Кіріспе

Филиппиннің Негрос-Оксиденталь провинциясындағы Эскаланте қаласы, ресми түрде Эскаланте қаласы (; ; ), 4-ші сыныпты құрамына кіретін қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 96 159 адамды құрайды.

Испандықтарға дейінгі кезең

Испан дәуірінен бұрын Эскаланте туралы дерлік ештеңе белгілі емес. Бірақ 1975 жылдың қазан айында және 1976 жылдың мамырында Силлиман университетінің профессоры Лионель Чионг басшылығындағы Антропология студенттері тобы жасаған археологиялық қазбалар, испандықтар келгенге дейін қазіргі қала ғана емес, сонымен қатар Негрос аралында да қоныстанған адамдар туралы ерте жазбаларды ашты. Табылған заттар Танон бұғазының жағасында, Себу аралына қарай орналасқан Жапитан барангайындағы, қала орталығынан шамамен 17 шақырым қашықтықтағы ежелгі зират сияқты тоғыз қабірден табылды. Артефакттардың ішінде: келадон табақтары мен тостағандары, тас ыдыстар мен құмыралар, Сун әулетінің (960-1280 ж.б.) кішкентай құмырасы, алтын мұнықтар, темір құралдар, қылыштар және пил сүйегінен жасалған сапты аңшылық пышақ бар еді. Өлгендермен бірге жерленген табақтар, тостағандар, құмыралар мен темір құралдар қаңқа қалдықтарымен бірге табылса, қылыштар мен аңшылық пышақтар кеуде бөлігінің үстінде, ал алтын мұнықтар жоғарғы және төменгі жақтардың арасында бас сүйектерінің ішінде орналасқан. Көміртегі-14 сынағынан өткен бұл табыстар мен адам қаңқасының қалдықтары 12 ғасырға дейін сона шақта екені анықталды. Бұлдың бәрі, қазіргі Эскалантеде сыртқы әлеммен, мысалы, қытай және жапон саудагерлерімен сауда-саттықпен айналысқан, салыстырмалы түрде дамыған мәдениетке ие адамдар қоныстанғанын дәлелдейді. Олар 11- және 12-ғасырлардағы Шығыспен байланыс және сауда дәуірінде құмыралар мен келадон бұйымдарын әкелген болуы мүмкін.

Испан дәуірі

Негрос аралының солтүстік-шығыс бөлігі 19 ғасырдың ортасында "ең өркендеген аймақтардың бірі" болды. 1856 жылдың 28 қарашасында генерал-губернатор Мануэль Креспо Эскаланте және Саравия қалаларын құру туралы жарлық шығарды. Жарлықта "аталған екі қала өздерінің ана қаласы Силайдан дереу бөлінуі керек" делінген, бірақ екеуінің рухани бөлінісі "Саравия мен Эскалантеде шіркеулер мен монастырлар салынғанға дейін күтілуі керек" еді. Соңғысының үкіметтік орталығы Нуэва-Севилья (Barangay Old Poblacion) бариосында орналасқан. Эскаланте приходы 1860 жылдың 22 мамырында құрылды, ал алғашқы приходтық діни қызметкер – әке Сиприано Наварро, OAR болды. Әке Наварро 1861 жылы Реколект провинциалына жолдаған есебінде өзінің приходының тұрғындары және аралдың солтүстік-шығыс бөлігінде Калатравадан Химогаанға дейін жатқан 14 барио "себуан диалектісінде сөйлейтінін және Баррио Марианнас (Химогаан) тұрғындарынан басқа барлығы Себудан келгенін, ал олар Илоило ауданынан келген және хилигайнон диалектісінде сөйлейтінін" жазды. 1859 жылы Баколодта губернатор Эмилио Э. Саравия басшылығымен саяси-әскери басқару құрылды, оның құрамында алты қала болды: Эскаланте, Гихулган, Джинбуан, Джималалуд, Тайасан және Айунгон. 1863 жылдың 3 шілдесінде Аргуэльс (Сагай) және Калатрава жеке қалалар болып құрылғанда тағы екеуі қосылды. Бұл 1889 жылы Негростың екі провинцияға бөлінуімен аяқталды. 1860 жылдардың соңында ұлдар мен қыздарға арналған мектептер ашылды. 1869 жылға қарай қалада ұлдар мен қыздарға арналған мектептер жұмыс істеді. 1890 жылы бұл мектептер Нормальдық мектеп түлектері басқаратын сирек мектептердің қатарында болды. 1871 жылға қарай Эскаланте Баколод пен Себу арасындағы маңызды байланыс болып табылды. 1871 жылдың мамырына дейін Баколод – Эскаланте – Тутубан – Толедо – Себу почталық бағыты ғана қолданылды. 1875 жылы Эскаланте қаласының губернаторы Эмеренсиано Амантеге тиесілі пошталық қайық әдетте апта сайын Толедо мен Эскаланте арасында пошта тасыды. 1894 жылы телеграф станциясы құрылды. Кейіннен телеграф кабелі Себудің Тубуран қаласына дейін созылды және 1897 жылдың қазан айында пайдалануға берілді. Қала тұрғындары көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысты. Олар күріш, жүгері, бури, жеуге жарамды тамыр өсімдіктері және темекі өндірді. Балық аулау олардың екінші маңызды экономикалық қызметі болды. Темекі коммерциялық мақсатта өсірілді, бірақ Негрос аралының алғашқы саяси-әскери басшысы Дон Эмилио Саравияның (1855–1857) кезінде монополия орнағаннан кейін өндіріс азайды. Оның орнына қант қамысы біртіндеп өсіріле бастады. Қалада алғашқы қант зауыты қашан құрылғаны белгісіз. Бірақ 1891 жылға қарай Эскалантеде 6 бу қозғалтқышы бар қант зауыты, 36 атпен жұмыс істейтін және 11 қарабуқамен жұмыс істейтін зауыттар болды. Шамамен 848 гектар жерге қант қамысы отырғызылды.

