Кіріспе

Жоқ, 486 (NZ) эскадрильясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет ету үшін құрылған истребитель эскадрильясы. Бұл Жаңа Зеландия эскадрильясы Империялық әуе оқу жоспарының XV бабына сәйкес құрылған. Ұшқыш құрамының көп бөлігі Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерінен тартылғанмен, эскадрилья Еуропада Корольдік әуе күштерінің оперативтік және әкімшілік басқаруымен қызмет етті. 1942 жылдың наурыз айында құрылып, Hawker Hurricane истребительдерімен жабдықталған 486-шы эскадрилья келесі айдың соңында жеке жұмыс істей бастады, бастапқыда Солтүстік теңіз арқылы өтетін конвойларды қорғауға арналған патрульдерді орындады. Түнгі ұрысқа дайындалған болса да, ол тез арада күндізгі истребитель эскадрильясына айналып, Hawker Typhoon истребительдерін пайдаланды. 1942 жылдың соңынан 1943 жылдың басына дейін эскадрильяға Люфтваффе истребитель-бомбалаушыларының шабуылдарын тоқтату міндеті жүктелді. Содан кейін ол шабуылдық операцияларға ауысты, Франциядағы нысаналарды бомбалаушы ұшақтарға сүйемелдеді, содан кейін истребитель-бомбалаушы ролінде ұшты. 1944 жылдың басында эскадрилья Hawker Tempest истребительдерімен қайта жабдықталды. D күніне дейін Франция мен Төмен елдердегі көптеген әскери нысаналарға шабуылдар жасады. D күнінен кейінгі бірнеше апта бойы Германиядан Англияға жіберілген V-1 ұшатын бомбаларын жоюға шақырылды. Қыркүйек айында эскадрилья континенттен жұмыс істей бастады, Франциядағы, содан кейін Бельгия, Голландия және Германиядағы одақтас әскерлерінің шабуылын қолдады. Соғыстан кейін ол қысқа мерзімге Данияда және Германиядағы оккупациялық міндеттерде болды. 1945 жылдың қазан айында таратылды.

Өмірбаян

1930 жылдардың ортасында Корольдік әуе күштері (RAF) кеңейіп, ұшқыш құрамының саны артуда еді. Жаңа зеландиялықтар үшін RAF-те қысқа мерзімді қызметке комиссия алуға бірнеше жобалар іске асырылды, одан кейін болашақта Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштеріне (RNZAF) ауысу ниетімен. Бұл екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін 500-ден астам жаңа зеландиялықтың RAF-те қызмет етуіне әкелді. Сонымен бірге, Ұлыбритания, Австралия, Канада және Жаңа Зеландия үкіметтері арасында соғыс жағдайында әуе экипаждарын даярлауды үйлестіру үшін талқылаулар өтті. Бұл 1939 жылдың желтоқсан айында Империялық әуе оқу схемасының (ETAS) іске асырылуына әкелді. Осы келісім бойынша Жаңа Зеландия RAF үшін бастапқыда 880 толық даярланған ұшқыштарды беруге міндеттенді, ал тағы 520 ұшқыш жыл сайын алғашқы деңгейде оқытылатын болды. Доминиондардың әрқайсысы өз қызметкерлерінің бірге қызмет етуін қалағандықтан, ETAS-та тиісті елдердің қызметкерлерінен эскадрилья құруға мүмкіндік беретін XV-тармақ болды. Теориялық тұрғыдан алғанда, Доминиондар ұшатын және жердегі экипаждарды қамтамасыз етуге тиіс еді. Алайда, Жаңа Зеландияда Ұлыбританияда RNZAF эскадрильяларын ұстауға қарсылық болды, сондықтан RAF ішінде Жаңа Зеландия деп белгіленген эскадрильяларды құруға рұқсат берілді. Бұл эскадрильялар, XV-тармақ эскадрильялары деп аталды, RAF-те қызмет ететін Жаңа Зеландияның ұшқыш құрамының негізінде құрылды, бірақ RNZAF-тен жаңадан оқытылған ұшқыштармен толықтырылды, ал әкімшілік және жердегі экипаж негізінен британдықтардан тұрды.

