Кіріспе
Өзін-өзі өлтіргендерге қарсы қолданылған заңдық тұжырымдама Felo de se (ортағасырлық латын тілінен – fel[l]ō dē sē, "өзіне қарсы қылмыскер") – өз өмірін өз қолымен аяқтаған ересектердің жеке мүлкіне (активтеріне) қатысты қолданылған заңдық ұғым. Ерте ағылшын ортақ құқығында, басқаларымен қатар, бұл тұжырым бойынша өзін-өзі өлтіру қылмыс саналды. Өлген адам, тіпті қайтыс болғаннан кейін де, монархқа мүлкін тәркілеу және арсыз жерлеу сияқты жазаларға ұшырау мүмкін еді. Бірақ XVII ғасырдан бастап сот практикасы мен коронерлердің әдет-ғұрыптары өзін-өзі өлтіруді уақытша ақыл-естің жоғалғандығы деп қарастыра бастады. Сот шешімімен мұрагерлерге тағайындалған жазалар біртіндеп тоқтатылды. Мұндай сот үкімі мен жазалар өзін қорғау немесе басқа біреуді қорғау үшін заңды түрде өлтірілген және қылмыс жасаған кез келген қайтыс болған адамға қатысты болды.
Felo de se (from Medieval Latin fel[l]ō dē sē, "felon of him /herself") was a concept applied against the personal estates (assets) of adults who ended their own lives. Early English common law, among others, by this concept considered suicide a crime—a person found guilty of it, though dead, would ordinarily see penalties including forfeiture of property to the monarch and a shameful burial. Beginning in the seventeenth century precedent and coroners' custom gradually deemed suicide temporary insanity—court pronounced conviction and penalty to heirs were gradually phased out. Such judgment and penalties had taken in any deceased, lawfully killed for self defence or defence of another, committing a felony.
Толық эволюция
Ағылшын заңына сәйкес, төмендегідей кең таралған кезең-кезеңмен жоюдың соңына дейін, өз-өзіне қол жұмсау қылмыс саналды. Бұл қылмыс монархқа мүлікті тәркілеу (үлкен мүлік жоғалту) және ұятты жерлеумен жазаланды – әдетте жүрекке қадау және жол айырысында жерлеу. "Felo de se" қылмысын жасағандарды жерлеу әдетте түнде, аза тұтушылар мен дін қызметкерлерізсіз өткізілетін; осы жерді көбінесе бейбіт судьялар, коронерлер және жергілікті жерлеушілер құпия ұстаған. Өзін-өзі өлтірген бала немесе ақыл-есі дұрыс емес адам (бұл терминге ақыл-ой кемістігі бар адамдар да кіретін) осы өлімнен кейінгі қылмыстан босатылды, бұл жазалауға ұқсас болатын. 1823 жылғы "Өзін-өзі өлтіргендерді жерлеу туралы" заң күшіне енгенге дейін осы тәртіп сақталды. Осы заңға сәйкес, мәйіт шіркеу маңында (пастордың қатысуымен) немесе басқа да рұқсат етілген жерде жерленуі керек болды. Бұл талап 1882 жылғы "Интерменттер (felo de se) туралы" заңмен кеңейтілді. Ескі дәстүрдің іздері ғасырдың ортасына дейін сақталды. 1866 жылы Лидстегі Армли түрмесінде өлім жазасын күтіп отырған тұтқын Илай Сайкс ісі бойынша жарияланған хабарламада тергеу алқасы "felo de se" деп үкім шығарды және "осы үкімге байланысты мәйіті діни рәсімсіз, түн ортасында түрме аумағында жерленеді" делінген. 1880 жылғы "Жерлеу заңдарын өзгерту туралы" заң бойынша жерлеу рәсімі "христиандық және тәртіпті діни қызмет" ретінде жүзеге асырылды, қажет болған жағдайда "Ортақ дұғалар кітабынан" (яғни, егер марқұмның басқа дінге жататыны белгілі болса) үзінділер оқылды.