Америка дәуірі

Америкалық кезең, шамамен 45 жылды қамтыған (1898 жылдың желтоқсанынан 1946 жылдың 3 шілдесіне дейін, жапондық оккупацияның бірнеше жылынан басқа), аймақтың және оның халқының әлеуметтік-мәдени, экономикалық және саяси жағдайында айқын өзгерістерге әкелді. Американдықтар тұрғындардың жүрегі мен санасын қару-жарақсыз бағындыру үшін 1900 жылдардың басында Олд Побласионда алғашқы тегін бастауыш мектепті ашты. Мэр Фернандо Лукоттың (1912–1918 жылдар) мерзімінде Олд Побласионда Габалдон үлгісіндегі бастауыш мектеп ғимараты салынды. Франсиско Феррер ағаның кезінде муниципалдық ғимарат және қала алаңы салынды және дамытылды. Сондай-ақ осы кезеңде алғашқы бастауыш мектеп орналасқан муниципалдық мектеп учаскесі ресми түрде сатып алынды және қоғамдық алаңда Ризал ескерткішін орнату жұмысы аяқталды. Қалалық портал мен Ризал ескерткіші 1955 жылдың 15 қыркүйегінде салынды. Музыкалық орын және коньки тебу алаңы 1935 жылдың 28 қыркүйегінде салынды.

Жапон дәуірі

1942 жылы жапон императорлық әскерлері Эскаланте қалаларына енді. Филиппин Ұлттық Армиясының бас штабы 1942 жылдың 3 қаңтарынан 1946 жылдың 30 маусымына дейін жұмыс істеді, ал Филиппин сақшы әскерінің 7-ші жаяу әскер полкі 1944 жылдың 28 қазанынан 1946 жылдың 30 маусымына дейін қайтадан жұмыс істеді, және жапон оккупациясы кезінде Эскаланте қалалық муниципалитетінде әскери құрылымдар орналастырылды. 1945 жылы Филиппин Ұлттық Армиясының 7-ші, 72-ші, 75-ші және 76-шы жаяу әскер дивизияларының және Филиппин сақшы әскерінің 7-ші полкінің жергілікті филиппиндік сарбаздары Эскаланте, Негрос Окчиденталь қалаларын азат етті және негросано партизандық күштеріне жапон императорлық әскерлерін жеңуге және шабуылдауға көмектесіп, Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтады. 1941 жылы Виктор Бедония Франсиско Феррер ағаның орнын басып, жергілікті партизандардың қолдауына ие болды. 1945 жылы жапондықтарға қарсы қалалық муниципалитет азат етілген кезде Филиппин Армиясы мен сақшы әскерінің барлық филиппиндік әскерлері босатылды. Ол 1948 жылға дейін қызмет етті. Алайда, жапондықтар соғыс аяқталғанға дейін Энрике Балестеросты қала әкімі етіп тағайындады.