Құрылу

486 эскадрилья 1942 жылдың 3 наурызында Линкольнширдегі Линдси қаласындағы RAF Киртон базасында құрылды және Ұрыс командованиесіндегі екінші Жаңа Зеландия эскадрильясы болды. Эскадрильяның ұраны, Жаңа Зеландияның жергілікті тілі – маори тілінде, Hiwa hau Maka, яғни ағылшын тілінде «Қатты желден сақтан» дегенді білдіреді. Кеа (таулық попугай) оның таңбасы ретінде таңдалды. Эскадрильяның бірінші командирі, эскадрилья басшысы К. Л. Робертс британдық болды, ал оның екі ұшу командирі, ұшу лейтенанттары Джон Клаустон және Харви Свитман, эскадрильяның қалған барлық ұшқыш құрамымен бірге Жаңа Зеландиялықтар еді. Наурыз айының соңына қарай эскадрилья толық құрамына, 25 ұшқышқа жетті. SA кодты әріптерімен жабдықталған, ол бастапқыда Hawker Hurricane II ұшақтарымен жабдықталды және түнгі күрес рөлінде оқытылды. Біраз уақыттан кейін Виттерингке көшіп, No. 1453 рейсімен бірлесіп жұмыс істеуге кірісті. Бұл радармен жабдықталған, бірақ қарусыз Turbinlite ұшақтары және мұрын бөлігінде іздеу шамдары бар Douglas A 20 Havoc орташа бомбалаушыларынан тұрды. Олардың міндеті – жау ұшақтарын табу және жарықтандыру, ал содан кейін ілесіп келе жатқан Hurricane шабуылдайтын еді. No. 1453 рейсімен жүргізілген бұл тәжірибелік сынақтар аса сәтті болмады және көп ұзамай тоқтатылды. Эскадрилья конвойлерді күзетуге де қатысты және оның алғашқы операциялық рейсі 27 сәуірде Свитман мен пилот-лейтенант Артур Амберс жасады. Свитман эскадрильяның бірінші әуе жеңісіне қол жеткізді, ол шілде айының басында Питерборо маңында Дорнье Do 17 орташа бомбалаушысын атып түсірді.

1942 жыл

Шілде айының соңында эскадрилья күндізгі күрес ұшағы ретінде жұмыс істеуге көшуді күтіп, Hawker Typhoon ұшақтарымен қайта жабдықтауға кірісті. Тамыздың соңында Англияның оңтүстігіне көшіп, алдымен Норт-Уэльдке, содан кейін Батыс Маллингке орналасты, ал қазан айында Тангмирге ауысты, онда бір жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеді. Қыркүйек айында 486-шы эскадрилья Focke Wulf Fw 190 және Messerschmitt Bf 109 истребитель-бомбалаушыларын тоқтатуға арналған тұрақты патрульдеуге кірісті. Олар радармен анықталмау үшін жоғары жылдамдықпен және өте төмен биіктікте ұшып, Англия жағалауындағы нысаналарға жасырын шабуылдар жасады. Эскадрильяның патрульдеу аймағы Уайт аралынан Брайтон қаласына жақын Шорхэмге дейін созылды. 17 қазанда эскадрилья жаңа рөлінде алғашқы жетістігіне қол жеткізді, екі ұшқышы екі Fw 190 ұшағын ұстап алып, олардың біреуін теңізге құлатты. Содан кейін бірнеше апта бойы сәтті ұстап алу болмады, бірақ желтоқсанның басында жағалау бойында төменгі деңгейдегі радар станциялары орнатылғаннан кейін, Люфтваффе шабуылдарын ертерек анықтау мүмкін болды. Эскадрильяның ұстап алу көрсеткіштері жақсарды және 17 желтоқсанда екі Bf 109 ұшағы атып түсірілді. Жыл соңына дейін кем дегенде бес неміс ұшағы жойылды.

