Кіріспе

Кадис қаласы (; ; ), Филиппиннің Негрос-Оккиденталь провинциясындағы 2-ші сыныпты құрамдас қала. Бұл провинцияның құрылуы 1986 жылғы 18 тамызда конституцияға қайшы деп жарияланбастан бұрын, қысқа ғұмырлы Негрос-дель-Норте провинциясының астанасы болды. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 158 544 адамды құрайды. Қала Негрос аралындағы агро-балық шаруашылығы ресурстарының қақпасы және маңызды орталығы болып табылады. Қаланың стратегиялық орналасуы, кең және бай аралдық және теңіз ресурстарымен, кең құнарлы ауыл шаруашылығы жерлерімен, сондай-ақ коммерциялық порттың аяқталуы және балық портының салынуы экономикалық өсу мен бәсекеге қабілеттілікке жаңа мүмкіндіктер ашады. Қаланың маңызды бөлігі қант қамысы өндірілетін аймақ. Ол одан әрі өңдеу үшін Виктория қаласына тасымалданады. Басты табыс көзінің бірі – теңіз өнімдерін жинау. Динагса фестивалі – Кадиске солтүстіктегі Динагса елі деген атақ әкелген мереке. Бұл фестиваль жыл сайын қаңтар айының соңғы аптасында өткізіледі. Кадис-Вьехо ауылының жағалауынан үш шақырым қашықтықта Лакваун ақ құмды аралдық курорты орналасқан, ол жергілікті халық арасында танымал демалыс орны. Қазіргі қала әкімі – Сальвадор Г. Эскаланте-младший (2019 жылы сайланды). Қала Тайфун Хайяннан ауыр зардап шекті, бірақ жағдай апатқа дейінгі деңгейге дейін қалпына келтіру жұмыстары сәтті аяқталды.

Тарих

Кадис өзінің бастауын Кадис Вьехо деп аталатын жерде, Хиталон өзенінің жағасына жақын орналасқан дәстүрлі елді мекенде бастайды. Тарихи жазбалар 1861 жылы испандықтар келгенін және олардың солтүстік орналасқандығы Испаниядағы сол аттас теңіз портын еске түсіргендіктен, елді мекенге Кадис деп ат қойғанын көрсетеді. Кадис 1878 жылы Саравиядан (қазіргі Е. Б. Магалона) тәуелсіз муниципалитет болып құрылды. Оның алғашқы тағайындалған Губернадорцильосы Антонио Кабахуг болды, ол Капитана Франсиска Цитоға үйленген. Филиппин революциясы кезінде Кадис 1898 жылы көтеріліске қатысты, Франсиско Абелард басқаратын ұлдары мен қыздары испан билеушілеріне қарсы қару қолға алды. Федеративтік Республиканың кантондық мемлекетінің қысқа мерзімдік үкіметі тұсында Хосе Лопес Вито оның президенті болып сайланды. Американдық билік орнаған кезде Кадис аймақта екі ағаш өңдеу компаниясының жұмыс істеуі арқасында гүлденуге бет бұрды. Соғыс жылдары бұл экономикалық белсенділікті тоқтатты және Кадис халқына көптеген қиындықтар әкелді. Қарсылық қозғалысы және Филиппин Ұлттық Армиясының жергілікті күштері азаматтық істерді шешу үшін тауларда азаматтық үкімет құрды. 1952 жылғы соғыстан кейінгі сайлауда Хоакин Ледесма мэр болып сайланды. 1960 жылы Кадис бірнеше тарихи оқиғаларда жағалауына көптеген киттердің соғылуына байланысты "Киттер қаласы" деп те аталды, бұл қаланың айқын символына айналды.

Қалалық аудан

1967 жылдың шілдесінде Кадис қала ретінде Республикалық заң № 4894 күшімен жарияланды, бұл заң Конгресс тарапынан 1967 жылдың 17 маусымында қабылданған. Заңның авторы – конгрессмен Армандо Густило.

Хайян (Йоланда) супер тайфуны

2013 жылдың қарашасында тайфун қалаға ауыр зиян келтірді. Шамамен 20 мың үй зақымданды. Лакавон аралында 250 үйдің ішінде 10-ы ғана тұрды. Қала мен оның төңірегінде адам қазасы болған жоқ.

