1965 жылғы "Жәннат жолы" фильмі туралы

Кіріспе

1965 жылы түсірілген «Жәннат жолы» фильмі – Джон Стерджес режиссерлік еткен, Бёрт Ланкастер, Ли Ремик, Джим Хаттон және Памела Тиффин қатысқан американдық батыс эпостық пародиалық-документальді фильм. Фильм 1963 жылы Билл Гуликтың осы аттас кітабының (алғашқыда «Жәннат поезді» деп жарық көрген) негізінде түсірілген. Бұл фильм 1960 жылдары «Ұлы жарыс» және «Бұл – ақымақ, ақымақ, ақымақ әлем» сияқты кең экранды, ұзақ форматты эпикалық комедиялардың бірі болды, сонымен қатар батыс жанрының эпикалық мәнерлілігімен үйлесім тапқан. Фильмнің ұзақтығы – 2 сағат 45 минут. Фильм Ultra Panavision 70 форматында түсірілген және таңдалған кинотеатрларда Super Cinerama процесі арқылы көрсетілген фильмдер тобына жатады. Каскадер Билл Уильямс 1964 жылдың 13 қарашасында, жартастан құлайтын шананы бейнелейтін трюк орындау кезінде қаза тапты. Бұл көрініс фильмде қалдырылды. 1968 жылдың 19 қазанында, шыққаннан кейін үш жыл төрт ай өткен соң, фильм NBC Saturday Night at the Movies телеарнасында үш сағаттық эфирде телепремьерасынан өтті.

Сюжет

1867 жылы қарқынды дамып келе жатқан кеншілер қаласы Денверде алдағы қыстың суық болатынына қатысты белгілер пайда болып, тұрғындар арасында аласқұру туды. Арақтың жетіспеуінен қаушады, сондықтан жергілікті жетекші және болжаушы Оракул Джонстың (тек мас күйінде болғанда ғана) кеңесімен халық Валлингхэм жүк тасымалдау компаниясы арқылы жеткізілетін қырық вагон вискиді жаппай тасымалдауды ұйымдастырады. Виски вагондары пойызы компания иесі Франк Валлингхэмнің басшылығымен жолға шығады, ол өзін «салық төлеуші және адал республикашыл» деп жиі айтады. Бұл жүк әртүрлі топтардың назарына ілігеді, әрқайсысының өз жетекшілері мен жоспарлары бар. АҚШ атқыштар әскерінің жас капитаны Пол Слейтер Форт Расселл командирі полковник Таддеус Гирхарттан Валлингхэм вагондарының пойызын сүйемелдеуді тапсырады және тек бұйрықтарын орындауды қалайды. Вагон жүргізушілері ретінде жұмысқа алынған ирландиялықтар виски үлесі берілмесе, ереуілге шығуға ниетті. Екі рет күйеуін жоғалтқан, тәлкекшілдікке қарсы күрескен Кора Темплтон Массингейл және оның жақтастары алкогольдік жүк туралы естіп, пойызды тоқтатып, оның мазмұнын жоюды көздейді, сондықтан топ полковник Гирхарт басқаратын екінші атқыштар әскерінің бөлімімен бірге жолға шығады. Гирхарттың қызы капитан Слейтерге құда болып барып жатыр, бірақ миссис Массингейлдің идеяларына қызығады. Олардың мінездерінің өте әртүрлі болуына және бір-бірін түсінбеуіне қарамастан, ауа райынан шаршаған Гирхарт пен әдемі Кора Массингейл бір-біріне ғашық болады. Кора өзінің тыныш мінезімен және әдемілігімен, тіпті оған әзіл айтқандарымен де, Гирхарт фортқа кірген сәттен бастап оған ғашық болады және фильмнің көп бөлігінде оның махаббатын жеңуге тырысады. Басқа да қызығушылық танытқандарға Сиук тайпасының басшылары Бес Доңғалақ және Еңкейген Жүргіш, сондай-ақ Денвер азаматтарының жасағы, Клейтон Хоуэлл басқаратын және Оракул Джонс жетекшілік ететін, олардың бағалы сусындармен қамтамасыз етілуіне алаңдаған адамдар кіреді. Керексіз топтар кездесіп, одан кейін туған мүлік дауы мен бірнеше дипломатиялық әрекеттер шаршаған Гирхарттың қатысуымен комедиялық оқиғалар арқылы ойналады. Ең қызықты оқиғаларға бірде-бір адам жарақаттанбаған құмды дауылдың ішіндегі атыс, үндістер тәлкекшілдікке қарсы шығушыларды тұтқынға алып, алкогольдік сусынға деген талаптарын күшейту, және Массингейл Валлингхэмді барлық вагондарды батпаққа айдап салу, нәтижесінде вагондар мен жүктері шұңқырға батып кетеді. Содан кейін қатысушылар көбінесе көңілі қалған күйде тарап кетеді, бірақ полковник Гирхарт пен капитан Слейтер үшін оқиға екі есе үйлену тойымен аяқталады, Валлингхэм мен Оракулға батпақтан шыққан баррелдердің арқасында өмір бойы вискимен қамтамасыз етіледі, ал 1867 жылдың қысы ең жұмсақ қыстардың бірі болады.

