Кіріспе

Даниялық суретші (1817–1875)

Питер Кристиан Тамсен Сковгаард (P. C. Skovgaard; 4 сәуір 1817 – 13 сәуір 1875) – Дания ұлттық романтизмінің пейзаж суретшісі. Ол Дания суретінің алтын ғасырымен байланысты маңызды тұлғалардың бірі. Ол ең әйгілісі Дания пейзаждарын үлкен көлемде бейнелеген суреттерімен танылған.

Балалық шақ

Сковгаард Рингстедке жақын жерде фермер Тэм Масманн Сковгаард пен оның әйелі Кэтрин Элизабеттің отбасында дүниеге келді. Ол алты жасқа толғанда, отбасы ферманы тастап кетті. Олар Солтүстік Сейландтағы Вейбиге көшіп барды, онда оның әкесі азық-түлік дүкенінде жұмыс істеді. Ол кішкентай кезінде-ақ отбасын өнер қабілетімен таң қалдырды. Гүл суретшісі Клаудиус Дитлев Фричтің сабағын алған анасы, оған бекітілгенге дейін сурет салуды үйретті, содан кейін оны Копенгагенге, Корольдік Дания өнер академиясына (Det Kongelige Danske Kunstakademi) оқуға жіберді. Ол сонымен қатар, атақты мамыр айындағы буковая орманының ("Бёгешков i май") суретшісі болды.

Академияда оқыту

1831 жылы академияда оқуын бастады. 1836 жылдан бастап романтикалық тарих суретшісі Й.Л. Лундтан жеке сабақтар алған оқуын, не осыны, не басқасын аса маңызды деп санамады. Оған сурет салу шеберлігін үйрену, Дания Корольдік суреттер жинағын, қазіргі Ұлттық өнер мұражайын аралау, олардың жинағындағы классикалық голланд пейзаждарын зерттеу, достары Кристиан Готфред Рамп, Й. Лундбю, Торальд Лæssøe, Данкварт Дрейер және Лоренс Фролихпен бірге өткізген уақыттары әлдеқайда пайдалы болды; сондай-ақ, мүсінші және академия профессоры Герман Эрнст Фреундстың сәнді үйінде басқа жас суретшілермен өткізген көптеген кештер де оның үшін маңызды болды. Академия профессоры, бұрынғы директоры және Лундтың ұзақ жылдар бойы қарсыласы болған Кристоффер Вильгельм Эккерсберг, Сковгаардтың мұғалімі болмаса да, академия студенттерін ашық ауада сурет салуға ынталандырып, олар үшін, соның ішінде Ягерсборг Дирехавеге далалық сабақтар ұйымдастыру арқылы үлкен әсер етті, бұл аймақ Сковгаардтың пісіп жетілген туындыларында бірнеше рет бейнеленген. 1836 жылы академияның модель сурет салу мектебіне қабылданды және алғаш рет Шарлоттенборг көрмесіне қатысты. Оның «Langebro мотивімен айшығы» (Måneskinsstykke med Motiv fra Langebro) атты суреті тәж мұрагері Кристиан Фредерик сатып алып, қазір Копенгаген қалалық мұражайының қорында сақталуда. Ол Нильс Лориц Хойен, тарихшы және академия профессоры, сондай-ақ белгілі археолог және мұражай басшысы Кристиан Юргенсен Томсен сияқты өте беделді замандастарының қолдауы мен ынтасымен өнерге толыққанды беріліп, қолөнерден бас тартты. Бастапқыда Сковгаард тек пейзаждарды ғана суреттемеді; ол портреттер, ішкі көріністер, сондай-ақ Ханс Кристиан Андерсеннің ертегілерінің акварель суреттерін де жасады, олар қазір Корольдік гравюралар жинағында (Den kongelige Kobberstiksamling) сақталуда. Бірақ пейзаж сурет салу оның қызығушылығы мен назарының басым бөлігін иеленді. Осы бағытта ол Дания табиғатын шындыққа жақын және идеалды түрде бейнелеудегі таланттылығымен танылды, бұл үшін ол мұқият зерттеулер жүргізіп, көркемдік және техникалық дағдыларын жетілдірді. Ол ерте жылдары отбасының туған жері Вебьи маңында көптеген суреттер салды және өзінің ерекше стильін қалыптастыруға дейін түрлі ықпалдарға тап болды. 1837 және 1838 жылдары Хойеннің басшылығымен Копенгаген өнер бірлестігі (Kunstforening) оның бірнеше суреттерін сатып алды. Ал 1839 жылы Дания Корольдік суреттер жинағы (Den kongelige Malerisamling) «Tisvilde орманынан Фредериксверкке көрініс» (Udsigt mod Frederiksværk fra Tisvilde Skov) атты үлкен суретін сатып алды. Бұл туынды замандастары салған пейзаждардан тақырыбының қаталдығымен және қараңғы көңіл-күйімен ерекшеленеді. Бұл оның кейінгі туындыларына да тән емес, өйткені олар көбінесе тыныш болатын. 1841 жылы ол Фредериксборг сарайының суретін салды, ол бүгінге дейін сол жерде ілулі тұр. 1840 жылдары ол елді аралап, пейзаждарды суреттеді, көбінесе досы және заманауи суретші Лундбюмен бірге. 1843 жылы салған «Вебьи ауылының шетінде, Лундбю жол жиегінде отырып сурет салады» (I udkanten af landsbyen Vejby, Lundbye sidder ved vejkanten og tegner) атты пейзажы Лундбюдің жұмысын көрсетеді. Лундбю мен Сковгаард 1943 жылдың жазын Вебьи маңында бірге өткізді. Осы кезеңдегі тағы бір танымал туындысы – «Вебьи маңындағы қарабидай егісі» (Havremark ved Vejby). Сол жылы ол Мёнға саяхаттап, «Møns Klint-тен көрініс» (Parti fra Møns Klint) суретін салды, онда аралдың ерекше, монументалды әк тас жартастары бейнеленген. Ол Møns Klint-ті әртүрлі бұрыштардан суреттеді. Сурет жергілікті Storstrøms Kunstmuseum (Storstrøms Art Museum) жинағында сақталуда. Сол жылы ол Шарлоттенборг көрмесіне қатысып, «Жæгерсприс маңындағы Солтүстік ормандағы Stork Nest-пен ескі дуа ағашы» (Det gamle Egetræ med Storkereden i Nordskoven ved Jægerspris) суреті үшін Neuhausen сыйлығын (Neuhausenske Præmie) жеңіп, өнер әлемінің танымалдығын алды, бұл сурет те Дания Корольдік суреттер жинағына қосылды. Бұл сурет оның пейзаж сурет салу қабілетінің дамығанын көрсетеді. 1844 жылы ол «Droningemøllen маңындағы Sjölland жағалауы, дауылды көктем күні» (Parti af Sjællands Kyst ved Dronningemøllen, Foraarsdag med uroligt Vejr), сондай-ақ «Ағынның ағысы» (Åens Udløb) атты суреттерін көрмеге шығарды, олар да патшалық жинаққа қосылды. 1845 жылы ол «Скаррит көлінің үстіндегі көрініс» (Udsigt over Skarrit Sø) атты үлкен туындысы үшін суретшілер көрмесінің медалін жеңіп алды, ол сол кезде Дания Корольдік суреттер жинағы деп аталған Ұлттық жинаққа қосылды. Ол сондай-ақ Høyen's Art Union сатып алған «Tisvilde орманының шетіндегі көрініс» (Parti ved Udkanten af Tisvilde Skov) көрмесіне қатысты.

