жылдан кейін, 1824 жылдың 9 желтоқсанында Аякучо шайқасы немесе "Ла Куинуа" Куинуа қаласына жақын Аякучодан бірнеше шақырым қашықтықтағы Пампа-де-Ла Куинуада болды. Бұл шайқас - роялистік (испандық) және ұлтшыл (республикалық) әскерлер арасындағы шайқас - Перу мен Оңтүстік Американың Испаниядан тәуелсіздігін бекітті. 1964 жылдың 2 шілдесінде Перу тәуелсіздік алдындағы алғашқы шайқастардағы ерлігін мойындап, Мариано Мельгарды елдегі алғашқы патриоттар мен тәуелсіздік революциясының сарбаздарының бірі ретінде ресми түрде таныды. Мариано Мельгарға арналған ескерткіш Арекипадағы (Перу) Апачета зиратында орналасқан.

Аударма

Ол Овидий мен Вергилийдің өлеңдерін испан тіліне аударды.