Соғыстан кейінгі кезең

Ерітілгеннен кейін екі жыл өткен соң, Эскаланте екі муниципалитетке бөлінді. Президент Эльпидио Кирино 1948 жылғы 19 мамырдағы №141 жарлығымен "Эскаланте муниципалитеті, Негрос-Оксидентал провинциясының белгілі бір бариоларын Тобосо деген тәуелсіз муниципалитет ретінде құру" туралы шешім қабылдады, ол 1948 жылғы 1 шілдеден күшіне енді. Сол кезде Эскаланте қаласының мэрі болған Виктор Бедония, жаңа құрылған Тобосо қаласының алғашқы мэрі болуды жөн көрді. Педро Бениньос 1950 жылға дейін қызмет етті. 1951 жылы Эваристо Санц қызметке келді, одан кейін Амандо Тамбо оның орнын басты. Мэр Тамбоның кезінде президент Карлос П. Гарсияның 1958 жылғы 30 мамырдағы №301 жарлығымен үкімет ордасы Барангай Олд Побласионнан қазіргі орнына, Барангай Балинтавакқа көшірілді. Алғашқы жоғары мектеп – Эскаланте Ұлттық жоғары мектебі 1946 жылы Мануэль А. Лопес тарапынан сыйға тартылып, 1948 жылы ашылды. Одан он жыл өткен соң, 1961 жылы Кармелдіктер орденімен Маунт-Кармел колледжі құрылды. Тобосо муниципалитетіндегі, Эскалантедегі және Олд Побласиондағы шіркеулерден басқа, Джули Постель қарындастары басқарған Магдалена ауруханасы да салынды. Бұл аурухана қазір провинциялық үкімет басқаруындағы доктор Висенте Густило аудандық ауруханасы деп аталады. Бұл жаңа қаланы Негростың осы бөлігіндегі жоғары білім мен сапалы медициналық көмектің орталығы ретінде ерекше жағдайға жеткізді. Бұл қаланың әлеуметтік-мәдени, экономикалық және саяси өмірінде терең өзгерістер болды, себебі бұл аймақтағы кедей отбасылардың балаларына жоғары білім алудың қажетті мүмкіндігі ұсынылды. Кейіннен тағы да бірнеше мемлекеттік мектептер ашылды, қазір 27 мемлекеттік бастауыш мектеп, 6 ұлттық мемлекеттік жоғары мектеп және 3 қосымша жоғары мектеп бар.

Әскери тәртіп жылдары

Осы кезеңде қала әкімі Браулио П. Лумайно басшылығымен заманауи қоғамдық базар, жаңа әкімшілік ғимарат және 50 000 галлондық су резервуары салынды. Әскери диктатура жылдары сырттай тыныш болды. Дегенмен, жердің теңсіз бөлінуі, азық-түлік өндірісінің жеткіліксіздігі және саяси жүйенің қиянаттықтары, әсіресе қант плантацияларында, үлкен наразылық тудырды. Осының бірі БАЯН жетекшілік еткен "Велганг Баян" акциясының Эскаланте қырғынымен аяқталуына себеп болды. Көлік қозғалысын тоқтатуға ниеттенген жиырма бір наразы көшеде, сол жерде қаза тапты, себебі сол кездегі конгрессмен Армандо Густилоның жасағы митингті таратуға тырысқанда оларға оқ атты. Бұл оқиға Маркос режимінің құлауына ықпал еткен маңызды факторлардың бірі болды. Президент Корасон Акино сайланғаннан кейін Эвелин Л. Хинолан әкім міндетін атқарушы болып тағайындалды. Ал БАЯН төрағасы Роландо Понсика, әскери диктатура жылдары қуғынға ұшырағандардың бірі, 1988 жылы әкім болып сайланды.