Кезең-кезеңмен жою
Англияда XVII және XVIII ғасырларда, суицид уақытша ақылсыздық актісі ретінде көріле бастағанда, көптеген сот төрешілері суицид құрбандарын "non compos mentis" деп жариялауға көшті. Осылайша, қаза тапқан адамның мүлкі тәркіленбеді (Кронға берілмеді). Макдональд пен Мерфи былай деп жазады: "1710 және 1720 жылдары барлық суицидтердің 90 пайызынан астамы ақылсыз деп танылды, ал заңның қатаң сақталу кезеңінен кейін, ғасырдың соңғы үш онжылдығында "non compos mentis" Норвич коронерлерінің суицид бойынша қайырған жалғыз үкіміне айналды. Ғасырдың соңғы үштен бірінде суицид жағдайларында "non compos mentis" үкімі қалыпты жағдайға айналды."
Үндістан
2017 жылы Үндістан Парламенті психикалық денсаулық сақтау туралы заңды қабылдады, ол (басқалармен қатар) өзіне-өзі зиян келтіру әрекеттерін қылмыстан босатады.
Ирландия
Ирландия ағылшын үкімшілігі астында болғандықтан (Ирландия Лордтығы және кейін Ирландия Корольдігі ретінде) ұқсас felo de se заңдары енгізілді. Дублиндегі өзін-өзі өлтіргендерді жерлеу орындары The Long Meadow, Islandbridge және Clonliffe Road – Ballybough Road қиылысында болды. Қазіргі уақытта соңғы орында ескерткіш орнату жоспарлануда. Ирландияның басқа жерлерінде өз-өзіне қол жұмсағандар көбінесе циллин участаларына жерленген, олар сондай-ақ өлі туған және крещениеден өтпеген нәрестелер, өлім жазасына кесілген қылмыскерлер, кеме апаттарынан құрбан болған денелер, қаңғыбас және басқа да шеттен шыққандар үшін де пайдаланылған. «Дракула» романының авторы Брэм Стокер осы қиылысқа жақын жерде өскен және «Дракуланың қонағы» повесінде «өзін-өзі өлтіргендерді жол тоғысында жерлеудің ежелгі дәстүрі» туралы жазған. Ирландияда 1823 жылға дейін (Өзін-өзі өлтіру туралы заң) өз-өзіне қол жұмсау «ар-ұятсыз жерлеумен» жазаланды, ал 1872 жылға дейін (1870 жылғы Мүлікті тәркілеу туралы заң) мүліктері тәркіленді. Солтүстік Ирландияда 1966 жылғы Қылмыстық әділет туралы заңмен өз-өзіне қол жұмсау қылмыстан босатылды. Ирландия Республикасында 1993 жылғы Қылмыстық құқық (Өзін-өзі өлтіру) заңы қабылданғанға дейін өз-өзіне қол жұмсау қылмыс болып саналды.
Америка Құрама Штаттары
1700 жылдары қазіргі Америка Құрама Штаттарындағы көптеген ағылшын отарларында өзіне-өзі қол жұмсау қылмыс емес деп есептелді. Кейін штаттардың өзіне-өзі қол жұмсау және оған әрекет етуге қарсы заңдары кеңінен жойылды;
Мысалдар
1854 жылы Жозеф Зиллвуд, Литтлтон, Жаңа Зеландия. 1919 жылы Джон Мосс, 44 жаста, 8 Фостер-стрит, Чорли, Ланкашир мекенжайында тұрған, 1919 жылғы 25 ақпан күні таңғы сағат 8-ден кейін жоғалып кетті. Ол жұмыс орнында полициядан Джеффри көшесіндегі үйіндегі бір отбасыға шабуыл жасау туралы сұрақтарға жауап берген болатын. Үш апта өткен соң, 1919 жылғы 18 наурызда Мосс денесі Лидс және Ливерпуль каналынан табылды. Келесі күні өткен сот отырысында сот тергеушісі Мосс ақыл-есі дұрыс емес екеніне және ақыл-есі орнында бола тұрып өзін-өзі өлтіргеніне ешқандай дәлел жоқ екенін мәлімдеді. Осыған байланысты "өзін-өзі өлтіруші" деген үкім шығарылды.