Кіріспе

Күнделікті пайдалануға арналған матадан жасалған үй шаруашылығы заттары – бұл төсек жабдықтары, үстел жамылғылары және сүлгілер сияқты күнделікті қолданылатын матадан жасалған үй шаруашылығы заттары. "Мата бұйымдары" деген сөз шіркеуде қолданылатын алтарь жамылғыларын да білдіруі мүмкін.

Тарих

Ең ерте кездегі үй жиһаздары зығыр талшықтарынан иілген жіңішке жіптен жасалған зығыр матасынан тігілген. Ежелгі Мысыр, Бабыл және Финикия елдері зығыр өсірген. Зығыр матасының ең ерте сақталған үзінділері Мысыр қабірлерінде табылған және б.з.д. 4000 жылға дейін соққан. Еуропада неолиттік дәуірге жататын мата үзінділерінде зығыр талшықтары табылды. Мақта – үй жиһаздарын жасау үшін қолданылатын тағы бір танымал талшық. Оның мата жасауда қолданылуы да Үндістан, Қытай, Перу және Мысырдағы тарихқа дейінгі заманға дейін жетеді. Үндістан субконтиненті б.з.д. 1500 жылдан бері жоғары сапалы мақта матасымен әйгілі болған. Мақта киімнің көп бөлігінде зығырды ығыстырды, бірақ төсек жамылғылары мен дастарқанға арналған маталар үшін әлі де басым болып қалды. Басқа еуропалық елдер де өздерінің үй жиһаздарын өндіріп, саудалаған, ал жаппай өндіріс техникасы мен саудадағы бәсекелестік үй жиһаздарын қолжетімді етуге ықпал жасады. Бүгінде "зығыр" термині төсек жамылғылары, дастарқандар және басқа да үй текстильдерін атау үшін қолданылады, тіпті олардың көпшілігі мақтадан, синтетикалық маталардан немесе олардың қоспаларынан жасалған болса да. Әсіресе американдық ағылшын тілінде оларды "ақ заттар" деп атайды, әйтпесе бұл ас үйдің ірі техникасын білдіретін термин.

Киіз үй маталарын тазалау және сақтау

Үй шаруалық маталарын тазалау мата түріне қарай жасалады. Үй шаруалық маталарында көбінесе тамақ, қан және топырақ сияқты органикалық көздерден дақтар кездеседі. Егер мата зығыр немесе мақта сияқты табиғи талшықтардан жасалған болса, дақтардың тоқырауына жол бермеу үшін оны мүмкіндігінше тез суық сумен шаю керек. Қызыл шараптан немесе қызыл немесе күлгін жидектер мен жемістерден пайда болған дақтар ерекше жағдай болып табылады және оларды қайнаған сумен жуу қажет, бірақ осыған қарамастан, оларды жою мүмкін болмайды. Басқа жағдайларда, үй шаруалық маталарын гигиеналық мақсатта, жиі пайдаланудан қалған бактерияларды жою үшін ыстық сумен жуу керек. Ақ зығыр мен мақта уақыт өте келе сарғаяды, бірақ оны сұйық ағартқышпен немесе дәстүрлі әдіспен – маталарды күнге ілу арқылы ағартқыш сәулелердің әсеріне қалдыру арқылы жоюға болады.

Киіз үй маталарын өнеркәсіптік тазалау

Өнеркәсіптік кір жуу орта ғасырларда пайда болды, сол кезде ірі монастырлар мен шіркеулер өздерінің кір жуу жайларын пайдаланған. Ауруханалар мен пансионаттар да осы үлгіні қабылдады. Бүгінде өнеркәсіптік кір жуудың бірнеше түрі бар. Ауруханалар көбінесе қолданылған кірлерді жинау үшін кір жуу шұңқырларын пайдаланады. Олар өнеркәсіптік кір жууға жеткізіліп, үш санатқа бөлінеді: қалыпты түрде кірленген, инфекциялық немесе қызметкерлердің формасы. Олар тиісінше, әдетте жоғары температурада жуылады, вирустар, бактериялар мен ластануды жою және кірлер ауруханаға қайтарылмас бұрын таза болуын қамтамасыз ету үшін. Ескі кірлердің иесі оны сақтау, жөндеу немесе түзету қажеттігін анықтауы керек. Ескі кірлердің түрлерін олардың қайда жасалғаны бойынша анықтауға болады. Жоғары сапалы үй маталарын жасауға белгілі орындар: Ирландия, ирланд зығыры мен тігісі үшін, және Мадейра, Мадейра матасы деп аталатын зығыр түрімен танымал. Кірлердегі безендіру түрі оларды коллекциялық заттарға айналдыруы мүмкін, әсіресе кестелеу, соның ішінде виктория дәуіріндегі тек қызыл немесе көк жіптерді қолданатын кестелеу. Кірлердегі тігіспен жасалған безендірулер де оларды коллекциялық заттарға айналдырады, мысалы, Баттенберг тігісі.

Ақ сату

Қаңтардағы "Ақ сату" дәстүрі Америка Құрама Штаттарында 19 ғасырдың соңынан бері қалыптасқан. Бұл сату акциялары универмагтарда төсек-жапқыштар, жастық-жамылғылар және сүлгілерді жеңілдетілген бағамен сату мақсатында ұйымдастырылады. Сатулар "Ақ сату" деп аталуына себебі, бұл акциялар аталған тауарлар тек ақ түсте ғана қол жетімді болған кезде бастау алған.