Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құм сағаты санаторийі (Sanatorium pod klepsydrą) – 1973 жылы Войцех Джерзи Хас режиссерлік еткен поляк сюрреалистік фильмі. Басты рөлдерде: Ян Новицки, Тадеуш Кондрат, Миецзислав Войт, Халина Ковальска және Густав Холубек. Ағылшын тілінде "The Sandglass" деп те белгілі. Фильм жас еврей жігітінің әкесіне сапар шегуімен басталады, ол мистикалық санаторийде жатыр, онда уақыт әдеттегідей өтіспейді. Фильм Бруно Шульцтің "Құм сағатының белгісімен санаторий" әңгімелер жинағы бойынша түсірілген. 1973 жылғы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының жүлдесіне ие болды.
The Hourglass Sanatorium (Sanatorium pod klepsydrą) is a 1973 Polish surrealist film directed by Wojciech Jerzy Has, starring Jan Nowicki, Tadeusz Kondrat, Mieczysław Voit, Halina Kowalska and Gustaw Holoubek. It is also known as The Sandglass in English speaking countries. The story follows a young Jewish man who visits his father in a mystical sanatorium where time does not behave normally. The film is an adaptation of Bruno Schulz's story collection Sanatorium Under the Sign of the Hourglass. It won the Jury Prize at the 1973 Cannes Film Festival.
Сюжет
Жозеф (Ян Новицки) арманға ұқсас әлемде саяхаттайды, өліп бара жатқан әкесі Яковқа бару үшін құлаған пойызға мініп, санаторийге жетеді. Ауруханаға келгенде, ол барлық нысан қирап бара жатқанын, ешкімнің жауапкершілік тартпайтынын, тіпті науқастарға күтім жасамайтынын көреді. Уақыт болжамсыз әрекет етеді, өткенді күрделі, жасанды еркіндікпен қайта жаңғыртады. Жозеф әрқашан ересек адам ретінде көрсетілгенімен, оның мінез-құлқы мен айналасындағы адамдар оны бала ретінде бейнелейді. Ол пошта маркаларының альбомын иеленген Рудольфпен дос болады. Маркалардың аттары Жозефтің санасында көптеген ассоциациялар мен оқиғаларды тудырады. Бұл визуалды қуатты фантасмагориядағы көптеген оқиғалардың ішінде Жозефтің балалық шағындағы эпизодтарға, әбден эксцентрикалық әкесімен (тоқтау қабаттағы құстармен бірге тұратын) қайта оралуы, жоғары лауазымды орындарда қатты сынға алынған түсі үшін құпия сарбаздар тобының тұтқындалуы, бала кезінде қиялдаған қыз туралы ойлары және тарихи балауыз манекендер тобын басқаруы кіреді. Оның ерекше саяхаты барысында, қараңғы көретін пойыз жүргізушісі өлім бейнесі ретінде қайта-қайта пайда болады. Сонымен қатар, ол түпнұсқа мәтіндерде болмаған Холокост туралы ойларды қосады, Шульцтің прозасын автордың Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі өлімі және ол сипаттаған әлемнің құлауы тұрғысынан қарастырады.
Joseph (Jan Nowicki) travels through a dream like world, taking a dilapidated train to visit his dying father, Jacob, in a sanatorium. When he arrives at the hospital, he finds the entire facility is going to ruin and no one seems to be in charge or even caring for the patients. Time appears to behave in unpredictable ways, reanimating the past in an elaborate artificial caprice. Though Joseph is always shown as an adult, his behavior and the people around often depict him as a child. He befriends Rudolf, a young boy who owns a postage stamp album. The names of the stamps trigger a wealth of association and adventure in Joseph. Among the many occurrences in this visually potent phantasmagoria include Joseph re entering childhood episodes with his wildly eccentric father (who lives with birds in an attic), being arrested by a mysterious unit of soldiers for having a dream that was severely criticized in high places, reflecting on a girl he fantasized about in his boyhood and commandeering a group of historic wax mannequins. Throughout his strange journey, an ominous blind train conductor reappears like a death figure. Has also adds a series of reflections on the Holocaust that were not present in the original texts, reading Schulz's prose through the prism of the author's death during World War II and the demise of the world he described.
Өндіріс
Құм сағаты санаторийі – "Құм сағаты белгісі астындағы санаторий" романының ғана емес, Бруно Шульцтің басқа да туындыларынан алынған эпизодтарды қамтиды. Шульцтің кітабын киноға бейімдеу мүмкіндігі туралы режиссер Войцех Ежи Хас: "Шульцтің поэтикалық прозасы – менің жастық шағымдағы оқылым болды. Ол менің фильмдеріме әсер етті. Сондықтан "Құм сағаты санаторийін" түсіру мен үшін қажеттілікке айналды. Менің мақсатым – туындыны әдепкі сөзбен қайталау емес, оның поэтикасы деп аталатын ерекше, оқшауланған әлеміне, атмосферасына, түстері мен формаларына лайықты болу еді." Фильмнің уақыт кезеңі Шульц өскен ғасыр басындағы Галиция мен Хастың соғысқа дейінгі сол аймаққа қатысты естеліктерінің қосындысынан тұрады.