География

Кадис Негрос Оксидентальдың солтүстік бөлігінде, провинциялық астанасы Баколод қаласынан алыс орналасқан. Қаланың солтүстігі Висай теңізімен, оңтүстігі Силай қаласы және Викториас қаласымен, шығысы Сагай қаласымен, батысы Манапла муниципалитетімен шектеседі. Ол 10 градус 50 минут солтүстік ендігі және 125 градус 9 минут шығыс бойында орналасқан.

Жерді пайдалану бойынша жалпы жер ауданы 52 457 гектарды құрайды. Оның 7 354,59 гектары тұрғын үйлер, коммерциялық, өнеркәсіптік және мемлекеттік мекемелерді қамтитын қалалық жер болып саналады, ал 45 102,45 гектары ауылдық жерлерді құрайды. Қала қалалық әкімшіліктен оңтүстік-шығысқа қарай 500 метр қашықтықта 38 гектар жерді мелиорациялаған. Бұл аймақ Хиталон өзенінің жанында орналасқан және өнеркәсіптік қызмет үшін өте қолайлы.

Тіл

Хилигайнон қаланың басты тілі болып табылады, оның дыбыс ырғағы мен акценті Metro Bacolod-та қолданылатын Хилигайноннан өзгеше. Оған сонымен қатар себуан және испан тілдерінен алынған бірнеше сөздер де араласқан. Тагалог және ағылшын тілдері кеңінен оқытылса да, күнделікті қолданылуы сирек, бірақ олар академиялық ортада және бизнесте жиі пайдаланылады.

Экономика

Қаланың жалпы жылдық кірісі қарастырылып отырған жылға 429 389 619 песоға тең. Ол жергілікті түсімдердің нақты жиналуы және ішкі кірістерді бөлуден (IRA) түседі. Қалада барлығы 4965 кәсіпорын бар, оның 4750-і коммерциялық, ал 215-і өндірістік болып саналады. Қалада 11 ломбард, 16 несие беру корпорациясы және кәсіпкерлерге қаржылық капитал ұсынатын бес банк мекемесі бар. Басты кәсіптік қызметтер – ауыл шаруашылығы мен балық аулау, ал жұмыспен қамту және кәсіп – қосымша табыс көзі. Кадис қаласының жалпы ауыл шаруашылық жері 36 475,7429 гектарды құрайды. Қант қамысы 23 571,1445 гектар немесе жалпы ауыл шаруашылық жерінің 64,5242%-ын құрап, басты ауыл шаруашылық тауары болып қала береді. Балық қорлары қаланың қазіргі қажеттілігінен артық. Табиғи ресурстарға бай және Негрос Окчидентальдың балық аулау орталықтарының бірі саналатын Кадис, теңіз ресурстарына бай, Негрос аймағының теңіз өнімдерінің орталығы және баламалы туристік бағыт ретінде көріледі. Мысалы, Дага және Тиглавигандағы барангайларда құрғатылған балықты өңдеу және қайық жасау – негізгі экономикалық қызметтер. Құрылысы жалғасып жатқан 37 миллион песолық көп мақсатты теңіз порты балық аулау және коммерциялық кемелерді аймаққа тоқтауға және сауда-өнеркәсіп үшін пайдалануға ынталандырады. Бұл мемлекеттік қаржыландырылатын порт қалада жаңа жұмыс орындарын ашады. Қазірге дейін төрт компания (San Miguel Corp., Pepsi Cola, Coca Cola және Jaz Cola) қала ішінде өздерінің таратпа орталықтарын құрды. Сондай-ақ, қалада Кадис күн электр станциясы орналасқан.

