Жапон императорының құдайлығын жоққа шығарған жарлығы (1946)

Кіріспе

1946 жылы Жапония императоры Хирохитоның жариялауы
Адамгершілік декларациясы (人間宣言) – Жапония императоры Хирохитоның 1 қаңтар 1946 жылы Жаңа жылдық мәлімдемесінде, одақтас державалардың Жоғарғы қолбасшысының өтініші бойынша шығарған императорлық жарлығы. Жарлық 1868 жылғы Бес серт жарғысының цитатасымен басталды, онда Император өзінің құдайлығы туралы ұғымды жоққа шығарды, бұл әрі қарай жаңа Конституцияның қабылдануына әкелді, оған сәйкес Император «Мемлекеттің және халықтың бірлігінің символы» болып табылады.

Декларация

Бұл рескриптің табыс етілуі императордың императорлық мәртебедегі соңғы істерінің бірі болжалыпты. Одақтас әскерлердің Жоғарғы Бас қолбасшысы және Батыс әлемі осы рескриптің соңына жақын келетін келесі мәтін бөлігіне ерекше назар бөлді:

Осы рескриптің алғашқы нұсқасы жапон мәдениетін зерттеушілер Реджинальд Хорас Блайт пен Гарольд Гулд Хендерсон жасаған делінеді. Олар сондай-ақ Дзен және хайку поэзиясының түрін Жапониядан тыс елдерде танымал етуге үлкен үлес қосты.

Интерпретация

Жапон тілінде басылып шыққан бұл мәтіннің нақты мағынасы көп пікірталас тудырды. Әсіресе, ресми түрде "императордың құдай екендігі туралы бұрыс түсінік" деп аударылған декларацияның бір бөлімінде, "жанды құдай" деген сөздің орнына ерекше термин (現御神) қолданылған; 現人神; арахитогами.

Батыс көзқарасы

Батыстың көп тараған көзқарасына сәйкес, одақтас әскерлердің Жоғарғы Бас қолбасшысы тарапынан қолдау көрсетілген рескрипт, жапон императоры мен оның алдыңғы буын өкілдерінің күн құдайы Аматерасудың ұрпақтары екендігі туралы ғасырлар бойы сақталған дәуірге сын салды. Осылайша, император енді өзінің тірі құдай емес екенін көпшілік алдында мойындады. Сөйтіп, рескрипт жарияланған күні генерал Дуглас Макартур императордың мәлімдемесіне өте риза екенін хабарлады, оны ол жапон халқын демократияландыру жолына жетектеуге берілген уәдесі деп қарады.

Жапондық көзқарас

1946 жылдың 1 қаңтарында рескрипт әр газеттің бірінші бетіне жарияланды. "Асахи Шимбун" газетінің тақырыбы: "Жыл басында ұлттық бақытты, Канпатсуды нығайту туралы рескрипт, бейбітшілікке, халықтың әл-ауқатын жақсартуға және ой-пікірлердің шатасуына арналған". "Майничи Шимбун" газетінде: "Жаңа жылға рескрипт сыйлаңыз. Сенім мен құрмет, жүрегім және халық – бәріміз байланыстымыз". Газеттердің тақырыптарында құдай туралы есімдер келтірілмеді, тек Жапонияның бейбітшілігі мен императордың халықпен бірге екені туралы хабарланды. Императордың құдай екенін мойындамауы ешқандай жаңалық құймады. Батыстық түсіндірулерге қарсы шығушылар, оның ішінде император Сёваның өзі, құдайлықтан бас тарту рескрипттің мазмұны емес деп санайды. Кейбір пікірлерге сәйкес, бұл рескрипт 1868 жылғы император Мэйдзидің бес сертінен толық цитатамен басталатындықтан, императордың нағыз ниеті – Жапония Мэйдзи дәуірінен бері демократиялық болып келген және оны оккупациялық билік демократияландырмаған. 1977 жылдың 23 тамыздағы баспасөз мәлімдемесінде император жапон халқының Жапониямен мақтаныш сезімін ұмытпауын қалады екені айтылды. Бұл түсіндірме императорлық рескрипт премьер-министр Кидзуро Сидехараның түсіндірмесімен бірге жарияланғандығымен расталады, ол тек Мэйдзи дәуірінде демократияның бұрыннан бар екендігіне назар аударды және императордың "құдайлықтан бас тартуына" тіпті сілтеме жасаған жоқ. Бүгінгі күні Жапониядағы синтоист шенеуніктер мен оңшыл топтар бұл жариялауды император мен елдің құдай емес екенін мойындау деп танымайды. Ағылшын тіліндегі рескрипт 2005 жылы табылып, 2006 жылдың 1 қаңтарында "Майничи Шимбун" газетінде жарияланды. Профессор Осаму Ватанабе газетке келесі пікірлерді жіберді: Білім, мәдениет, спорт, ғылым және технология министрі Маэда Тамон, Гакушуин университетінің директоры Кацуношин Яманаси және премьер-министр Кидзуро Сидехара – Адамзат туралы декларацияның жобасын оқып, зерттеген Жапонияның маңызды тұлғалары. Ол сондай-ақ квакер болған және көптеген жапондық христиандар сияқты императорды құрметтеген. 1945 жылдың желтоқсан айындағы императорлық диетаның сұрақ-жауап сессиясында ол "император – құдай" деп жауап берді. "Бұл батыстық түсінік бойынша құдай емес, бірақ дәстүрлі жапондық түсінік бойынша әлемдегі ең жоғары деңгейдегі" құдай, - деді ол.

On 1 January 1946, the rescript was reported on the front page of each newspaper. The headline of the Asahi Shimbun was "At the beginning of the year, the rescript of the promotion of national luck, Kanpatsu, devoted to peace, improvement of people's welfare, and confusion of ideas." The Mainichi Shimbun said, "Give me a rescript for the New Year. The ties are with trust and respect, my heart, and the people." The headlines of the newspaper did not mention the deity, but only reported that Japan's peace and the emperor were with the people. The emperor's denial of deity had no news value at all. Critics of the Western interpretation, including Emperor Shōwa himself, argue that the repudiation of divinity was not the point of the rescript. Some argue that since this rescript starts with a full quote from the Five Charter Oath of 1868 by Emperor Meiji, the Emperor's true intention was that Japan had already been democratic since the Meiji Era and was not democratized by the occupiers. As was clarified in a press interview on 23 August 1977, the Emperor wanted the Japanese people not to forget pride in Japan. This interpretation is supported by the fact that the imperial rescript was published with a commentary by Prime Minister Kijūrō Shidehara that dwelt exclusively on the prior existence of democracy in the Meiji Era and did not make even passing reference to the emperor's "renunciation of divinity." Shinto officials and right wing groups throughout Japan today do not recognize the declaration as admitting that the emperor and country are not divine. The English rescript was discovered in 2005 and was published in the Mainichi Shimbun on 1 January 2006. Professor Osamu Watanabe sent the following comments to the newspaper:

The Minister of Education, Culture, Sports, Science and Technology, Maeda Tamon, along with Gakushuin University director Katsunoshin Yamanashi and Prime Minister Kijuro Shidehara, are key figures in Japan who have read and examined the draft of the Humanity Declaration. He was also a Quaker and, like many Japanese Christians, revered the emperor. In December 1945, he answered in a question and answer session of the Imperial Diet that "the emperor is a god". "It is not a god of Western concept, but 'in the sense that it is the highest level in the world in the traditional Japanese concept' is a god", he replied.