Өнерін дамыту

Академиядан саяхат стипендиясын алудың орнына, Сковгаард досы Хёйеннің кеңесімен Даниядағы пейзаждарды бейнелей отырып, өнер шеберлігін дамытуды жалғастыруды жөн көрді. Артынша ол әр жазда Солтүстік Сейланд аймағына зерттеу сапарлары жасап, қыс айларында студиясында оларды үлкен картиналарға айналдырды. Осының нәтижесінде 1848 жылы салынған «Дйрехавендегі жазғы күн» (Sommermiddag i Dyrehaven) және 1849 жылы салынған «Вогнсеруп поместьесі маңындағы жол» (Landevej ved Herregaarden Vognserup) сияқты туындылар дүниеге келді. Екінші картина 1848 жылдың басында қайтыс болған досы Лундбьеге арналған еске алу ретінде салынды. 1850 жылдан кейін ол келесі буын суретшілері үшін зор маңызға ие болған монументалды өнер стилін қалыптастырды. Ол Данияның көрнекті пейзаж суретшісі ретінде танылып, көптеген тапсырыстар алды. Ол әсіресе Ягерсборг Дйрехавесінде сурет салуды ұнатты, бірақ көбінесе Сейланд аймағының солтүстігіне, мысалы, Хеллебекке барып, «Фермалық көлдің жанындағы кеш» (Aften ved Bondedammen) картинасын жасады.

Шетелге саяхат

1854 жылы академиядан стипендия алып, округтен шықты. Ол қысты Италияда әйелі Хойен мен Вильгельм Марстрандпен бірге өткізді. Осы саяхаты негізінде бірнеше картина жасайды, оның ішінде Венецияның екі көрінісі, римдік пейзаж және Папамен кездесуге дайындалып тұрған Хойеннің портреті болды.