In the year 1867, signs that the approaching winter will be a hard one produce agitation in the burgeoning mining town of Denver, as the hard drinking citizenry fear a shortage of whiskey. Taking advice from Oracle Jones, a local guide and seer (but only when under the influence of alcohol), the populace arrange for a mass shipment of forty wagons full of whiskey to be delivered by the Wallingham Freighting Company. The whiskey wagon train heads out under the direction of company owner Frank Wallingham, who repeatedly describes himself as "a taxpayer and a good Republican". This cargo becomes the target for several diverse groups, each with their own leaders and plans. Young Capt. Paul Slater of the United States Cavalry is assigned by Fort Russell commander Col. Thaddeus Gearhart to escort the Wallingham Wagon Train, and merely wishes to carry out his orders. A group of Irish teamsters, hired as wagon drivers, wishes to strike unless whiskey rations are distributed. Twice widowed, crusading temperance leader Cora Templeton Massingale and her followers, informed of the alcoholic cargo, wish to intercept the train and destroy its contents; the group therefore sets out escorted by a second cavalry division under the command of a reluctant Col. Gearhart. Gearhart's daughter is engaged to Capt. Slater but entranced by Mrs. Massingale's message. Despite their extremely different personalities and inability to see eye to eye, the weatherbeaten Gearhart and beautiful Cora Massingale fall in love. Beneath her composure and grace, and even her occasional ribbing against him, Cora is infatuated with Gearhart from the moment he rides into the fort and spends much of the film trying subtly to win his affection. Other interested parties include Sioux Indians, led by chiefs Five Barrels and Walks Stooped Over, and a Denver citizens' militia, led by Clayton Howell and guided by Oracle Jones, concerned about obtaining their precious supply of drinkables. Inevitably the various groups converge, and the ensuing property struggle is played out through a series of comic set pieces and several diplomatic overtures by an increasingly weary Gearhart. Highlights include a massive shoot out between the concerned parties within a blinding sandstorm without a single injury, a hostage situation when the Indians capture the Temperance members in order to reinforce their demands for alcoholic drink, and Massingale tricking Wallingham into riding his entire wagon train into a quicksand bog, where the wagons and their cargo sink into the pits. The participants then disperse, mostly disappointed; however, for Colonel Gearhart and Captain Slater the story ends with a double wedding, for Wallingham and Oracle with a lifetime supply of whiskey when buoyancy causes the barrels to erupt from the quicksand, and for the winter of 1867 to actually become one of the mildest ever.

Баяндылық

Фильм псевдодокументальді стильде ұсынылады, әжуалы әңгімеші (аталымы жоқ Джон Дехнер) тарихи фон мен контекст береді және әртүрлі топтардың стратегиялық орналасуын көрсететін анимациялық диаграммаларды көрсету үшін әңгімені уақыт-уақыт тоқтатады.

