Кіріспе

1967 жылы Гордон Р. Диксонның "Әскер, сұрама" романы – американдық жазушы Гордон Р. Диксонның 1967 жылы Dell Publishing компаниясы басып шығарған ғылыми-фантастикалық романы. Бұл сонымен қатар 1964 жылғы қазан айында «Galaxy Science Fiction» журналында жарияланған повестің атауы. Повесть романның шамамен үштен бір бөлігін құрайды. Бұл Диксонның «Childe Cycle» сериясының бір бөлігі, онда адамзат жұлдыздарға жетеді және мамандандырылған топтарға бөлінеді. Оқиға «Дорсай!» романымен шамамен бір уақытта өтеді және екі кітапта да кейбір кейіпкерлер кездеседі. Циклдің қалған бөлімдерінің тақырыптары, әсіресе Пол Формен, Клетус Грэхем және Донал Грайм сияқты маңызды тұлғалардың іс-әрекеттері, олардың басқалардың мінез-құлқын талдау және оларға ықпал ету қабілеті арқасында тарихқа үлкен әсер ете алады, осы жерде де көрінеді. Дегенмен, Там Олин басқа кейіпкерлерден өзгеше, ол батыр емес.

Орнату

23 ғасырдың соңында адамзат тоғыз жұлдыздың төңірегінде, оның ішінде Жердің күн жүйесінде, он бес жас әлемге қоныстанды. Ескі Жерде дәстүрлі "толық спектрлі" адамдар тұрғанмен, жас әлемдер "тармақталған" мәдениеттерді дамытып, әртүрлі бағыттармен жүріп, мамандандырылған мәдениеттер қалыптастырды. Олардың ең белгілілері: Экзотиктер – философтар, мистиктер және психологтар; Достықтар – пуритандық дін ұстанушылар, олардың тасты әлемдерінің шала өндірісін жалдамалы әскерлер ретінде қызмет ету арқылы толықтырады; және Дорсай – нағыз кәсіби сарбаздар, жоғары білікті және жақсы оқытылған. Басқа әлемдер ғылым, кен өндіру, ауыл шаруашылығы немесе сауда салаларында әртүрлі мамандануларға ие болды. Планетааралық сауданың негізгі құралы – жеке қызмет көрсету шарты. Әлемдер "бос" әлемдерге бөлінеді, онда жеке адамдар өз шарттарын белгілі бір деңгейде бақылай алады, және "қатаң" әлемдерге, онда жеке шарттар жұмысшының қалауына қарамастан сатып алуға және сатуға болады. Атау Достық әлемдерінің сарбаздары айтқан әнге сілтеме жасайды. Оның алғашқы жолдары: "Сарбаз, қазір де, ешқашан да сұрама, туларың қайда соғысқа барады".