Карьералық даму

1855 жылы үйге оралғаннан кейін көп ұзамай ол өзінің танымал "Май айындағы буыл орманы" (Bøgeskov i maj) картинасын жазды. 1860 жылы академияның титулданған профессоры атанды. 1862 жылы Хойенмен бірге Лондон мен Парижге сапар шекті; оның туындылары сол жылы Лондондағы Әлемдік көрмеде көрсетілді. 1864 жылы академия мүшесі болып қабылданды. 1866 жылы тағы да Лондон мен Парижге саяхат жасады. 1868 жылы әйелі қайтыс болды, одан кейін көп ұзамай ол инсультқа шалдықты. Бірақ ол тез сауығып, жақын арада ешқандай зиянсыздықсыз сурет салуын жалғастыра алды. 1869 жылы ол Марстрандпен бірге Анкер қорының (Anckerske Legat) стипендиясымен Италияға оралды және бірнеше итальяндық пейзаждарды жазды. Сол жылы ол "Ормандағы көл, жазғы кеш" (En Skovsø, Sommeraften) және 1874 жылы "Дирехаудағы жазғы күн; найзағай өткеннен кейін күн қайтадан шықты" (En Sommerdag i Dyrehaven; et Tordenvejr er trukket forbi og Solen atter kommen frem) картиналарын жасады. Соңғысы оның ең маңызды және үйлесімді туындыларының бірі саналады. Бұл соңғы үлкен жұмысы болды және студенттері үшін оның техникасын зерттеудің маңызды мысалы болды. Ол 1871-1874 жылдар аралығында үш баласының портреттерін жазды. Оның туындылары 1878 және 1889 жылдары Парижде өткен Әлемдік көрмеде, сондай-ақ 1882 жылы Венадағы халықаралық сурет көрмесінде қойылды.

Жемісті өмірдің нәтижесі

Сковгаард ең алдымен пейзаж суреттерімен және Дания табиғатын бейнелеудегі ерекше рөлімен танымал. Ол табиғатты реалистік, импасто техникасында кішкентай форматта да, сонымен қатар ірі, монументалды және егжей-тегжейлі композицияларда да шеберлікпен бейнелеген. Ол Данияның бірегей өнер формасын және сезімталдығын дамытуға үлкен үлес қосты. Ол Данияның ерекше ландшафтына, әсіресе сүйікті бук ормандарына терең ​​сымбаттанды. Осы ландшафттарды жануарлар мен жергілікті тұрғындар мекендеген. Ол табиғатты мұқият зерттеді, оны адал, бірақ идеалды және өз еліне деген махаббатпен суреттеуге тырысты. Ол композицияны шебер меңгерген, ал кейінгі туындыларында атмосфера мен жарықты бейнелеуге көбірек қызығушылық танытты. Оның суреттерінің масштабы Дания өнерінде жаңалық болды. Ол 1800 жылдардың жетекші пейзаж суретшілерінің бірі саналады. Оның өнер туындылары мен академиялық мансабы Даниядағы пейзаж суреттерінің болашағына зор әсер етті. Ол кейде портреттер де салған. Осы шеберлікпен орындалған туындыларына оның отбасы мен балаларының, сондай-ақ Лундbye (1841), Амели Элизабет Фреундс (1860), H. E. Фреундстың әйелі және Сковгаард зор құрмет тұтқан N. F. S. Грунтвиг (1847) сияқты достары мен қоғам қайраткерлерінің суреттері кіреді. Оның туындылары Данияда және халықаралық деңгейде Дания өнерінің көптеген көрмелерінде көрсетілді, әсіресе Дания суретінің алтын ғасырының көркемдік үлгілерін ұсынатын көрмелерде. Оларға Лондон (1907, 1948), Париж (1928, 1984–1985), Нью-Йорк (1960–1961, 1964) және Рим (1974) қалаларында өткен көрмелер жатады. Оның туындылары Данияның Ұлттық галереясы (Statens Museum for Kunst), Hirschsprung Collection, Ny Carlsberg Glyptotek, Копенгаген қалалық мұражайы, Торвальдсенс мұражайы, Ordrupgaard, сондай-ақ Орхус, Хорсенс және Рибе қалаларындағы жергілікті өнер мұражайлары сияқты көптеген Дания мұражайларының коллекцияларында сақталған. Оның құрбысы Ж. Т. Лундbye қатар, осы буынның тағы бір даниялық ұлттық-романтикалық пейзаж суретшісі Вильгельм Кюн болды. Виборгтағы Сковгаард мұражайы Сковгаард отбасының барлық мүшелерінің шығармашылығына арналған. Мұражай коллекциясында П. С. Сковгаардтың бірнеше суреті бар.

Жеке өмір

П. С. Сковгаард 1851 жылы Грузия Мари Луиза Шуумен (1828-1868) үйленді. Ол профессор Ж. Ф. Шуудың қызы, ботаник және саясаткер, сонымен қатар өзі де суретші болған. Ол негізінен кестелерімен танымал, олардың көптегені сол кездегі көрнекті суретшілердің, Лундбай, Константин Хансен және оның күйеуінің суреттеріне негізделген. Олар Жоаким Сковгаардтың (1856-1933), Нильс Сковгаардтың (1858-1938) және Сюзетт Холтеннің (1863-1937) ата-аналары болды. П. С. Сковгаард 1875 жылдың 13 сәуірінде Копенгагенде 58 жасында қайтыс болды. Діндар адам болған ол, балаларымен бірге шіркеуден шыққанда тағы бір инсульт ұстауынан кейін дереу қайтыс болды. Ол Копенгагендегі Ассистенс бейіштесінде (Assistens Kirkegård) жерленген. Оның балалары да оның жолын жалғап, суретшілер болды.