Қалалық аудан

143 жыл бойы муниципалитет ретінде болғаннан кейін, мэр Сантьяго Г. Барселонаның басшылығымен, Эскаланте қала болуға лайық деп танылды. 1998 жылдың 24 шілдесінде Эскаланте қаласының Санггуниянг Баян № 98-79 қабылдады, онда Негрос-Оксидентал провинциясының 1-ші округінің конгрессмені Хулио А. Ледесма IV-тен Эскаланте муниципалитетін жаңа Эскаланте қаласына айналдыру туралы заң жобасын Конгреске енгізуді сұрады. Алты күннен кейін конгрессмен Ледесма № 1514 «Эскаланте муниципалитетін Эскаланте қаласы деп аталатын құрамдас қалаға айналдыру туралы акт» заң жобасын ұсынды. Президент Жозеф Эстрада сол жылы меморандум арқылы қалаларды құруға немесе қайта құруға мораторий енгізді, бірақ бұл Эскаланте қаласына айналдыру туралы заң жобасына әсер етпеді. Конгресс оны қабылдауды жалғастырды. 1999 жылдың 27 қарашасында қала аумағында қоғамдық тыңдау өткізілгеннен кейін, Конгресс № 8882 заң жобасын екінші оқылымда 1999 жылдың 9 желтоқсанында қабылдады. Бір аптадан кейін заң жобасы үшінші және соңғы оқылымда мақұлданды. Сенатор Серж Осменья III 1999 жылдың 22 қазанында Сенатта № 1786 заң жобасын ұсынды. № 1786 Сенат заң жобасын алмастырған № 2245 Сенат заң жобасы 2001 жылдың 8 ақпанында, 11-ші Конгрестің соңғы сессиясында үшінші және соңғы оқылымда қабылданды. Екі заң жобасы да № 9014 Республикалық заңға айналды, «Негрос-Оксидентал провинциясының Эскаланте муниципалитетін Эскаланте қаласы деп аталатын құрамдас қалаға айналдыру туралы акт». Ол 2001 жылдың 28 ақпанында президент Глория Макапагал Арройо қол қойып бекітті және 2001 жылдың 31 наурызында өткен референдумда ратификацияланды. Дауыс берген 14 723 адамның ішінде 14 075 адам «Иә» деп, ал 648 адам «Жоқ» деп дауыс берді.

География

Эскаланте жалпы аумағы 15 км² құрайды, ол Себу аралына қарайтын Негрос Оксидентальдың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Бұл Сан-Карлос қаласынан және провинция астанасы Баколодтан шалқары орналасқан. Солтүстігі мен батысында Сагай қаласы, оңтүстігінде Тобосо қаласы, ал шығысында Таñон бұғазымен шектеседі. Эскаланте қаласының орталығынан тыс, төменгі және дөңгелек төбелердің жеке аймағы бар, әсіресе қаланың жоғарғы жатқан барангайларына қарай, Лунэй тауына қарай. Бұл таулы жерлер бұрынғы вулканизмнің қалдығы болып табылады және, мүмкін, ұйықтап жатқан жанартау конустарын немесе бір кезде кеңірек болған жанартаулық құрылымның бөліктерін көрсетеді. Эскалантедегі Лунэй тауының етегіндегі жоғарғы барангайлардағы жергілікті тұрғындар бұл аймақта әдетте "өлі" деп есептелетін жанартаудың ара-араға қозғалыстарын айтады. Лунэй тауының ұйықтап жатқандығының көрсеткіші – оның етегінде күкірт бұлағының бүгінге дейін сақталуы. Көбінесе, осы төбелердің беткейлері, мысалы Бинагуохан барангайында, өте тік болады. Дегенмен, беткейдің тік болуы Эскалантеханон халқын тау беткейлерін өңдеуден тоқтатып қоймады.

Жағалау ортасы

Эскаланте жағалауындағы өсімдіктердің әртүрлілігі Батыс Негростағы ең байларының бірі болып табылады. Оның жағалауында екі сақталған экожүйе бар: жағалаудың құрлыққа қарайғы бөлігін алып жатқан ағаштар мен бұталардан тұратын мангр және жағалаудың жақын жағажай аймағында өсетін теңіз шөптері немесе шөп тәрізді өсімдіктер. Шектелген жағалау аймағында үшінші экожүйенің – коралл рифінің қалдықтарын табуға болады, бірақ олар қалдық және бұзылған күйде. Эскаланте теңізінің сулары жыл бойы жылы болады, желтоқсан, қаңтар және ақпан айларының салқын таңдарын қоспағанда. Судың тұздылығы 28-36 промильдік мөлшерде, қалыпты деңгейде.