1943 жыл

Оңтүстік жағалаудағы Люфтваффе шабуылдарына қарсы патрульдер 1943 жылдың басына дейін жалғасты. Сәуір айына қарай эскадрилья 11½ әуе жеңісіне қол жеткізді, олардың көп бөлігі истребитель-бомбардировщиктер болды, бірақ кен орнату миссияларында болған Dornier Do 217 бомбалаушылары да кездесті. RAF-тың кіріп келе жатқан шабуылдарды ерте анықтау тиімділігі артып, тұрақты патрульдер қажеттілігі төмендеді, соның салдарынан ұшақтардың бөлімдері неміс ұшақтарының жақындағаны туралы хабарлама алғаннан кейін бірден ұшып кетуге дайын күйде сақталды. Жылдың ортасына қарай Люфтваффе ресурстары Германияға қарсы күшті бомбалау шабуылдарын ұйымдастыруға бағытталды, сондықтан үзе бойы шабуылдар жасау мүмкін болмады. Осыған байланысты, 486-шы эскадрилья шабуылдық рөлге көшті, ал тактикалық өзгерістерді сәуір айында Робертстен эскадрилья басшылығын алған эскадрилья басшысы Десмонд Скотт қадағалады. Эскадрилья бастапқыда Франция мен Төмен елдердегі нысаналарға күндізгі бомбалау миссияларын орындаған бомбалаушылар мен истребитель-бомбардировщиктерге сүйемелдеуші ретінде ұшты. Жылдың ортасына қарай эскадрилья өзі де истребитель-бомбардировщик рөліне ие болды, Каен, Аббевиль, Триквиль, Булонь, Шербург және Гавр қалаларындағы нысаналарға шабуылдар жасады. Сондай-ақ француз жағалауындағы кемелерге шабуылдар ұйымдастырды. Осы кезеңде 486-шы эскадрильяның құрамында ұшқан қызметкерлердің алғашқы "Дистинктивті Ұшу Кресі" орденіне ие болды: бұл орденді 4 әуе жеңісіне ие болған ұшқыш Фрэнк Мерфи алды. Қыркүйек айында 486-шы эскадрилья Тангмир Тайфун тобының құрамына кірді. Эскадрильяны бұрынғыда ұшу сержанты ретінде эскадрильяға қосылған, ал қазіргіде Скотт Тайфун тобының басшысы болып тағайындалғандықтан Ян Уэдди басқарды. Тайфун тобының құрамында эскадрильяның операциялары көбінесе өзгеріссіз жалғасты: ол немесе истребитель-бомбардировщик рөлінде, қалған екі эскадрильямен бірге, немесе өзі эскорттық міндеттерді орындады. Кейде бүкіл топ Франциядағы нысаналарға шабуыл жасаған орта немесе ауыр бомбардировщиктерге сүйемелдеуші ретінде ұшты. Сонымен қатар, эскадрилья кейде әуеде іздеу және құтқару операцияларын жүргізді, соның бірінде құтқарылған экипаж эскадрильяға өздерінің құтқару қайығының орталық бөлігін сыйға берді. Бұл бөлік кейіннен эскадрильяның есептегіш тақтасы ретінде пайдаланылды.

V-1 ұшатын бомбаларға қарсы операциялар

No. 486-шы эскадрильяның басшысы Джон Ирменгер тағайындалған кезде, 1944 жылдың қаңтарында эскадрилья жаңа Hawker Tempest ұшақтарымен қайта жабдықтауға кірісті. Бірақ, толық құрамына жеткенге дейін, Tempest ұшақтары No. 3 эскадрильяға берілді, ал жаңа зеландиялықтар Typhoon ұшақтарын пайдалануын жалғастырды. Осы кезде эскадрильяға солтүстік Франциядағы жаңа V-1 ұшатын бомбаларының ұшырылатын орындарына шабуыл жасау, сондай-ақ неміс ұшақтары мен олардың әуежайларын іздеу міндеті жүктелді. Сәуір айында эскадрилья қайтадан Tempest ұшақтарын қабылдауға кірісті және 1 мамырға дейін жаңа ұшақтарымен толыққандай жұмыс істеуге дайын болды. Осы кезде эскадрилья No. 150-ші қанат құрамына кірді, No. 3 және 56 эскадрильялармен бірге, қанат командирі Роланд Бимонттың басшылығымен. Өз командасындағы жаңа зеландиялықтар туралы жазған Бимонт оларды былай сипаттады: "Typhoon ұшақтарында керемет жетістіктерге қол жеткізген, бірақ корольдік ережелер мен Әуе кеңесінің нұсқауларына (мен көп ұзамай білетіндей) өте бейжай қараған, сондай-ақ "Помми Бастард" қанат командирлеріне де аса құрмет көрсетпеген жаңа зеландиялықтардың шалқар тобы!" No. 150-ші қанат құрамында, Одақтас экспедициялық әуе күшінің бөлігі ретінде, эскадрилья солтүстік Франциядағы көлік инфрақұрылымына, сондай-ақ жағалау бойындағы кемелерге шабуылдар жасады. Нормандияға шабуыл жасауға дейінгі бес апта ішінде эскадрилья 208 рет ұшып өтті. Алайда, 12-13 маусым күндері немістер Англияға V-1 ұшатын бомбаларын жіберуді бастағанда, эскадрильяға бұл қауіпті жою міндеті жүктелді, себебі Tempest RAF-тың ең жылдам ұшағы болды. No. 3 эскадрильямен бірге, Tempest ұшақтарымен жабдықталған, эскадрилья Фолкстоун маңындағы Newchurch-тегі болат торлы алаңнан жұмыс істеді. Жағдай қиын болды, қызметкерлер шатырларда тұрды. Тамыз айының соңына дейін No. 486-шы эскадрилья 223½ V-1 ұшатын бомбаны жойғанын хабарлады, бұл кез келген бөлімше үшін екінші ең жоғары көрсеткіш. Эскадрильяның ең табысты ұшқышы Оуэн Иглсон болды, ол 20 V-1 бомбасын жойды, ал тағы 3 бомба басқа ұшқыштармен бірлесіп жойылды. Алайда, V-1 бомбаларына қарсы операция кезінде үш ұшқыш қаза тапты.