The Hourglass Sanatorium is not solely an adaptation of Sanatorium Under the Sign of the Hourglass, but also includes sequences from other works by Bruno Schulz. Regarding the possibility of a film adaptation of a book written by Schulz, director Wojciech Jerzy Has said: "Schulz's poetic prose was the reading of my early youth. It influenced my films. That is why the realization of The Hourglass Sanatorium was a must for me. My aim was not to make a literal adaption of the work, but rather to do justice to what we call the work's poetics: its unique, isolated world, its atmospherics, colours and shapes." The time period of the film is a mixture of elements from the turn of the century Galicia where Schulz grew up, and Has' own pre World War II memories of the same region.
Шығару
Үлкен өндіріс болғанына қарамастан, дайын фильм поляк билігінің ықылымсыздығымен күшті қарсылыққа ұшырады. Санаторийдің қираған халде бейнеленуі, сол замандағы Польшадағы көптеген мекемелер мен үйлердің нашар жағдайымен салыстырылды. Сонымен қатар, Хас бастапқы материалдың еврейлік жақтарын ерекше атап көрсетуді жөн санады, бұл 1968 жылы үкімет жүргізген антисемиттік науқаннан кейін болды, нәтижесінде шамамен 30 000 поляк еврейі елден кетуге мәжбүр болды. Билік Хасқа 1973 жылғы Канн кинофестиваліне "Сыртқы сағат санаторийін" ұсынуға тыйым салды, бірақ режиссер фильмді фестивальде көрсету үшін көшірмесін жасырын түрде шетелге шығаруға қол жеткізді. Польшадағы тұңғыш көрсетілім 1973 жылдың 11 желтоқсанында өтті, ал фильм Milestone Cinema компаниясының ұқсас жинағында blu-ray форматында жарық көрді.
Despite being a major production, the finished film was met by reluctance from the Polish authorities. Not only was the crumbled sanatorium interpreted as a parallel to the poor condition of many institutions and manor houses in contemporary Poland; Has had also chosen to emphasize the Jewish aspects of the source material, and this soon after an antisemitic campaign the government had launched in 1968, which had prompted around 30,000 Polish Jews to leave the country. The authorities forbid Has to submit The Hourglass Sanatorium for the 1973 Cannes Film Festival, but the director managed to smuggle a print abroad so the film could be screened at the festival. The Polish premiere took place on December 11, 1973. and has been released on blu ray in a related box set by Milestone Cinema.
Қабылдау
"Сыртқы сағаттағы санаторий" Польшада жарық көрген кезде сыншылардың аралас пікірлерін қабылдады, бірақ әдебиеттанушылар оны көбінесе сынады. Артур Сандауэр кітаптың киноға өте жақсы материал екенін айтты, алайда ол Хастың бейімделуін қабылдамады, себебі оның пікірінше ол Шульцтің "ғарыштық өлшемдердегі" әңгімесін "гротесктік фольклорға" айналдырды. Ежи Ястржабски Хастың фильмі "нақты жетіспеушілік сезімін" тудырады деп мәлімдеді. Конрад Эберхард пен Адам Гарбиц фильмді жақсы бағалап, режиссердің Шульцтің прозасын сөзбе-сөз бейімдеуді көздемегенін, оның эсхатологиялық атмосферасын жеткізуге тырысқанын айтты. Францияда фильм киносыншылар тарапынан жылы қабылданды, мысалы, Франсуа Морин (L'Humanité газеті үшін жазған) костюмдері, декорациялары, суреттеу өнері және актерлер ойыны үшін мақтады. Жак Сиклье (Le Monde газеті үшін жазған) фильмді көрушінің "күшті эмоционалдық және таң қалдырарлық әсер" алатынын атап өтті. Фильм Ұлыбритания мен АҚШ-та да танылды. The Guardian газетінің журналисі Фелим О’Нил Хастың фильмін "тағы бір психоделикалық классика" деп санады, ал Chicago Tribune газетінің журналисі Майкл Уилмингтон фильмге 4 жұлдыздың 3,5 жұлдызын беріп, Шульцтің әдеби туындысын керемет және сюрреалистік бейімдегенін баяндады. 2015 жылы Польшаның Лодзь қаласындағы Кинематография мұражайы жүргізген сауалнамада "Сыртқы сағаттағы санаторий" барлық уақыттағы ең жақсы бес польшалық фильмнің қатарына енді.
When The Hourglass Sanatorium was released in Poland it met with mixed reviews from the critics and it was mostly criticized by literary scholars. Artur Sandauer noted that the book was a great material for a film, however, he strongly rejected Has's adaptation since in his opinion it changed Schulz's story "of cosmic dimensions" into "grotesque folklore". Jerzy Jastrzębski opined that Has's film evokes "a feeling of clear insufficiency". The film was positively reviewed by Konrad Eberhard and Adam Garbicz who claimed that it wasn't the film director's intention to adapt Schulz's prose in a literal manner but rather to capture its eschatological climate. In France, the film was very positively received with film critics such as François Mourin, writing for L'Humanité, praising it for the costumes, set design and decorations, cinematography as well as the actors' performance. Jacques Siclier writing for Le Monde stated that the viewer watching the film experiences "an emotional and breathtaking shock". The film also received recognition in Britain and the United States. Phelim O'Neill of The Guardian considered Has's film as "another psychedelic classic" while Michael Wilmington of Chicago Tribune gave the film 3.5 stars out of 4 commenting on the splendid and surreal adaptation of Schulz's literary work. In the 2015 poll conducted by Polish Museum of Cinematography in Łódź, The Hourglass Sanatorium was ranked as the fifth greatest Polish film of all time.