Ашылу

Елдің алғашқы таулары жердің еріген қараңғылығынан шықты. Тау мен аңғар – жартас батысының тазалығы. Биік плато мен құмтастың қызыл жартастары – жабайы батыс. Дала жері – көз жеткенше созылып жатыр. О, пионерлік батыс! Бұл үміттерге толы жерде қандай ыстық армандар жартылай көміліп қалды – қатал табиғат немесе үнді жауынгерінің сөгесімен қираған армандар. "Тарихтың әрбір бетінің бастауы болуы керек, ал біздің бастауымыз бізді он сегіз жүз жиырма жетінші жылға жеткізеді. Азаматтар соғысында соғысқан, көптеген үнді шайқастарында батыл күрескен армия енді бейбіт уақытта батысты күзетіп, әрқашан үй туралы ойлармен жүрді. Үнділер резервацияға қайтып келді, онда 1867 жылғы бейбітшілік комиссиясы түрлі соғыс тайпаларымен кездесіп, олардан белгілі бір уәделер алды. Ал, қағаздар үнділерге жақсы азаматтар екендіктерін растап, ел заңдарына бағынатындарын куәландырды. Көптеген сыйлықтар таратылды – мұныштар, матадан жасалған кесектер, оқ-дәрілер және соғыстан қалған мылтықтар. Әрине, бұл мылтықтар үнділерге жақсы таныс емес еді және, әрине, бұл қарулар тек аң аулау үшін ғана қолданылуы керек екені түсінікті болды. "Сол жылы жапырақтар ерте сарғайды. Қыс ұзақ және суық болуы мүмкін. Белгілер барлық жерде болды – биік тауларда таңғы қырау кейде түске дейін ерімейтін. Бұқалар ашкөздікпен жеп жатты. Бобрлар ерекше күшпен бөгеттер салып, қоймаларын толтырып жатты. Жылқылар мен иттің жүні бұрынғыдан гұсқынырақ өсті. Ал, бұл жағдайды Денвер кеншілер қаласының дауысынан да сезінуге болады. Көптеген тарихшылар Уиски-Төбе шайқасына және одан кейінгі Құмды түбіндегі апатқа әкелген оқиғалар Денвердегі кеншілер жиналысында басталғанын айтады. Мұндай жиналыстар жиі өткізілетін және әдетте қаланың саяси құрылымының бір бөлігі болатын. Бірақ 4 қарашадағы жиналыста қорқынышты бір сезім болды."

Жабылу

Ат әскерінің А және В роталары бұрынғы тыйымшылдарды күйеулері мен аш балаларына Форт-Расселге қайтарды. Индейлердің бұрынғы қалпына келуіне біраз уақыт кеткені болжамдалады. Бірақ олардың саяхаты туралы әңгімелер ұрпақтан ұрпаққа, сәл өзгерістермен, ру аңызына айналып, қайта-қайта айтылды. Денвердің еркін милициясы таратылды және енді ешқашан шеруге шықпады. Әрине, ирландтық жүк тасымалдаушылардың ереуілі сәтсіз аяқталды, ал Валлингэм жүк тасымалдау компаниясы мүлкісіз банкротқа ұшырады.

Осылай аяқталды Квиксэнд-Боттомстағы үлкен апат. О, иә, миссис Массингейл, Кора Темплтон Массингейл, тыйымшылдық қозғалысына қатысуын тоқтатты. Форт-Расселде әскери той өтті. Шындығында, бұл екі той болды. Мистер Джонс пен Мистер Валлингэм Квиксэнд-Боттомс аймағының барлық жерін қамтитын жерге талап арыз берді. "Виски шелектерінің кейде қайта пайда болуын жоққа шығаруға болмайды, бұл мырза Джонс пен мырза Валлингэмді бірнеше жыл бойы өте қуантып, барлық болжамдарға қарамастан, ұзын шашты және еңбекқор бобрдың айқай-шуына қарамастан, 1867 жылғы қыс ең құрғақ және жылы қыс болып шықты. Міне, осылай болды пионерлік Батыс және "Халлилуя" жолының шақтары."