Екінші тактикалық әуе күштерімен қызмет ету

Қыркүйектің соңында, V1 қатері азайғаннан кейін, No. 150-ші эскадрилья No. 122 «Шабуылшы» қанаты болып қайта аталды және Екінші тактикалық әуе күштеріне қосылды. Ол Франциядағы әуеайлақтардан жұмыс істей бастады, ал одақтас құрлық әскерлері Бельгия мен Голландия арқылы өте келе, қанат әуеден қолдау мен қорғауды қамтамасыз етті. Умберс эскадрильяның негізін қалаушы мүшесі болды және 1943 жылдың қыркүйегінде басқа бөлімге жіберілгенге дейін оның құрамында қызмет етті. 11 желтоқсанда ол бұрынғы бөлімшесінің басшылығын қайта иеленді. Ол кезде эскадрилья Голландиядағы Волькель әуежайынан ұшып тұрған еді. 25 желтоқсанда оның екі ұшқышы, Джек Стаффорд пен Дафф Бремнер, бірлесіп Messerschmitt Me 262 истребителінің жойылғанына атсалысты. Әдетте, реактивтік истребитель «Tempest»-терден жылдам болар еді, бірақ Стаффорд пен Бремнер қуып жетуге тырыспай, тікелей шабуыл жасады. Me 262 зақымдалып, жылдамдығы төмендеген соң, екеуі бірлесіп оны жоқ етіп, Аахенге жақын жерде құлатты. 1945 жылдың басындағы қолайсыз ауа райы операцияларға кедерілді, бірақ No. 486-шы эскадрилья Германияға көлік инфрақұрылымына шабуыл жасап, мүмкіндік туғанда нысаналарды іздеу үшін ұшып басталды. Умберс 14 ақпанда Дортмунд-Эмс каналында, Меппенге жақын жерде баржаларға шабуыл жасағанда қаза тапты. Оның «Tempest» ұшағына зениттік оқ тиіп, басқарудан шығып, жерге құлап, жарылды. Оның орнына эскадрильяның ұшқыштар тобының басшыларының бірі, Кит Тейлор Кэннон келді. Наурыз айында эскадрилья тактикасын өзгертті; No. 122 қанатының жердегі нысаналарға қарсы операцияларында көп шығын болды және енді «Tempest»-тер кең ауқымды іздеу-жою операцияларын жүргізіп, Luftwaffe-ні іздейтін болады деп шешілді. No. 486-шы эскадрилья 23 наурызда Рейн өзенін кесіп өтуге қолдау көрсетті, операцияға қатысқан одақтас глайдерлерге оқ атқан зениттік артиллериямен күресті. 10 сәуірден бастап эскадрилья Германияның өзінде, Хопстенге жақын әуеайлаққа көшуді бастады. Ол 12 сәуірде толыққанды жұмыс істей бастады, ал келесі күні оның командирі Тейлор Кэннон жоғалып кетті. Ол ұшағынан секіріп кеткені көрілді, бірақ оны шабуылдаған неміс әскерлері өлтірген деген болжам бар. Басқа хабарлар бойынша, Тейлор Кэннон ауруханада жарақатынан қайтыс болған. Соғыстан кейінгі тергеулер оның қабірін таба алмады. Тейлор Кэннонның жоғалуымен, ұшу лейтенанты Уоррен Шредер эскадрилья басшысы болып тағайындалғанға дейін уақытша басқаруды өз қолына алды және 21 сәуірде оның тағайындалуы расталды. Алайда, Шредер, соңғы апталарда бірнеше неміс ұшақтарын жойған табысты ұшқыштардың бірі болғандықтан, көп ұзамай Gloster Meteor реактивтік истребителімен жабдықталған RAF-тағы бірінші эскадрилья – No. 616-шы эскадрильяның басшысы болып тағайындалды. Оның орнына 1 мамырда эскадрильяның соңғы командирі Джим Шеддан келді. No. 486-шы эскадрильяның соғыстағы соңғы миссиясы бірнеше күннен кейін, 5 мамырда орындалды, онда бірнеше «Tempest» ұшақтары Копенгагенге Douglas Dakota DC-3 көлігін сүйемелдеді. Соғыс аяқталғаннан кейін, No. 486-шы эскадрилья No. 122 қанатын тастап, Даниядағы Каструпқа көшті. Бұл «жақсы мүмкіндік» саналды және 486-шы эскадрильяның қызметкерлеріне демалуға мүмкіндік берілді, әр ұшқыш айына төрт сағат «Tempest» ұшағымен ұшуға міндетті болды. 1945 жылдың 1 шілдесінде эскадрилья әуе көрмесінде және Дания корольдік отбасы мен шамамен 300 000 даниялықтың қатысқан әуеайлақтың ашық күніне қатысты. Көрмелердің бірі – Øresund бұғазында бекітілген Luftwaffe-нің Blohm und Voss Bv 138 ұшақтарын бомбалау және батыру болды. No. 486-шы эскадрилья шілдеге дейін Данияда қалды, содан кейін Германияға қайтып оралды, Lübeck қаласында No. 124 қанатының құрамында, британдық оккупациялық күштерінің бір бөлігі ретінде орналасты. Ол қыркүйек айында Ұлыбританияға оралды және оның қызметі 1945 жылдың 12 қазанында Дунсфолдта эскадрилья таратылған кезде аяқталды.