Бұрынғы муниципалитет басшыларының, муниципалитет президенттерінің, қалалар мен қалалардың әкімдерінің тізімі

Жыл Әкім 1878 1879 Антонио Кабахуг 1879 1880 Мамерто Вито 1880 1882 Луис Вито 1882 1884 Педро де лос Сантос 1884 1885 Сеферино де лос Сантос 1885 1886 Прокопио Абеларде 1887 1888 Квинтин Барилеа 1889 1890 Карлос Лазаро 1890 1892 Гил Хавьер 1892 1894 Томас Белмонте 1894 1895 Гил Лопес Вильянуэва 1896 1897 Матео Лазаро 1898 1900 Хосе Лопес Вито 1900 1901 Мигель Арауло 1902 1903 Франсиско Абеларде 1904 1905 Амадо Панес 1906 1907 Фермин Белмонте 1908 1911 Ильдефонсо Монфорт 1912 1915 Каталино Делос Сантос 1916 1918 Фермин Белмонте 1919 1921 Эмилио Родригес 1922 1931 Карлос Магалона 1932 1935 Агустин Хавьер 1935 1942 Педро Вильена 1942 1945 Мануэль Эскаланте 1945 1946 Педро Вильена 1947 1955 Хоакин Ледесма 1955 1975 Гераклео Вильясин, ағасы 1975 1983 Педро Рамос, ағасы 1983 1986 Пруденсио Ольвидо 1986 1992 Ровена В. Гуансон 1992 1994 Висенте Табанао 1994 2001 Эдуардо Варела 2001 2010 Сальвадор Эскаланте, кіші 2010–2019 Патрик Г. Эскаланте, Др. 2019–қазіргі уақыт Сальвадор Эскаланте, кіші

Қорғау қызметі

2007 жылы қалада 54 полиция қызметкері бар, олар 150 750 азаматқа қызмет көрсетеді. Полиция қызметкерлерінің халыққа қатынасы 1:2792, бұл стандартты 1:1000 қатынасынан жоғары. Сондықтан қала полициясына тағы 97 полиция қызметкері қажет. Филиппин Ұлттық Полициясының Вилла Кристина елді мекенінде бір бас штабы және Барангай Дага, Барангай Банкерохан, Қоғамдық нарық, Фара институты, Лакавон аралы және Барангай Тиглавиган орналасқан 6 қауымдық полиция бөлімшесі бар. Полиция күші 3 патрульдік көлік пен 3 мотоциклді пайдаланады. Полиция күшінің халыққа қатынасы жеткіліксіз болғандықтан, полиция қызметкерлерін күшейту үшін Азаматтық еріктілер ұйымы (CVO) құрылды. Бүгінде CVO-ның 40 мүшесі қалалық полициямен бірге қызмет етеді. Қалада 62 жол қозғалысын реттеуші бар, олар полиция қызметкерлеріне жол қозғалысын бағыттап, бақылауға көмектеседі. Қала 2008 жылға қарай қосымша жол қозғалысын реттеушілерді жұмысқа алуды жоспарлап отыр. Ауылдық барангайларда үш PA жасағы жұмыс істейді, олардың негізгі патрульдік базасы Хад Буенретиро, Барангай Бургос, I PA арнайы жасағы Хад Бжормейн, Барангай Магсайсай және I PA жасағы Хад Ладон, Барангай Кадухада орналасқан. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, Түрмелерді басқару және пенология бюросында 8 қызметкер және 126 тұтқын бар. Ол Барангай Тинампаанда орналасқан. Өрттен қорғау бюросының 2007 жылғы жағдайы бойынша 2 жұмыс істейтін өрт сөндіру машинасы және 24 өрт сөндіруші мен қызметкер бар. Олардың 11-і, инспекторды қоса алғанда, мемлекеттік қаржымен қаржыландырылады. Ал қалған 13-і жергілікті қаржымен қаржыландырылады. Қатынасы 1:6226 құрайды. Бұл стандартты 2000 тұрғынға 1 өрт сөндірушіден жоғары. Осыдан шығады, қалаға тағы 50 өрт сөндіруші мен қызметкер қажет. Бусак бұлағының дамуына байланысты, қалада әртүрлі стратегиялық жерлерде орналасқан 23 өрт сөндіру гидранты бар.