Фильмдердегі бағалау

Леонард Мальтиннің Кино нұсқауында (2013 жылғы басылым) «Халлелуя жолы» фильміне 2½ жұлдыз (4-тен) беріледі, Ли Ремиктің кейіпкерін «көңілді мінезді, тыйым салушы көшбасшы» деп сипаттап, «жақсы бірақ ауыр батыс сатирасы тоқтамайды» деп қорытындылайды. Капсулалық шолуда фильм «аувертюра, үзіліс/интер-акті, шығу музыкасын қамтиды» деп де айтылған. Стивен Х. Шеуэрдің «Теледидардағы фильмдер» (1972–73 жылғы басылым) одан да төмен баға берді, 1 жұлдыз (4-тен) беріп, «Бұл шатасқан батыс сағасында қуантарлық ештеңе жоқ, режиссер Джон Стерджес пен актерлер үш сағатқа жуық, ұзақ және баналды жолмен жүреді, бұл жол бұрын көптеген кино өнерпаздармен қанағаттандырылған» деді. Сюжетті «қаңқа бас» деп сипаттап, «шөлдеген Голливуд карикатуралық үндістерін» бөліп көрсетіп, шолу «Ланкастер түсініксіз шаршаған, ал Ли Ремик дұрыс таңдалмаған және ысырапталған» деп қорытындылады. 1986–87 жылғы басылымда Шеуэр бағаны 1½ жұлдызға дейін көтеріп, капсуланы бір сөйлемге қысқартты, оны «қаңқа бас комедия» деп атап, «шөлдеген үндістерді» еске салды. «The Motion Picture Guide» (1987 жылғы басылым) 5 жұлдыздың 2½ жұлдызын берді, «Негізінде, бұл бірнеше шағын оқиғалар мен әзілдермен байланысқан бір сюжет. Барлық оқиға Дехнердің сыңар жақтан айтуымен байланысты, ол өте тапқыр. Дегенмен, бұл фильмдегі үндістердің бейнесі қамқындық тудырады». Екі қосымша нұсқаулық өндірісті сәл жоғары және төмен бағалады. Мик Мартин мен Марша Портердің «DVD & Video Guide» (2007 жылғы басылым) 5 жұлдыздың 3 жұлдызын берді, «Теледидардағы F Troop-ты жақсы есіне түсіретіндер осы кавалериялық комедияны жақсы көреді» деп еске салды, «ұзақ болғанымен, әйтсе де қызықты» деп қорытындылады. «Videohound's Golden Movie Retriever» (2011 жылғы басылым) оған 4 мүмкін жұлдыздың 2 жұлдызын ғана берді, Ли Ремиктің «ішімдікке қарсы әйелдер тобы» тұрғанын, «жіберілген жүктің және ішімдікке құмарлардың арасында» екенін айтты және «Престон Стерджестің інісі [Videohound дұрыс емес – екеуі де туыс емес], ол бетін дұрыс ұстағанда жақсы нәтижелерге жеткен (ол сонымен қатар «Ұлы қашуды» да түсірген)» деп қорытындылады. Британдық сілтемелердің ішінде Лесли Холливелл өзінің «Кино және видео нұсқауында» (5-ші басылым, 1985) жұлдыз бермеді (Холливеллдің ең жоғары бағасы 4), оны «асыра бағаланған, ұзақ, жаңалықсыз комедиялық батыс фильмі, нашар сюжеттік байланысы бар; әсем киінген, бірақ ешқайда бармайды» деп бағалады.

Leonard Maltin's Movie Guide (2013 edition) gives The Hallelujah Trail 2½ stars (out of 4) describing Lee Remick's character as a "rambunctious temperance leader" and concluding the write up with "amiable but lumbering Western satire goes on and on". The capsule review also mentions that the film "includes an overture, intermission/entr'acte, exit music". Steven H. Scheuer's Movies on TV (1972–73 edition) had a much lower opinion, giving it its lowest rating of 1 star (out of 4) and deciding that there is "[V]ery little to cheer about in this muddled western saga, as director John Sturges and the stars stumble down a long — almost three hours — and banal path that has been explored much more satisfactorily by countless film makers in the past". Describing the plot as "clumsy" and singling out "thirsty Hollywood caricature Indians", the review concludes that "Lancaster looks understandably bored to death, and Lee Remick is miscast and wasted". By the time of the 1986–87 edition, Scheuer slightly ups the rating to 1½ stars and shortens the capsule to a single sentence which calls it a "clumsy comedy" and mentions the "thirsty Indians". The Motion Picture Guide (1987 edition) assigned 2½ stars (out of 5), concluding that "[B]asically, this is one joke plot with a few vignettes and gags strung on along the way. The whole thing is held together by an understated narration by Dehner, which itself is fairly clever. Still, the depiction of the Indians in this film is more than a little unsettling." Two additional guides rank the production slightly higher and lower — Mick Martin's and Marsha Porter's DVD & Video Guide (2007 edition) dispenses 3 stars (out of 5), reminding that "[T]hose who fondly remember television's F Troop should adore this cavalry comedy", concluding that it is "[O]verlong, but fun nonetheless", while Videohound's Golden Movie Retriever (2011 edition) throws it only two bones (out of possible four), mentioning Lee Remick's "bevy of ladies against liquor" standing "between the shipment and the would be whistle whetters" and concluding that it is a "[L]imp Western satire directed by Preston Sturges' brother [Videohound is incorrect — the two directors were not related], who fared much better when he kept a straight face (he also directed The Great Escape)". Among British references, Leslie Halliwell, in his Film and Video Guide (5th edition, 1985), gave no stars (Halliwell's top rating is 4), dismissing it as an "[A]bsurdly inflated, prolonged, uninventive comedy western with poor narrative grip; all dressed up and nowhere to go".