Кіріспе

Қырықжапырақтар туысы

Nuytsia floribunda – Батыс Австралияда кездесетін жартылай паразиттік ағаш. Бұл түр жергілікті халық арасында moodjar деп, ал соңғы кезде Рождество ағашы немесе Батыс Австралия Рождество ағашы деп аталады. Оңтүстік жаз мезгілінде гүлдің аса жарқырап түсуі Рождество маусымымен сәйкес келеді.

Сипаттама

Түрдің өсімдік пішіні 10 метрге дейін биіктігі бар ағаш немесе төменгі бұта түрінде кездеседі. Қабығы жалпақ, сұр қоңыр түсті. Гүлдері жарқын сары-қызыл түсті, қазан мен қаңтар айлары аралығында гүлдейді. Табиғи жағдайда Nuytsia әрбір жеке қожайын өсімдігінен салыстырмалы түрде аз мөлшерде қоректенеді, бірақ көптеген басқа өсімдіктерге паразиттік байланыста болады, сондықтан бұл жартылай паразиттік ағашқа пайдасы зор болуы мүмкін. Тамырлары мен тамырсабақтары кеңірек өседі және жаңа бұтақтарды түзеу арқылы ағаштар тобындай көрінеді. Осы үлкен жер асты бөліктерінен жіңішке әрі нәзік тамырлардың торы пайда болады, олар басқа түрлердің тамырларымен қосылған жерде гаустория құрайды. Диаметрі 1,2 метрге дейін жетеді, ағаш пен қабықтың көп қабаттарынан тұрады, бұл ағашқа өртке төзімділік қасиетін береді. Селекцияның ерекшелігі – екі емес, төрттен алтыға дейін жапырақшасы болады. Бұл атау, ботаник Роберт Браунның Эсперанста байқаған гүлдерінің көптігін сипаттау үшін берілген. Ботаник Роберт Браун 1831 жылы түр туралы ескерту жариялап, ресми сипаттамасыз жаңа туыс атауын берген. Джордж Дон Браунның Nuytsia деген атын қолданып, сипаттама жазған. Мыңдаған жылдар бойы моожар (moodja) ағашының жарқын сары және қызыл гүлдері Минанг Нунгар халқына от пен жалындардың жақындап келе жатқанын ескертетін белгі болған. Гүлдеу бирак маусымында жүзеге асады. «Рождество ағашы» деген аймақтық атау он тоғызыншы ғасырдан бері қолданылып келеді. Джеймс Драммонд 1843 жылы Сван өзенінің отарлаушылары бұл түрді «өрт ағашы» деп атағанын айтқан, себебі гүл шоғырының пішіні өртке ұқсайды. Уильям Миллиган алғашқы отарлаушылардың бұл ағашты «капуста ағашы» деп атағанын, оның нәзік, ақ және кеуекті бұтақтарын еуропалық капустаның сабақтарындай оңай сындыруға болатынын атап көрсеткен. Моожар ағашының гүлдерінен бирак маусымында тәтті бал тәрізді сусын дайындалады. Моожар (немесе Мужа) Оңтүстік-Батыс Австралияның Нюнгар халқы үшін қорғалатын ағаш саналады, бұл түрлер қасиетті ритуалдарға енгізілген және оларды жоюға тыйым салатын қорғау статусына ие. Кейбір адамдар бұл өсімдікті құрметтеп, оның астында отырмайды және гүлдерін, жапырақтарын немесе бұтақтарын ұстамайды немесе жұлып алмайды. Қантты қою шырыны аз мөлшерде тұтынылады, ал балалар одан көп жеудің зияны туралы ескертіледі, оларға түнгі уақытта шығатын, қоршаудан шыға алмайтын, құрылысы мықты бір құбыжық туралы айтылады, оның «Nhervalong» деген дауысы шырын жинағанда естіледі. Басқа топтар да маусымдық тұтыну үшін тамырларын пайдаланады, Ethel Hassell Jerramungup-та әйелдер тобынан тамырларын татып көруге шақырылып, терісін оңай шеше алатынын, етінің тәтті, хрупкий және сәл сулы болғанын хабарлаған.