Көлік және байланыс

Кадис Баколод қаласынан, Негрос Оксиденталь астанасынан жеке көлікпен бір сағатқа, жолаушылар автобусымен бір сағат он бес минутқа қашықтықта орналасқан. Ең ірі автобус компаниясы Vallacar Transit (Ceres) мұнда терминалға ие. Сан-Карлос, Думагете және жақын маңдағы қалаларға баратын автобустар осы жерде қысқа уақытқа тоқтап тұрады. Басқа көліктерде PUJ және жалға берілетін көліктер бар. Кадис Сан-Карлос және Эскаланте қалалары арқылы Себуге де жетеді. Себуге баратын жолаушылар автобустары да автобус терминалынан жоспарлы сапарлар арқылы өтеді. Кез келген аймақта байланыс құралдарының болуы экономикалық дамуда маңызды рөл атқарады. Бұл құралдар тасымалдау шығындарын азайтады, сонымен қатар, сауда-саттық жүргізу уақытын қысқартады. Кадисте Телекоммуникация бюросы және қалалық инженерлік кешенде орналасқан пошта кеңсесі бар. Қалада әуе жүгі қызметі де бар. Екі жеке компания, JRS және LBC, поштаны таратады. Поштадан айырмашылығы, жеке компаниялар ауылға поштаны жеткізеді. Кадис поштасында тек екі хат тасушы және жеті кеңсе қызметкері, соның ішінде пошта бастығы бар. Хат тасушы мен халықтың арасындағы ұсынылатын арақатынас 1: 5000. 2005 жылы 161,393 тұрғыны болжанғандықтан, хат тасушы мен тұрғындардың арақатынасы 1: 80,696 болып отыр. Қала 32 хат тасушыға қажеттілікті қамтамасыз ету үшін қосымша 30 адамды жалдауы керек. 2006 жылы халықтың саны 165 589 адамды құрайды деп болжанып отыр. Сондықтан 33 хат тасушы жаңа талапты орындау үшін қосымша 31 хат тасушы қажет болады. Қалада екі телефон компаниясы жұмыс істейді, Виллена көшесі бойында орналасқан Филиппин ұзақ қашықтыққа телефон компаниясы 1500 желіге арналған және Cabahug көшесі бойында орналасқан Globe Fiber Optic Backbone Network қолдау нысаны. Қалада сымсыз телефон жүйесін қамтамасыз ету үшін Smart, Globe және Sun ұялы телефондары орналасқан. Қалада бес интернет-кафе бар. Кадисте бір спутниктік кабель станциясы бар. COMSATEL Cable TV Сан-Еусебио ауданында, 2-барангай аймағында орналасқан. Ол алты қалалық барангайға, соның ішінде Барангай Даганың бөліктеріне қызмет көрсетеді және 45 арнаны таңдауға мүмкіндік береді. Кәдімгі антенналарды қолдану арқылы 3 телеарна (12, 6 және 4) қаралады және қабылданады. Қаланың 2-барангай аймағы, Вилла Барбас қаласында орналасқан FM радиостанциясы бар, оның хабар тарату қуаты 104,5 кГц. Кадис сонымен қатар Баколод, Манила, Себу, Илоило және басқа да жақын маңдағы провинциялар немесе қалалар мен қалалардағы станциялардан хабарлар алады. Эфирлер ағылшын, хилигайно, цебуано және филиппин тілдерінде болады. Қаладағы ұлттық газеттерге Malaya Daily Express, Bulletin Today, Philippine Daily Inquirer, Time Journal, Tempo, The Philippine Star және Bandera кіреді. Жергілікті күнделікті газеттерге Негрос Daily Bulletin, Sunstar және Visayan Daily Star кіреді. Кадис қалалық әкімдігі сондай-ақ тоқсан сайын шығатын Кадис бюллетені мен ай сайын шығатын бюллетеньге ие.

Теңіз арқылы

Бұрын Бантаян аралына жүк және жолаушыларды тасымалдау үшін жеке компанияға тиесілі екі паром болған.

Денсаулық сақтау

Қаланың мемлекеттік денсаулық сақтау мекемелері 50 төсектік аудандық ауруханадан, 5 төсектік және 2 қосымша төсектік жедел жәрдем клиникасынан, қалалық денсаулық сақтау клиникасынан, 22 ауылдық денсаулық сақтау орталығынан және 43 мектеп клиникасынан тұрады. 5 жеке медициналық клиника, 3 жеке отбасылық жоспарлау клиникасы, 2 жеке оптика клиникасы және 3 жеке клиникалық зертхана бар. Мемлекеттік рентген және стоматологиялық клиникалар қаланың денсаулық сақтау мекемелеріне қосымша қолдау көрсетеді. Жеті дәріхана бар, олардың екеуі тәулік бойы жұмыс істейді.