Климат

Эскаланте климатына әсер ететін атмосфералық жағдайлар Негрос аралындағы жағдайлармен толықтай сәйкес келеді. Жаз айларында (сәуірден желтоқсанға дейін) ауа ағыны оңтүстіктен соғады. Бұл ауа ағысы Азия құрлығының төмен қысым аймағына жақындағанда сағат тіліне қарсы айналып өтеді және Филиппинге оңтүстік-батыс бағыттан оңтүстік-батыс муссоны немесе хабагат ретінде жетеді. Қарашадан қаңтарға дейін Негроста салыстырмалы түрде салқын ауа райы болады, себебі Азия құрлығы қоршаған теңіздерге қарағанда жылдам суып, жоғары қысым аймақтарын құрайды, осының салдарынан желдер сағат тілі бойынша бұрылады. Бұл кезең солтүстік-шығыс муссоны немесе амихан деп аталады. Наурыз бен сәуір айларында солтүстік-шығыс жел жүйесі басым болады. Эскалантеде салқын маусым желтоқсаннан наурызға дейін созалады. Осы кезде aya ay деп аталатын төмен су тарынады, жағалауды аралауды одан да ләззатты етеді. Наурыздың соңынан маусымға дейін ең жоғары температуралар байқалады. Алайда, Эскаланте көбінесе жағалауда орналасқандықтан, үнемі сергітетін теңіз бризімен қамтамасыз етіледі.

Барангай

Эскаланте саяси жағынан 21 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар бар. Барангай халқы (2010) Ауданы (га) Қала орталығынан қашықтық (км) Алиманго 5,173 919.4498 3.00 Балиндавак 15,893 720.9231 0.00 Бинагуохан 2,455 726.2457 13.28 Буэнависта 3,844 707.7538 16.00 Сервантес 2,668 431.8238 6.62 Диан ай 4,844 1,750.5637 18.50 Хда. Фе 2,542 552.9899 2.34 Жапитан 2,689 586.7144 17.00 Жонобжоноб 7,957 1,405.6326 2.08 Лангуб 3,065 968.2549 13.02 Либертад 2,604 1,839.4097 11.72 Мабини 7,625 1,916.3276 7.60 Магсайсай 1,502 527.0559 14.28 Маласибог 2,850 675.0577 7.34 Ескі Поблация 11,304 572.8795 6.24 Паитан 1,638 588.6619 13.72 Пинапугасан 2,824 1,129.2686 15.14 Ризаль 2,206 439.3418 14.58 Тамланг 2,417 1,041.3441 9.32 Удтонган 2,174 967.4706 10.18 Вашингтон 5,796 720.2289 5.12 БАҒЫ 94,070 19,276.3030

Демография

Қала он жыл ішінде (2000 жылдан 2010 жылға дейін) құрметті деңгейде жылдам өсті, орташа есеппен 1,63% құрады. 2010 жылғы мамырдағы халық санағы халық санының 93 005 адамға жеткенін көрсетті. Бұл 2000 жылдан бері халықтың орташа жылдық өсімі 1,63% болғанын білдіреді. Бұл Баколод қаласын қоса алғанда, провинция халқының 3,20% немесе оны ескермей 3,88% құрайды. Осы қарқынмен қала халқы 2053 жылға қарай екі есеге өседі деп күтілуде. 2000 жылы бір шаңырақтағы орташа адам саны 4,89 болды, бұл 5,0 ұлттық, 5,1 аймақтық және 5,24 провинциялық орташа көрсеткіштерден төмен. NSO есебі бойынша 2007 жылы 18 644 шаңырақта 92 035 адам тұрды. Яғни, орташа шаңырақ мөлшері 4,94 адамға дейін артты. 2009 жылдың желтоқсанына қарай орташа жас 24 жасқа жетті. 2007 жылы Эскаланте провинция қалалары арасында 736,3 адам/шаршы километр халық тығыздығымен ең жоғары көрсеткішті иеленді, бұл провинция астанасы Баколод қаласынан кейін екінші орында. Провинция бойынша орташа көрсеткіш 362,1, ал қалалар бойынша 417,8 құрайды. Қала тұрғындары негізінен себуан тілінде сөйлейді, одан кейін хилигайно тілінде. Филиппин және ағылшын тілдері көбінесе түсініледі.

Үкімет

Мелесио Яп-младший қазіргі қала әкімі, ал Рохелио А. Приетос қазіргі вице-мэр. Қала Негрос Оксиденталь облысының 1-ші сайлау округіне жатады, оның басшысы – Конгрессмен Джеррадо П. Вальмайор-младший.