Операциялық қорытынды

486-шы эскадрилья 11 000-нан астам сортты орындады және 81 жау ұшағын жойды, тағы 5-ін жойылды деп есептелді, ал 22-сі зақымдалды. Эскадрилья ұшқыштары 241 V-1 зымыранын жойғанын мәлімдегенмен, RAF басшылығы осы санды 223½-ке дейін төмендетті; алайда, жеке ұшқыштардың көрсеткіштері өзгеріссіз қалды, сондай-ақ эскадрильяның есебі де өзгермеді. Құрлықтағы немесе теңіздегі нысаналарға қарсы операциялар кезінде 323 автокөлік, 14 локомотив және 16 кеме жойылды. "Тайфун" ұшақтарымен ұшқанда 486-шы эскадрилья 22⅓ жау ұшағын жойғанын мәлімдеді. "Темпест" ұшақтарына ауысқаннан кейін 59½ жау ұшағы атып түсірілді; бұл "Темпест" ұшақтарын пайдаланған эскадрильялардың арасында ең табыстысы болды. 56-шы эскадрилья 59¼ ұшақпен екінші орынды иеленді. Эскадрильяда қызмет еткен ұшқыштарға "Еңбегі үшін орден", 22 "Батылдық ордені" және алты "Мақтау қағазы" берілді.

Басшы офицерлер

No. 486 эскадрильяның командирлері:
Эскадрилья жетекшісі С. Л. С. Робертс (1942 жылдың наурызынан 1943 жылдың сәуіріне дейін);
Эскадрилья жетекшісі Д. Дж. Скотт (1943 жылдың сәуірінен қыркүйегіне дейін);
Эскадрилья жетекшісі И. Д. Уэдди (1943 жылдың қыркүйегінен 1944 жылдың қаңтарына дейін);
Эскадрилья жетекшісі Дж. Х. Ирменгер (1944 жылдың қаңтарынан желтоқсанына дейін);
Эскадрилья жетекшісі А. Э. Амберс (1944 жылдың желтоқсанынан 1945 жылдың ақпанына дейін);
Эскадрилья жетекшісі К. Г. Тейлор Каннон (1945 жылдың ақпанынан сәуіріне дейін);
Эскадрилья жетекшісі В. Э. Шредер (1945 жылдың сәуірінен мамырға дейін);
Эскадрилья жетекшісі С. Дж. Шеддан (1945 жылдың мамырынан қазанға дейін).

Мұра

"Хокер Темпест" Mk. V, EJ693, 1944 жылдың қыркүйек-қазан айлары аралығында SA I белгілерімен эскадрильяда пайдаланылды. 1 қазан күні мәжбүрлі қону салдарынан зақымданып, кейін No. 151 жөндеу бөлімі жөнделген қозғалтқыштарды сынау үшін ұшақ корпусы ретінде қолданылды. Қазіргі таңда Флорида штатында Кермит Уикс оны қалпына келтіруде.