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Там Олин – амбициялы, мақтаншы, ашулы жас жігіт. Кішкентай кезінде жетім қалған ол, нигилист ағасы тәрбиелеген, басқаларға көңіл бөлмейді, мүмкін, кіші қарындасы Айлиннен басқа. Мектепті бітірген соң, ол жұлдыздар арасында журналист ретінде мансабын бастауға дайын. Романның негізгі оқиғаларына кіріспе ретінде ол Эйлинмен бірге ғасырлар бойы барлық білімді жинап, каталогтауға тырысқан – Ақырғы Энциклопедияға барады. Тэм индекс бөлмесінің ортасында тұрғанда, ол адамзаттың дауыстарын ести алатын миллиардтан бір адам екені анықталады. Энциклопедияның өліп бара жатқан директоры оның осы жерде қалып, өзінің орнын басуын қалайды, бірақ экзот Падма Мара планетасынан оны басқалармен ұқсастығы жоқ, жанашырлығы жоқ, жаны жоқ деп санайды. Ол Энциклопедияға көмектесе алмайды. Оның қарындасы Жаметон Блэкке, Хармонияның достық әлемінен жас жалдамалы әскери қызметкерге тұрмысқа шығады. Блэк өте адал жігіт болып көрінгенімен, Там қарындасын ашкөздікпен бұзады. Көп ұзамай ол Жерді тастап, журналист ретінде қызмет бастайды. Келесі бес жылда ол мамандығында алға жылжиды, ал қарындасы Кассидаға көшіп барып, сол жердегі жас инженерге үйленеді. Жаңа Жердегі соғысты жариялап жатқанда, ол әпкесі күйеуін табады, ол әскерге шақырылған және оны көмекші ретінде пайдаланып, оны қауіптен сақтап қалуға тырысады. Жоспар кері әсер етеді. Оның қайын інісі, басқа бірнеше тұтқынмен бірге, фанатик Достық сарбазы заңды бұзып өлтіреді. Тэм өзінің соғыс қылмысы үшін фанатикті өлтіргеніне қарамастан, бүкіл Достық мәдениетін кінәлайды және оларды жоюға кіріседі. Өкінішке қарай, Там адамдардың және жағдайлардың жағдайын талдау және оларды шеберлікпен басқару қабілетіне ие. Падма оның іс-әрекетін бақылап, мінез-құлқын тежеуге тырысады, бірақ оны тоқтатуға болмайды. Ол оқиғаларды басқарып, Достыққа қарсы жағдай жасайды, бұл олардың мәдениетінің өмір сүруіне қауіп тудыруы мүмкін. Оқиғалардың кульминациясында ол Сент-Мари планетасындағы соғысты қамтуға келеді, экзотикалық планеталар Мара мен Культис сияқты жүйедегі шағын аграрлық әлем. (Осы жерден повесть баяндала бастайды). Бір жағынан экзоттардың жалдаған жалдамалы әскерлері, олардың басшылары – Дорсайдың Іан және Кензи Грейм есімді егіз бауырлары. Басқа да әңгімелерде кездесетін егіздер барлық жағынан қарама-қарсы. Кензи жылы, мейірімді, баршаның сүйіктісі және ерлердің керемет көшбасшысы. Иан мұздай суық, талдаушы және керемет тактик. Ол құрметтеліп, қорқытылады. Екінші жағында – сәтсіз жергілікті төңкерісті қолдауға алданған Достық тобы. Достық топтың басшысы – Джеметон Блэк, оның қызбен қайтқандығы Тамға бірнеше жыл бұрын бұзылған болатын. Достық әскері қару-жарақтан және санынан үмітсіз басым. Там жағдайды өзгертіп, Достықтан жеңіліп қана қоймай, олардың жауынгерлерін жалдауға деген қабілеті де бұзылады, бұл олардың мәдениет ретінде өмір сүруіне қауіп тудыруы мүмкін. Ол Достық жасақтарын жергілікті жалданған өлтірушілермен байланыстыра алатынына сенеді, бұл соғыс ережелерін бұзу болады. Ол Кензи Греймды бұны әшкерелеу үшін жұмысқа алуға тырысады, бірақ Кензи бас тартады және науқанды өз жолымен жүргізуде. Падма да Сент-Мариде тұрады. Ол Тамды өз ісіне араласудан бас тартуға тырысуда. Ол Сплиттер мәдениетіндегі адамдар Там сияқты ақылсыз фанаттар емес, адам рухының барлық компоненттері бір бағытта біріктірілген жаңа адам түрі екенін түсіндіреді. Ол Тэмге Джеметонның басшылары арасындағы құпия хабарласудың көшірмесін береді, бұл олардың жеңіске жету үмітін жоғалтып, оларды жоюға қалдырады және бұны әскерлерден жасыруға мүмкіндік береді. Там мұны Джеметонға көрсетеді, ол өз сеніміне байланысты оны мүлдем басқаша түсіндіреді. Нәтижесінде Кензи Грейм, Джеметон және оның бірнеше лейтенанттары арасында Там куәгер ретінде даладағы келіссөз кездесуінде атыс болды. Кенси барлық шабуылшыларды өлтіреді, бірақ олардың саны аз және таңғалдырады, өйткені ол берілу туралы сөйлесуді күтті. Бұл Достық күштерді көшбассыз қалдырады, оларға қаруларын тастаудан басқа жол жоқ. Ақырында, оған Блэктің сенімі, Грейм ағайындыларының абыройы мен батылдығы кедергі келтіреді, тіпті олар үшін өте қымбатқа түсетін болса да. Таразда өмір сүрген мәдениеттердің ең жақсы қасиеттері Там Олиннің ең жаман қасиеттерін жеңеді. Падма Тамға оның Джейметонды итермелеу әрекеті оның дилеммасын шешкенін айтады. Өзінің өмірін сақтап қалу үшін берілу деп санайтын «шайтанның таңдауынан» бас тартқан Джеметон, өзін құрбан ету арқылы қақтығысты аяқтаудың жолын тапты, Дорсай офицерін өлтіруге тырысты. Падма Тамға құпия құжатты осылай болатынын білген соң берді. Падма түсіндіргендей, Там сәттілікке жеткенде, қажетті адам рухының бір бөлігі ғана жоғалмайды, сонымен қатар әлемдер арасындағы күш тепе-теңдігі қорқынышты түрде бұзылар еді. Ақырында, Падма оның қабығын бұзып, Тамның адамгершілікке айналуына және Ақырғы Энциклопедияда өз орнын алуына мүмкіндік береді. Там өзінің кек алуға құштарлығының жаңа жердегі қорқыныш пен әлсіздігін жасыру үшін болғанын түсінеді. Оқиғадан кейін болған маңызды оқиға, осы кітапта аз айтылған, Кензи Греймді түпкілікті төңкерістің агенттері өлтіргені және оның бауырларының оның ашулы әскерлерінің қолынан қанды қырғынды болдырмауы. Бұл оқиғалар Там планетаны тастағаннан кейін болады. Бұл оқиға туралы толық мәліметтер «Бауырлар» әңгімесінде берілген. Падма Тамға оның араласуы Иан Греймнің болашақта белгісіз әлеуетке ие тұлғаға айналуына әкелгенін айтады. Трилогияның үшінші романында «Дорсай!», Иан Уильям Сетаның туған планетасын басып алуға және жаулап алуға көшбасшылық етеді.