Кіріспе

Жапон императорының кеңесшілері (1888–1947)

Жапонияның Құпия Кеңесі (枢密院) – 1888 жылдан 1947 жылға дейін қызмет еткен Жапония императорына кеңес беретін орган. Ол негізінен Императорлық диетаның өкілеттіктерін шектеу мақсатында пайдаланылды.

Құру

Жаңа үкіметтік өзгерістерді қадағалау үшін 1871 жылы үш кеңес құрылды: Сол, Орталық және Оң кеңестер, олар бірлесіп Ақсақалдар кеңесі (генро) деп аталды. Ақсақалдар Мэйдзи Конституциясының жазылуын қадағалады және Тайлық кеңесте кеңесшілер болды. Жапонияның Тайлық кеңесі конституция жобасын талқылау үшін 1888 жылғы 28 сәуірде император Мэйдзидің жарлығымен, Ито Хиробуми төрағалығымен құрылды. Император 1889 жылғы 11 ақпанда жариялаған жаңа конституцияда 4-тараудың 56-бабында Тайлық кеңес туралы қысқаша айтылған: «Тайлық кеңесшілер, Тайлық кеңестің ұйымдастыру ережелеріне сәйкес, императормен кеңескен кезде маңызды мемлекеттік мәселелерді қарастырады». Тайлық кеңес төрағадан, төрағаның орынбасарынан (дауыс беру құқығы жоқ), он екі (кейін жиырма төртке дейін ұлғайтылған) кеңесшіден, бас хатшыдан және үш қосымша хатшыдан тұрды. Президент және вице-президентті қоса алғанда, барлық Тайлық кеңесшілер премьер-министр мен кабинеттің кеңесімен император тарапынан өмір бойына тағайындалды. Жиырма төрт дауыс беру құқығы бар кеңесшіден басқа, премьер-министр және басқа да мемлекеттік министрлер кеңестің экс-официал мүшелері болды. Жасы жеткен император үйінің әміршілері (шинноке және оке) Тайлық кеңестің отырыстарына қатысуға және оның жұмысына қатысуға рұқсат етілді. Президент кеңестегі кездесулерді шақырып, бақылағандықтан, билік оған тиесілі болды. Кеңес Токиодағы Император сарайында құпия түрде отырды, маңызды жағдайларда император да қатысты. Кеңес император пікір білдіруді қалаған кез келген мәселе бойынша пікір білдіруге уәкілді болды.

Бағалау

Теориялық тұрғыдан алғанда, Ұсақ Кеңестің заңдық билігі кең болды, бірақ Мейдзи дәуірінің көптеген басқа аспектілері сияқты, Ұсақ Кеңестің нақты билігі негізінен генро мен басқа да олигархтарға байланысты болды. Масао Маруяма Кеңесті "шешімдер кездейсоқ адамдық қарым-қатынастарға, Ақсақал мемлекет қайраткерлері [генро] және басқа да "Тәжге жақын лауазымды тұлғалар" арқылы психологиялық қысымға, топтардың күшіндегі өзгерістерге, сым тартушылар мен басшылар арасындағы келісімдерге, құпия байланыстарға және т.б. негізделген, ақылға сыймас жағдай" деп сипаттады. Оның алғашқы жылдары Ұсақ Кеңестің көптеген мүшелері бір уақытта сайланған үкіметтің де мүшелері болды; алайда, кейінгі жылдары Ұсақ Кеңес генро мен Генроинді өте консервативті "ескі достар" клубы ретінде алмастырды, ол көбінесе партиялық үстемдік құрған сайланған үкіметпен келіспейтін. Ұсақ Кеңес үкіметтің бірнеше шешімдерін қабылдамауға тырысып, үкіметке сәтсіздікке ұшырап қарсылық көрсеткеннен және кейбір сыртқы саясат мәселелерінде өзін көрсетуге тырысқаннан кейін, биліктің тепе-теңдігі шын мәнінде сайланған үкіметте екені анықталды. Осыдан кейін Ұсақ Кеңес көбінесе назардан тыс қалды және Пёрл-Харборға шабуылды қоса алғанда, маңызды саяси мәселелер бойынша кеңес алмайтын болды. Ұсақ Кеңес 1947 жылдың 3 мамырында қолданысқа енген Жапонияның қазіргі соғыстан кейінгі Конституциясымен таратылды.